Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γ. Παπακώστας’

Η επίσημος αγχόνη του Παγκάλου

Posted by sarant στο 29 Απριλίου, 2012

Τη φωτογραφία αριστερά ίσως την έχετε δει στη μπλογκόσφαιρα τα τελευταία χρόνια, γιατί έχει εμφανιστεί πολλές φορές, μερικές από τις οποίες συνοδευόταν από την ευχή ή την προτροπή να στηθούν και τώρα κρεμάλες για τους υπεύθυνους της σημερινής κατάστασης. Η φωτογραφία, που είναι παρμένη από το αρχείο της ΕΡΤ όπως δείχνει και το σήμα της, παρουσιάζει την εκτέλεση με απαγχονισμό δυο καταχραστών του δημοσίου, των αξιωματικών Δ. Δρακάτου και Ι. Ζαριφόπουλου, τον Νοέμβριο του 1925.

Ο Πάγκαλος του τίτλου δεν είναι ο Θεόδωρος Πάγκαλος, αντιπρόεδρος της σημερινής κυβέρνησης, είναι ο παππούς του, Θεόδωρος Πάγκαλος, αξιωματικός και δικτάτορας της χώρας για έναν περίπου χρόνο, από τον Ιούνη του 1925 έως τον Αύγουστο του 1926. Η δικτατορία του Πάγκαλου ήταν ένα ιδιότυπο καθεστώς, αφού ήρθε στην εξουσία με κίνημα αναίμακτο και με την ανοχή μέρους του πολιτικού κόσμου. Ο Πάγκαλος διέλυσε τη Βουλή αλλά επέτρεψε να γίνουν δημοτικές εκλογές, όταν όμως στη Θεσσαλονίκη βγήκε δήμαρχος ο Μ. Πατρίκιος με την υποστήριξη της Αριστεράς, ο Πάγκαλος ψήφισε νόμο και ακύρωσε την εκλογή του. Ο Πατρίκιος εκλέχτηκε και στις αναπληρωματικές εκλογές, οπότε ο Πάγκαλος άλλαξε τους δημοτικούς συμβούλους. Το καθεστώς έκλεισε τον Ριζοσπάστη και μερικές ακόμα εφημερίδες, αλλά  άλλες τις είχε αφήσει, επιτρέποντας και την κριτική εναντίον του, αλλά κατά καιρούς όλο και κάποιαν θα έκλεινε.

Με δυο λόγια, ήταν ένα καθεστώς παρορμητικό και αλλοπρόσαλλο, με χοντρές γκάφες στην εξωτερική πολιτική, που όμως έμεινε στην ιστορία για έναν νόμο που ψήφισε, με τον οποίο απαγορεύονταν οι «κοντές» γυναικείες φούστες, για λόγους προστασίας της ηθικής («Όμορφος κόσμος ηθικός, παγκαλικά πλασμένος» είχε γράψει ο Λαπαθιώτης τότε, παραφράζοντας τον Σολωμό). Έβαλα τη λέξη «κοντές» σε εισαγωγικά, γιατί σήμερα τα κριτήρια έχουν αλλάξει. Βάσει του παγκαλικού νόμου, η φούστα έπρεπε να απέχει το πολύ 30 πόντους από το έδαφος. Κι αν αυτή η απόφαση ήταν κωμική και έδωσε αφορμή για ένα σωρό ευτράπελα επεισόδια (διότι ο νόμος εφαρμόστηκε, τουλάχιστον στην αρχή), δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο για έναν προηγούμενο νόμο, σύμφωνα με τον οποίο οι καταχραστές του Δημοσίου θα εκτελούνταν με απαγχονισμό, για παραδειγματισμό. Εκτός λάθους, ο νόμος αυτός, που προέβλεπε σύσταση ειδικού δικαστηρίου, εφαρμόστηκε μία και μόνη φορά, με αποτέλεσμα την αγχόνη της φωτογραφίας, την «επίσημο αγχόνη του Παγκάλου».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Πρόσφατη ιστορία, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , , , | 53 Σχόλια »

