Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γ. Σταματόπουλος’

Ιουνιάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 2 Ιουνίου, 2013

Ή ίσως Ιουνιανά, μια και χτες μπήκε ο Ιούνης. Μεζεδάκια ετεροχρονισμένα επίσης, αφού κανονικά τα σερβίρουμε το Σάββατο, αλλά χτες, που ήταν πρώτη του μηνός, πήρε τη θέση τους το Μηνολόγιο του Ιουνίου. Μεζεδάκια ίσως ταξιδιωτικά, αφού σήμερα ταξιδεύω για Γιάννενα, όπου αύριο το βράδυ θα γίνει και μια εκδήλωση-παρουσίαση στις 9 μ.μ. στα Παλιά Σφαγεία.

Τέλειωσαν και οι πανελλήνιες εξετάσεις, που πρόσφεραν υλικό αξιοσχολίαστο. Παρατήρησα ότι στις εξετάσεις γλώσσας των ΕΠΑΛ δόθηκε ένα κείμενο του Ιω. Ξηροτύρη, γραμμένο πριν από μισόν αιώνα περίπου (το 1964), από τη συλλογή δοκιμίων του «Επίκαιρα κοινωνικά ζητήματα», με θέμα… τη διαφήμιση. «Πιο επίκαιρος πεθαίνεις», σχολίασα. Δεν είμαι αντίθετος στο να δίνονται στις εξετάσεις παλιότερα κείμενα, αλλά θα πρέπει να αναφέρονται σε πράγματα που δεν έχουν αλλάξει πολύ. Όμως η διαφήμιση πριν από 50 χρόνια δεν έχει καμιά σχέση με τη σημερινή, οπότε η επιλογή του κειμένου αυτού ήταν, πιστεύω, άστοχη.

Την επιλογή του κειμένου αυτού την επέκρινε και ο Γ. Γιατρομανωλάκης στο Βήμα, και μάλιστα σε δύο άρθρα του (ένα ειδικά αφιερωμένο και ένα όπου μιλάει γενικώς για τις εξετάσεις). Βέβαια, κάπως τα παραλέει, αφού θεωρεί ότι το κείμενο του Ξηροτύρη ήταν «ανορθόγραφο και ασύντακτο». Και πράγματι, στο κείμενο του Ξηροτύρη υπάρχει ένα ορθογραφικό λάθος, οι «μετώπες», και πράγματι είναι ανεπίτρεπτο σε θέματα εξετάσεων να υπάρχουν λάθη, αλλά δεν θα πούμε ανορθόγραφο ένα κείμενο που περιέχει ένα (1) λάθος, διότι τότε «ανορθόγραφο» πρέπει να χαρακτηριστεί και το άρθρο του ίδιου του Γιατρομανωλάκη (το δεύτερο), αφού έχει τη λέξη «αυγάτισε» (άλλη μια εκδήλωση του ‘Νόμου του Μπούμεραγκ’). Το αστείο είναι πως τα δυο ορθογραφικά λάθη είναι πολύ παρόμοια. Γράφουν κάποιοι «μετώπη» επειδή την παρετυμολογούν από το μέτωπο, ενώ είναι από μετά+οπή, και παρομοίως γράφουν πολλοί «αυγατίζω» επειδή το παρετυμολογούν από το αυγό, ή από το λατινικό augeo, ενώ βγαίνει από το «εβγατίζω» (και αυτό από το εκβατός). Ούτε μπορεί να θεωρηθεί ασύντακτη η φράση «Εφημερίδες, περιοδικά εικονογραφημένα και μη, δρόμοι, σιδηροδρομικοί σταθμοί, γραφεία ταξιδιών, μετώπες σπιτιών, μανδρότοιχων (!) είναι πλημμυρισμένα (sic κατά Γιατρ.) από διαφήμιση», αφού ο κανόνας που ίσχυε τότε (και που ίσως ισχύει ακόμα) όταν έχουμε ουσιαστικά από διαφορετικά γένη είναι να μπαίνει η μετοχή σε γένους ουδέτερο πληθυντικό (όπως και στα αρχαία: λίθοι πλίνθοι κέραμοι, ατάκτως ερριμμένα). Άκομψο ίσως, αλλά συντακτικά σωστό. Όχι ασύντακτο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διαφημίσεις, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 84 Σχόλια »

Λέσχη τρισάθλιων ελληνικών

Posted by sarant στο 2 Νοεμβρίου, 2010

Άστραψε και βρόντησε στη σαββατιάτικη Ελευθεροτυπία ο κ. Γ. Σταματόπουλος: Γεγονός είναι -ουδείς μπορεί να το αμφισβητήσει- ότι τα περισσότερα μέλη τούτης της κυβέρνησης ομιλούν άθλια ελληνικά.

