Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γ.Χάρης’

Η αντιβασιλεία του Άρμστρονγκ και άλλα προαπριλιάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 31 Μαρτίου, 2012

Σάββατο σήμερα, η μέρα που το κατάστημα σερβίρει μεζεδάκια. Και καθώς σήμερα είναι και η τελευταία μέρα του Μάρτη, τα μεζεδάκια μας είναι προαπριλιάτικα (να κι άλλη λέξη που δεν γκουγκλίζεται). Προσοχή, όχι πρωταπριλιάτικα -τέτοια θα είχαμε φέτος αν δεν ήταν δίσεκτος ο χρόνος. Πρωταπριλιά έχουμε αύριο, αν και έχει χάσει το νόημά της η μέρα: σάμπως τις άλλες μέρες του χρόνου μας λένε αλήθεια;

Αλλά εμείς στα μεζεδάκια, και ξεκινάω μ’ ένα φρέσκο, που μόλις το σέρβιρε ο Άρης Σπηλιωτόπουλος, τομεάρχης Παιδείας της ΝΔ, καλεσμένος στο χτεσινό (30.3.2012) βραδινό δελτίο ειδήσεων του Σκάι. (Το βιντεάκι είναι εδώ, και το στιγμιότυπο που μας ενδιαφέρει είναι λίγο πριν από το 12ο λεπτό του δελτίου). Θέλοντας να δείξει πόσο κοσμοϊστορικό γεγονός ήταν ότι ο νόμος για τα ΑΕΙ ψηφίστηκε από ευρεία κοινοβουλευτική πλειοψηφία, εφόσον τον υποστήριξαν οι 250 από τους 300 βουλευτές, ο κ. Σπηλιωτόπουλος επισήμανε ότι στην παιδεία τέτοια συναίνεση επιτυγχάνεται πρώτη φορά «από την εποχή της αντιβασιλείας του Άρμστρονγκ πρό Όθωνα».

Εδώ έχω ένα πρόβλημα, γιατί η αντιβασιλεία στην Ελλάδα επί Όθωνα ήταν ίσαμε το 1835, κι έτσι κι αλλιώς, τουλάχιστον μέχρι το 1843, Βουλή δεν υπήρχε, οπότε δεν καταλαβαίνω πώς χωράνε συγκρίσεις με ένα καθεστώς απόλυτης μοναρχίας (και μη μου πείτε: και τώρα τι έχουμε; ). Κι έπειτα, εκείνος ο ρημάδης ο αντιβασιλέας Άρμανσμπεργκ λεγόταν. Ο Άρμστρονγκ ήταν ο άλλος, εκείνος που έκανε ένα μικρό βήμα για τον εαυτό του κι ένα μεγάλο για την ανθρωπότητα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Λαθολογία, Μεζεδάκια, Μουστάκια της Τζοκόντας | Με ετικέτα: , , , , | 78 Σχόλια »

Ευχαριστώ όλους όσους ή όλους όσοι με βοήθησαν;

Posted by sarant στο 2 Μαρτίου, 2012

Μια χτεσινή ερώτηση της φίλης Βασιλικής Μετατρούλου μού θύμισε ότι είχα έτοιμο στο ηλεσυρτάρι μου ένα άρθρο σχετικά με το αν είναι «λάθος» να λέμε «ευχαριστώ όλους όσους με βοήθησαν». Το κομμάτι είναι παρμένο από το βιβλίο μου Γλώσσα μετ’ εμποδίων, αλλά τώρα που το ξανακοίταξα το άλλαξα αρκετά, κυρίως προσθέτοντας.

Λένε οι καθαρολόγοι: Είναι λάθος να λέτε «ευχαριστώ όλους όσους ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση», αφού η αντωνυμία (εν προκειμένω το όσος) είναι υποκείμενο της δευτερεύουσας αναφορικής πρότασης, επομένως πρέπει να μπει στην ονομαστική: «ευχαριστώ όλους όσοι ανταποκρίθηκαν». Παρομοίως, να λέτε «αναφέρει τα ονόματα όλων όσοι συνεργάστηκαν». Αντίθετα, είναι σωστό το «όσους» όταν είναι αντικείμενο της πρότασης, όπως «ευχαρίστησε όλους όσους βρήκε μπροστά του». Για να μην τα λέω εγώ όμως, ας δούμε πώς τα εκθέτει ο Γ. Μπαμπινιώτης στον ιστότοπό του (προσέξτε πάντως την προσεχτική διατύπωση, δεν μιλάει για «σωστό» και «λάθος», αλλά συνιστά να αποφεύγεται ο ένας τύπος και να προτιμιέται ο άλλος).

