Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γ. Στουρνάρας’

Οι πολυπράγμονες γιατροί της Δράμας και άλλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 3 Μαΐου, 2014

Πρώτα μεζεδάκια του Μάη σήμερα, οπότε ήμουν έτοιμος να τα βαφτίσω ‘μαγιάτικα’ ή κάτι ανάλογο, αλλά την τελευταία στιγμή, επί του ηλεπιεστηρίου θα έλεγα, ένας φίλος μού έστειλε ένα ωραίο εύρημα, θα το δείτε στο τέλος, και είπα να το αναδείξω μνημονεύοντάς το στον τίτλο. Στο μεταξύ, πλησιάζουμε προς τις διπλές εκλογές, 18 και 25 Μαΐου, οπότε θα έχουμε και προεκλογικά μεζεδάκια στις επόμενες πιατέλες μας, αλλά προς το παρόν δεν έχω τέτοια δείγματα.

* Ξεκινάω με ένα ορντέβρ, που μόλις έφτασε κι αυτό. Λέει ένας φίλος: Το επόμενο Παρασκευοσαββατοκύριακο (9-11 Μαϊου) θα γίνει στο πάρκο «Τεχνόπολις» το φεστιβάλ «Ελλάδα Γιορτή Γεύσεις«. Το διαβάζω και το ξαναδιαβάζω, αλλά δεν μου κάθεται καθόλου καλά! Δεν θα έπρεπε να είναι «Γιορτή Γεύσης» ή έστω «Γιορτή Γεύσεων»; Γερνάω κι έχω γίνει παράξενος; Δεν νομίζω ότι είναι παραξενιά, κι εμένα με ενοχλούν τρεις λέξεις έτσι άτακτα ριγμένες και ασύνδετες.

* Προχωράμε σε ένα ακόμα μικρό, έναν τίτλο που κάνει τον αναγνώστη να σκοντάψει -πράγμα που το θεωρώ ελάττωμα: Δολοφόνησε συμμαθήτριά του γιατί δεν θέλησε να τη συνοδεύσει σε χορό. Ποιος δεν θέλησε; Έτσι που είναι γραμμένος ο τίτλος, εγώ αρχικά καταλαβαίνω ότι ο δολοφόνος δεν ήθελε να τη συνοδέψει, που βέβαια είναι παράλογο (αν και όχι αδύνατο: αυτός αρνήθηκε να τη συνοδέψει, εκείνη του ζήτησε το λόγο, του είπε, της είπε, και ήταν η κακιά η ώρα κύριε πρόεδρε). Ωστόσο, δεν συνέβη αυτό, εκείνη δεν ήθελε να τον συνοδέψει. Στα αγγλικά, όπου οι αντωνυμίες διατηρούνται, δεν υπάρχει αμφισημία «because she refused» ή κάτι τέτοιο. Αλλά και στα ελληνικά, πολύ απλά, αρκεί να πούμε: δολοφόνησε συμμαθήτριά του επειδή αρνήθηκε να ΤΟΝ συνοδέψει.

* Νέα χώρα γεννήθηκε στην Ευρώπη. Όπως μας πληροφορεί το Πρώτο Θέμα: Χωρίς βίζα τα ταξίδια στην Ευρώπη για τους πολίτες του Μόλδοβα. Και δεν είναι μόνο ο υλατζής που αγνοεί τη Μολδαβία, αλλά και ο (οΘντκ) δημοσιογράφος, διότι και μέσα στο άρθρο του δίνει και καταλαβαίνει: οι πολίτες του Μόλδοβα, στον Μόλδοβα, ο Μόλδοβας και η Ουκρανία. Καινούργια χώρα, λέμε!

* Διαβάζω άρθρο για τις έρευνες της αστυνομίας σε σπίτι Χρυσαβγίτη: Στο δημοσίευμα του Βήματος αναφέρεται πως σε στικάκι που βρέθηκε στο σπίτι του εντοπίστηκαν αγαλματίδια και κοσμήματα.

Καλά, το τι χωράνε σήμερα τα στικάκια, δε λέγεται!

* Νέα στοιχεία για τη μαγεία της ελληνικής γλώσσας. Όπως αναλύεται σε εμβριθές άρθρο, το όνομα Κίρκη δεν είναι τυχαίο, κι όταν ο Όμηρος στην Οδύσσεια την αποκαλεί «ευπλόκαμο» δεν θέλει να παινέψει τις ωραίες της πλεξούδες, όπως θα νόμιζαν οι αφελείς, αλλά να υποδείξει τη διπλή έλικα του DNA! Απολαύστε υπεύθυνα.