Ένα επεισόδιο του 1938 -εις μνήμην Ν. Λαπαθιώτη

Posted by sarant στο 8 Ιανουαρίου, 2010

Σαν σήμερα πριν από 66 χρόνια, στις 8.1.1944, έφυγε αυτόχειρας ο ποιητής Ναπολέων Λαπαθιώτης. Τα τελευταία χρόνια το ενδιαφέρον για τον Λαπαθιώτη έχει αναζωπυρωθεί, και όχι άδικα. Αντί να παρουσιάσω σήμερα κάποιο αθησαύριστο ποίημα ή άγνωστο περιστατικό της ζωής του, προτίμησα να ασχοληθώ με κάποιο ήδη γνωστό επεισόδιο, που έχει ήδη παρουσιαστεί στο Διαδίκτυο και στις εφημερίδες και με την ευκαιρία να παραθέσω και όσες πρωτογενείς πηγές μπόρεσα να συγκεντρώσω.

Το 1938, επί δικτατορίας Μεταξά, το εβδομαδιαίο περιοδικό «Νεοελληνικά Γράμματα» είχε εγκαινιάσει σειρά συνεντεύξεων με λογοτέχνες, με τον γενικό τίτλο: Πορτραίτα συγγραφέων μεταπολεμικής γενεάς. Κάθε συνέντευξη συνοδευόταν από ένα ανέκδοτο ποίημα του παρουσιαζόμενου ποιητή σε φωτογραφημένο αυτόγραφο. Ο Λαπαθιώτης έδωσε (στο τεύχος της 9.4.1938) συνέντευξη στον Γ. Περαστικό [Γ.Μ.Μυλωνογιάννη] και τη συνόδεψε με το ποίημα που βλέπετε αριστερά όπως ακριβώς δημοσιεύτηκε.

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ

Μάτι δειλό, που σε κοιτάζει
βαθιά, βουβά και σκοτεινά,
κι έτσι πιστά, σα να σου τάζει :
Θα σ’ αγαπώ παντοτινά

Ψηλό, λιγνό, τρελό για χάδι,
δουλεύει σ’ ένα μαγαζί.
Το πήρα ένα Σαββάτο βράδι
και κοιμηθήκαμε μαζί.

Με τη δημοσίευση ξέσπασε σκάνδαλο. Διαβάζουμε σήμερα σε πολλές πηγές ότι εξαιτίας αυτού του σκανδάλου η μεταξική λογοκρισία απαγόρευσε πλέον στον Λαπαθιώτη να ξαναδημοσιεύσει και ότι μετά απ’ αυτό, ο ποιητής δημοσίευε σε περιοδικά χρησιμοποιώντας το ψευδώνυμο Πλάτων Χαρμίδης.

Ωστόσο, έχω σοβαρές επιφυλάξεις για την ακρίβεια των παραπάνω. Αφενός, στα επόμενα χρόνια και έως τον πόλεμο του 1940, ο Λαπαθιώτης δημοσίεψε με το πραγματικό του όνομα τόσο ποιήματα (αν και λίγα) όσο και θεωρητικά-αισθητικά άρθρα στα Νεοελληνικά Γράμματα (πολλά από αυτά πρωτοσέλιδα), ενώ και συνεντεύξεις του εμφανίστηκαν. Το 1940 δημοσίεψε σε πολλές συνέχειες την αυτοβιογραφία του στο πρδ. Μπουκέτο, καθώς και ένα εκτενές αφήγημα στη Νέα Εστία. Το κυριότερο, τότε ακριβώς (το 1939) βγήκε η μοναδική του ποιητική συλλογή, φυσικά με το όνομά του. Αφ’ ετέρου, η χρήση του ψευδωνύμου Πλάτων Χαρμίδης περιορίστηκε αποκλειστικά στις ποιητικές μιμήσεις που δημοσίευε στο περιοδικό Πνευματική Ζωή και που μπορείτε να τις βρείτε εδώ. Θεωρώ λοιπόν πολύ πιθανότερο η χρήση του ψευδωνύμου να μην έγινε εξαιτίας της λογοκρισίας αλλά για να διαφοροποιήσει, παιχνιδιάρικα, αυτές τις μιμήσεις από το άλλο έργο του. Όχι τυχαία, το ίδιο ψευδώνυμο το είχε χρησιμοποιήσει το 1921 για να υποβάλει δυο ποιήματα σε έναν ποιητικό διαγωνισμό στον οποίο ήταν επίσης… μέλος της κριτικής επιτροπής!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Λαπαθιώτης | Με ετικέτα: , , , | 16 Σχόλια »