Φαντάστηκε μάλιστα και μια «Λέσχη Αθλίων (sic) Ελληνικών», μέλη της οποίας εγγράφει τον πρωθυπουργό, την υπουργό Παιδείας και τους περισσότερους άλλους υπουργούς, μερικούς ονομαστικά. Ολόκληρο το άρθρο μπορείτε να το βρείτε εδώ, εγώ θα επαναλάβω ορισμένα αποσπάσματα.

Θα περίμενε κανείς ένα τόσο σοβαρό κατηγορητήριο να στηρίζεται σε πολυάριθμα παραθέματα «αθλίων» ελληνικών, αλλά, περιέργως, ο γλωσσοδίκης κ. Σταμ. δίνει δύο μόνο παραδείγματα, στο τέλος-τέλος του άρθρου του μάλιστα: «Ανεξαρτησία της χώρας μας από δάνειες δυνάμεις» και «Επανάκτηση αξιοπρέπειας». Και το πρώτο από αυτά, που το είπε ο πρωθυπουργός, πράγματι είναι μαργαριτάρι –το συζητήσαμε και σ’ αυτό το ιστολόγιο· το δεύτερο όμως αδυνατώ να καταλάβω γιατί είναι λανθασμένο –και πολύ περισσότερο «άθλιο», διότι βέβαια ένα απλό λαθάκι δεν αρκεί για να στηρίξει τόσο βαριούς χαρακτηρισμούς. Ίσως ο κ. Σταμ. θεωρεί αδόκιμη την «επανάκτηση», αλλά τα λεξικά την δέχονται τη λέξη, συνώνυμη της ανάκτησης βέβαια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Λαθολογία | Με ετικέτα: , , , , , | 75 Σχόλια »

Νεολογισμός ηλικίας διακοσίων ετών

Posted by sarant στο 20 Αυγούστου, 2010

Το σημερινό μου θέμα το κλέβω από τον συνάδελφο Περιγλώσσιο, που ήδη έγραψε κάτι στο δικό του ιστολόγιο (πρέπει να πατήσετε το λινκ για να πάτε στο άρθρο). Ο Περιγλώσσιος έκανε μια πρώτη έρευνα του θέματος και μια πολύ σωστή τοποθέτηση, εγώ προσθέτω μερικά ακόμα στοιχεία, κυρίως από σώματα κειμένων.

Ο Περιγλώσσιος σχολιάζει ένα σημείωμα του Γ. Στ. (= Γ. Σταματόπουλου) στις αρχές του μήνα στην Ελευθεροτυπία, στο οποίο ο Γ.Στ. αναλαμβάνει να διδάξει ελληνικά το σινάφι του, τους δημοσιογράφους -ή τουλάχιστον να καυτηριάσει ένα «κατόρθωμα» της δημοσιογραφικής γλώσσας. Το παραθέτω ολόκληρο:

Ένα από τα (ειρωνικά) «κατορθώματα» της δημοσιογραφικής γλώσσας είναι ν’ αντιστρέφει εντελώς τις έννοιες, εισάγοντας νεολογισμούς που η ίδια θεωρεί ότι εκφράζουν καλύτερα τη σύγχρονη πραγματικότητα.

Γράφουμε έτσι φαρδιά-πλατιά για τη «δημοφιλία των πολιτικών», θέλοντας να εννοήσουμε ότι είναι αρεστοί στο λαό, ότι είναι δημοφιλείς (σπάνιο, αλλά αυτό είναι άλλο). Δημοφιλία όμως σημαίνει αγάπη προς τον δήμο (πώς λέμε αστυφιλία;). Και ποιος πολιτικός αγαπάει πραγματικά τον δήμο, την κοινωνία; Ουδείς… Τέλος πάντων, άλλο είναι να είσαι δημοφιλής και άλλο ν’ αγαπάς τον δήμο….

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσοδιορθωτές, Εφημεριδογραφικά, Λαθολογία, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 40 Σχόλια »

Ένας μικρός μαθητής 15 ετών και άλλα προεκλογικά

Posted by sarant στο 1 Οκτωβρίου, 2009

Μερικά προεκλογικά μεζεδάκια, μάλλον τα τελευταία πριν από τις κάλπες -μπορεί όμως και όχι. Σε λίγες ώρες ταξιδεύω προς τα πάτρια, θα προγραμματίσω ένα ακόμα κείμενο για αύριο που θα το ανεβάσει ο αυτόματος πιλότος και μάλλον θα συνεχίσουμε να τα λέμε έως τις εκλογές.