* Το επόμενο θέμα σηκώνει αρκετή συζήτηση. Τι κάνουμε με καθιερωμένες αποδόσεις ξένων τοπωνυμίων και κυρίων ονομάτων, όταν δεν αντιστοιχούν στον τρόπο που προφέρονται από τους φυσικούς ομιλητές της γλώσσας. Διορθώνουμε ή όχι; Δηλαδή θα κάνουμε, έστω, Βαουένσα τον Βαλέσα και Εϊζενστέιν τον Αϊζενστάιν; Γιετεμπόρ το Γκέτεμποργκ και Σέλστρομ τον Κάλστρομ; Μεταφέρω μέιλ φίλου (που σχολιάζει και εδώ περιστασιακά, αλλά δεν ξέρω αν θέλει να αναφερθεί το όνομά του, οπότε δεν το αναφέρω):

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Λερναίο κείμενο, Μαργαριτάρια, Μεταγραφή ξένων ονομάτων, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 147 Σχόλια »

Τι τρώει ο κοστοβόρος;

Posted by sarant στο 24 Οκτωβρίου, 2013

Όπως διαβάζω στις εφημερίδες, ο υπουργός Οικονομικών κ. Στουρνάρας απέκλεισε χτες τη λήψη νέων οριζόντιων μέτρων, δεδομένου ότι η οικονομία έχει ήδη οριζοντιωθεί, αλλά διευκρίνισε ότι: «Υπάρχουν περιθώρια στοχευμένων περικοπών σε δαπάνες καταργώντας π.χ. κοστοβόρες εξαιρέσεις στο ασφαλιστικό σύστημα από γενικούς κανόνες, εξαιρέσεις που δεν είναι κοινωνικά δίκαιες και χωρίζουν τους πολίτες σε πατρίκιους και πληβείους».

Δεν θα σταθώ στην ουσία της δήλωσης, πάντα υπάρχει κάτι να κόψεις από μια μερίδα του πληθυσμού, που δεν το έχει η άλλη μερίδα του πληθυσμού, και μετά θα πας να κόψεις κάτι της άλλης μερίδας που δεν το έχει η τρίτη και ούτω καθεξής, όμως εδώ δεν οικονομολογούμε αλλά λεξιλογούμε, οπότε θα εστιάσουμε την προσοχή μας στις κοστοβόρες εξαιρέσεις, και μάλιστα όχι στις εξαιρέσεις αλλά στις κοστοβόρες.

Η λέξη «κοστοβόρος» ακούγεται εδώ και κάμποσα χρόνια, αν και όχι πάρα πολλά. Από τα συμφραζόμενα καταλαβαίνουμε ότι «κοστοβόρος» χρησιμοποιείται από τον υπουργό με τη σημασία «δαπανηρός», «πολυδάπανος», ίσως και «επαχθής», κι αν γκουγκλίσουμε τη λέξη θα δούμε κι άλλα παραδείγματα χρήσης που συγκλίνουν στο ίδιο, π.χ. «κοστοβόρα για τον Γερμανό φορολογούμενο η ελληνική διάσωση» ή «η σύνδεση Ισραήλ-Ελλάδας με υποθαλάσσιο αγωγό φυσικού αερίου παραμένει μια πολύ κοστοβόρα λύση που παράλληλα εμφανίζει και τεχνικές δυσκολίες».

Γκουγκλίζοντας διαπιστώνουμε και κάτι άλλο, ότι το γκουγκλ δεν «ξέρει να κλίνει» τη λέξη. Αν δηλαδή βάλετε στο γκουγκλ τον τύπο «κοστοβόρος» θα πάρετε μόνο ακριβώς αυτές τις εμφανίσεις, στην ονομαστική πτώση του αρσενικού, ενώ αν βάλετε ένα γνωστότερο επίθετο θα πάρετε επίσης και τη γενική πτώση ή το θηλυκό του γένος. Το να μην «ξέρει» το γκουγκλ πώς κλίνεται μια λέξη, είναι μια έμμεση ένδειξη ότι η λέξη είναι φρέσκια, νεοφανής, δεν έχει ακόμα καθιερωθεί απόλυτα -κι ας βγάζει χιλιάδες γκουγκλιές. Μπορούμε πράγματι να τη χαρακτηρίσουμε νεολογισμό.

Στα σύγχρονα μεγάλα λεξικά δεν υπάρχει η λέξη, ούτε στο Αντίστροφο της Άννας Συμεωνίδη που έχει το πλουσιότερο λημματολόγιο απ’ όλα και που απαριθμεί καμιά εικοσαριά λέξεις σε -βόρος, μερικές σπανιότατες, αλλά όχι τον κοστοβόρο. Να σημειώσουμε πάντως ότι και στα σώματα κειμένων το θηλυκό του «ο κοστοβόρος» είναι, ευτυχώς, «η κοστοβόρα». Τον ίδιο τύπο υποθέτω θα χρησιμοποιεί ο υπουργός, διότι όταν λέει για «κοστοβόρες εξαιρέσεις» ο αντίστοιχος τύπος στον ενικό είναι «η κοστοβόρα εξαίρεση». Αν λέτε «η κοστοβόρος λύση», τότε στον πληθυντικό πρέπει να πείτε «οι κοστοβόροι λύσεις, τις κοστοβόρους λύσεις».