* Θα παρακαλούσα τους αγαπητούς δημοσιογράφους που βλέποντας τα σημάδια έχουν επιδοθεί σε ένα άνευ προηγουμένου ξεσκόνισμα του Γ. Παπανδρέου να μην το παρακάνουν, διότι το πολύ ξεσκόνισμα είναι κωμικό, άσε που μπορεί να τον γρατζουνίσουν τον άνθρωπο. Πολύ γέλασα διαβάζοντας το εξής ωραίο του Ριχ. Σωμερίτη στο σημερινό Βήμα (αν και για να είμαι δίκαιος, ο Ριχάρδος δεν είναι από τους ξεσκονιστές της τελευταίας στιγμής). Ο λόγος είναι για τις ειρωνείες σχετικά με τα γλωσσικά λάθη του Γ.Παπανδρέου:

κάνει (ο «ανελλήνιστος») λάθη στα ελληνικά, έχει ρίζες «ξένες», δεν ζυμώθηκε παιδί με τη χώρα και τον λαό της. Δηλαδή, φταίει ο Γιώργος Παπανδρέου γιατί η χούντα ανάγκασε όλη την οικογένειά του να προσφύγει μαχόμενη στο εξωτερικό όταν αυτός ήταν ακόμα μικρός μαθητής,

Προσπερνάω το «προσφύγει»  για να έρθω στο «ήταν ακόμα μικρός μαθητής» (τα έντονα στοιχεία δικά μου). Αν δεν κάνω λάθος, ο ΓΑΠ γεννήθηκε το 1952, επομένως το 1967 ήταν 15χρονος. Δεν ξέρω τα δικά σας κριτήρια, αλλά εγώ έναν 15χρονο είμαι πιο κοντά στο να τον πω «κοτζάμ μαντράχαλο» παρά «μικρό μαθητή». Για ορισμένα πράγματα συμφωνώ ότι ο 15χρονος είναι μικρός, όχι όμως και για τις γλωσσικές γνώσεις. Και είμαι γενναιόδωρος, διότι η οικογένεια του Αντρέα Παπανδρέου έφυγε για το εξωτερικό πολλούς μήνες μετά την επιβολή της χούντας (τον Γενάρη του 1968), άρα πλησίαζε τα 16 ο μικρός μαθητής!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφήμερα, Εφημεριδογραφικά, Κοτσανολόγιο, Μουστάκια της Τζοκόντας | Με ετικέτα: , , , , | 30 Σχόλια »

Αυγουστιάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 12 Αυγούστου, 2009

Καιρό έχω να σερβίρω μεζεδάκια, δηλαδή σύντομα σχόλια γλωσσικού και μεταφραστικού συνήθως περιεχομένου, αφενός επειδή έλειπα κι εγώ και αφετέρου επειδή η πελατεία έχει αραιώσει, όπως είναι παρατηρημένο πως συμβαίνει τον Αύγουστο και ειδικά τη βδομάδα πριν από τον Δεκαπενταύγουστο, που η περιήγηση στο Διαδίκτυο πιάνει πάτο. Επειδή όμως αργότερα θα λείψω πάλι, σερβίρω τώρα τούτα εδώ τα μεζεδάκια, όλα φρέσκα, των τελευταίων ημερών, για να μη μπαγιατέψουν -και για να μην αφήσω παραπονεμένους όσους έχουν επιστρέψει ή δεν έχουν ακόμα φύγει από τη μπλογκόσφαιρα.

Πρώτο πιάτο, μια ακόμα περίπτωση λαθεμένης χρήσης της έκφρασης εξ απαλών ονύχων, από τον Θανάση Λεκάτη του Ριζοσπάστη, ο οποίος έγραψε στις 8/8 ότι το ΠΑΣΟΚ έκανε κριτική «εξ απαλών ονύχων» στην κυβέρνηση. Στη νεκροζώντανη αυτή έκφραση έχω αφιερώσει πρόσφατο σημείωμα, όπου λέω ότι είναι «ακίνδυνη», εννοώντας ότι συνήθως η λαθεμένη χρήση δεν εμποδίζει την κατανόηση. Ο αναγνώστης μάλλον καταλαβαίνει ότι το ΠΑΣΟΚ έκανε επιδερμική κριτική στην κυβέρνηση και όχι βέβαια «παιδιόθεν κριτική». Ωστόσο, παλιότερα αυτά τα πρόσεχαν στον Ριζοσπάστη. Γιατί άραγε μια λαϊκή εφημερίδα να χρησιμοποιεί (και μάλιστα λάθος!) εκφράσεις βαλσαμωμένες; Δεν θα μπορούσε τάχα να γράψει ότι έκανε κριτική επιδερμική, ξώφαλτση, ανώδυνη, «με το γάντι»;

Από την ίδια εφημερίδα, λίγες μέρες νωρίτερα, το επόμενο μεζεδάκι, ένα πρωτότυπο δείγμα μανιακής σχιζολεξίας. Μιλώντας για τις πολύνεκρες ταραχές στην Ινδία, ο τίτλος του άρθρου τις χαρακτηρίζει «Έγκλημα εκ προ μελέτης«. Ναι, δύο λέξεις: προ μελέτη! Εγώ πάντως το βρίσκω α παρά δεκτο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφήμερα, Εφημεριδογραφικά, Κοτσανολόγιο | Με ετικέτα: , , , , | 31 Σχόλια »