Για τη σημασία της λέξης κοστοβόρος δεν υπάρχουν διαφωνίες ή αμφιβολίες, αλλά πολλοί έχουν εκφράσει έντονες επιφυλάξεις για την ορθότητα του σχηματισμού του νεολογισμού. Λένε, και όχι άδικα, ότι με βάση την ετυμολογία της λέξης, αφού σαρκοβόρος είναι αυτός που τρώει σάρκες και χρονοβόρος αυτός που τρώει (ή τέλος πάντων καταναλώνει) χρόνο, ο κοστοβόρος θα έπρεπε να είναι αυτός που τρώει, δηλαδή καταναλώνει, μειώνει το κόστος, ενώ, όπως είδαμε, στην πράξη χρησιμοποιείται για να δηλώσει κάτι που δημιουργεί κόστος -άρα, σωστότερο φαντάζει ο κοστογόνος, ας πούμε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά ευτράπελα, Επικαιρότητα, Νεολογισμοί | Με ετικέτα: , | 100 Σχόλια »

Προσεπτεμβριανά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 31 Αυγούστου, 2013

Τελευταία μέρα του Αυγούστου σήμερα, από αύριο Σεπτέμβρης που προμηνυόταν θερμός στο εσωτερικό μέτωπο αλλά υπάρχει σοβαρός φόβος ν’ αποδειχτεί καυτός στη γειτονιά μας, με τα σύννεφα του πολέμου να μαζεύονται πάνω από τη Συρία, καθώς οι ΗΠΑ και η Γαλλία φαίνονται αποφασισμένες να χτυπήσουν, ακόμα και χωρίς απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Προς το παρόν, εύχομαι να αποφευχθεί η καταστροφική αυτή κίνηση, αν και δεν το ελπίζω. Αλλά πίσω στα μεζεδάκια μας, που ευνόητο είναι να ονομαστούν ‘προσεπτεμβριανά’.

Στα άρθρα του βετεράνου Άγγλου δημοσιογράφου Ρόμπερτ Φισκ για τη Συρία βρίσκει κανείς μια λογική φωνή που λέει τα αυτονόητα, και σε ένα από τα άρθρα αυτά ψάρεψα το πρώτο σημερινό μεζεδάκι. Σε χτεσινό άρθρο, ο Φισκ χαρακτηρίζει ηλίθιο τον επικείμενο πόλεμο. Σύμφωνα με τη μετάφραση που δημοσιεύεται στο Βήμα: η επικείμενη επίθεση στη Συρία είναι κάτι που όλοι μας πλέον πρέπει να «καταπιούμε» ως γεγονός, παρά το ότι θα πρόκειται για τον πιο ανόητο πόλεμο που έχει διεξάγει η Δύση στη σύγχρονη ιστορία της. Οι πύραυλοι Κρουζ που θα πλήξουν μια από τις αρχαιότερες πόλεις του κόσμου [σ.σ. εννοεί τη Δαμασκό] δεν έχει να κάνει με το θέμα της ΣυρίαςΤελικά ίσως είναι καλύτερο να διαβάσετε το πρωτότυπο άρθρο, διότι η «μετάφραση» στο Βήμα είναι συντομευμένη, αφυδατωμένη και άτεχνη, και έχει και τη συνήθη χοντράδα, το «έχει διεξάγει». Ειδικά στον παρακείμενο, τα’χουμε ξαναγράψει αυτά, δεν χωράει αμφιβολία, διαρκής τύπος ΔΕΝ μπαίνει, ή θα πείτε «έχει διεξαγάγει» ή, οι τολμηρότεροι ή οι Κύπριοι, «έχει διεξάξει».

Με αφορμή τη Συρία και το επόμενο. Έλληνας συγγραφέας και υποψήφιος βουλευτής (του Πασόκ) δημοσίευσε στο έως εχτές ανοιχτό προφίλ του στο Φέισμπουκ την εξής βαρυσήμαντη πολιτική ανάλυση: Η επικείμενη εισβολή στη Συρία θα κριθεί εκ του αποτελέσματος. Όλα τα άλλα είναι π@@@@ες μπλε.  Πέρα από το ότι, απ’ όσο ξέρουμε, δεν επίκειται εισβολή στη Συρία (εκτός αν ο Θ.Χ. ξέρει κάτι παραπάνω), με ενοχλεί πολύ η περιττή αθυροστομία έστω και με φερετζέ. Μια βρισιά για να δικαιώνεται πρέπει να είναι εύστοχη -κι εδώ, θα το κρίνετε κι εσείς, δεν νομίζω πως είναι.

oksop

Γουστόζικο τυπογραφικό λαθάκι σε άρθρο του Βήματος πριν από μερικές μέρες: Η κινητικότητα θετικό εργαλείο για καλύτερη οξοποίηση του εργατικού δυναμικού, κι άντε να μην πάει ο νους σου στο κακό. Υπεύθυνος για το λάθος είναι ο καινούργιος διορθωτής του Βήματος, κάποιος κ. Σπελ Τσέκερ. Πράγματι, αν γράψετε στο Γουόρντ «αξοποίηση» και το περάσετε από αυτόματον ορθογραφικό έλεγχο, η λύση που σας προτείνει το πρόγραμμα δεν είναι «αξιοποίηση» αλλά «οξοποίηση» (ο αλγόριθμός του μάλλον προκρίνει τις λύσεις με ίδιο αριθμό γραμμάτων, διότι προφανώς δεν παίρνει υπόψη του συχνότητα των λεκτικών τύπων).

Το λάθος δεν θα το βρείτε πια στη σελίδα του Βήματος, αφού το σχετικό άρθρο έχει τροποποιηθεί και διορθωθεί, αλλά, όπως συχνά συμβαίνει, η παλιά εκδοχή έχει αναπαραχθεί σε άλλους ιστότοπους, οπότε το εργατικό δυναμικό δεν έχει διαφύγει τον κίνδυνο της οξοποίησης!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μύθοι, Μαργαριτάρια, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 143 Σχόλια »

Από τον Ράπανο στον Στουρνάρα

Posted by sarant στο 27 Ιουνίου, 2012

Άλλοι λένε ότι ήταν μια σειρά από πρωτοφανείς ατυχίες, σε σημείο που να κάνουν λόγο για μάτιασμα και ξεμάτιασμα, άλλοι ότι αυτά έγιναν σκόπιμα για να κερδηθεί χρόνος, άλλοι πάλι προτίμησαν να μην αποδώσουν σε δόλο ό,τι εξηγείται από την απειρία ή την ανικανότητα. Το θέμα είναι ότι, πριν ακόμα συγκληθεί η Βουλή, η νέα ημιδιακομματική κυβέρνηση συνεργασίας ή εθνικής ευθύνης έχει δώσει κωμικοτραγικά δείγματα γραφής: πέρα από τα εντελώς κατανοητά και ανθρώπινα προβλήματα υγείας, δεν νομίζω ότι κερδίζει η εικόνα της χώρας στο εξωτερικό όταν οι δυο από τους τρεις εταίρους συμμετέχουν στην κυβέρνηση με εξωκοινοβουλευτικά πρόσωπα και μάλιστα δίνουν την εντύπωση ότι θέλουν να μην εκτεθούν, όταν ο υπουργός οικονομικών κ. Ράπανος παραιτήθηκε χωρίς να προλάβει να ορκιστεί, όταν ο κ. Αβραμόπουλος αγνοεί ότι δεν μπορεί να εκπροσωπήσει τη χώρα αντί για τον πρωθυπουργό στην κρίσιμη σύνοδο κορυφής, όταν ο υφυπουργός Ναυτιλίας κ. Βερνίκος αναγκάζεται να παραιτηθεί εξαιτίας τυπικού κωλύματος λόγω της συμμετοχής του σε εξωχώρια (οφ-σορ) εταιρεία (και δεν το ήξερε ο συνταγματολόγος κ. Βενιζέλος που τον πρότεινε;) Ευτυχώς όμως δεν βγήκε πρώτος ο Σύριζα κι έτσι αποφύγαμε την ακυβερνησία.

Τέλος πάντων, αυτά έχουν σχολιαστεί κατά κόρον και θα τα σχολιάσετε, αν θέλετε, και εδώ. Εγώ θα ήθελα μόνο να εκφράσω την απορία μου, για ποιο λόγο θεωρείται ευεργετικό ή και σχεδόν απαραίτητο ο υπουργός Οικονομικών να μην είναι πολιτικό πρόσωπο, να μην είναι βουλευτής, να είναι «τεχνοκράτης»· συμβαίνει άραγε κάτι τέτοιο στη Γερμανία ή τη Γαλλία;  Ή μήπως παραδεχόμαστε ότι το σύνολο του πολιτικού προσωπικού των συγκυβερνώντων κομμάτων είναι τόσο αναξιόλογο που δεν μπορεί να αναδείξει έναν επαρκή υπουργό Οικονομικών;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθυροστομίες, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Πολιτική | Με ετικέτα: , , , , | 55 Σχόλια »