[Ενημέρωση, 2020: Ο σύνδεσμος προς τον ιστότοπο του κ. Μπαμπινιώτη δεν λειτουργεί. Το σημείωμά του το αναπαράγω εδώ].

Πράγματι, στη φράση «ευχαριστώ όλους όσους ψήφισαν…», που είναι κοινότατη στο στόμα των πολιτικών μας, το όσους κανονικά «έπρεπε» να είναι όσοι, αφού είναι υποκείμενο της αναφορικής πρότασης. Τυπικά οι καθαρολόγοι έχουν δίκιο, αλλά εδώ λειτουργεί ο νόμος της έλξης, που είναι πανίσχυρος. Μην ξεχνάμε ότι είναι σωστό να πούμε, και λέμε:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαθολογία, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , | 164 Σχόλια »

Κάπου πεθαίνει ένα μικρό ηλεγατάκι

Posted by sarant στο 19 Νοεμβρίου, 2010

 

Με το δίκιο σας θα απορείτε για τον τίτλο -υπάρχουν ηλεγατάκια; Όχι. Το «ηλε-» το έβαλα αφενός για να κάνω λιγότερο θλιβερό τον τίτλο και αφετέρου επειδή αυτό το πρόθεμα, το «ηλε-«, είναι το πραγματικό θέμα του σημερινού μου σημειώματος, όχι το μικρό γατάκι, που ελπίζω να χαίρει άκρας υγείας, όπου κι αν βρίσκεται.

Γιατί όμως αναφέρθηκα στο γατάκι; Επειδή κάποιος φίλος του ιστολογίου με ενημέρωσε με ηλεμήνυμα ότι στο Τουίτερ (που εγώ δεν το παρακολουθώ), ένας χρήστης εξέπεμψε πριν από μερικές μέρες ένα τιτίβισμα (έτσι δεν τα λένε τα μηνύματα του Τουίτερ; ) σύμφωνα με το οποίο:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μεταμπλόγκειν, Νεολογισμοί, Ορολογία | Με ετικέτα: , , , , , | 298 Σχόλια »

Χειμώνιασαν οι Άνοιξες

Posted by sarant στο 18 Ιουνίου, 2010

Ο Γιάννης Χάρης σε μια πολύ ενδιαφέρουσα πρόσφατη ανάρτηση στο μπλογκ του γράφει μερικά πράγματα για τα μεταφραστικά  (ή ίσως τα γλωσσικά) προβλήματα που συνάντησε μεταφράζοντας ένα καινούργιο βιβλίο του Μίλαν Κούντερα. Όλο το άρθρο έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον και σας προτρέπω να το διαβάσετε. Όπως θα μπορούσε να περιμένει κανείς, το άρθρο του Γ. Χάρη συζητήθηκε και στη Λεξιλογία, αλλά όλο μαζί –εγώ όμως θα εστιαστώ σε έναν ενδοιασμό του Γιάννη Χάρη:

έβαλα πληθυντικό: η Άνοιξη – οι Ανοίξεις, που εξακολουθεί να μου βγάζει το μάτι: κι όμως, δεν είναι π.χ. «διπλή Άνοιξη», αλλά δύο: η παρισινή (ο Μάης του ’68) και η τσέχικη (η Άνοιξη της Πράγας), για τις οποίες γίνεται πολύς λόγος, σε ειδικό κεφαλαιάκι, με τίτλο: «Για τις δύο μεγάλες Ανοίξεις…» κτλ. Τι στο καλό, φταίει προφανώς το παλιό τριτόκλιτο· αφού έχουμε ομαλότατο πληθυντικό: καλοκαίρια, χειμώνες, φθινόπωρα (λιγότερο), αλλά όχι «ανοίξεις»!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γραμματική, Γενικά γλωσσικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 34 Σχόλια »

Τα αρχαία ελληνικά δεν είναι ξένη γλώσσα: είναι κάτι χειρότερο

Posted by sarant στο 30 Μαΐου, 2010

Δεν πρόκειται για ολοκληρωμένο άρθρο, πρόκειται για ξέσπασμα αγανάκτησης για τη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών στο γυμνάσιο. Ξέσπασμα, επειδή κατά σύμπτωση και οι δυο μου κόρες αυτές τις μέρες διαβάζουν αρχαία για τις εξετάσεις, στην 1η και στην 3η Γυμνασίου. Πρέπει εδώ να πω ότι μέχρι πρόσφατα, π.χ. όταν στα τέλη του 2004 ο φίλος Γιάννης Χάρης είχε γράψει τα τέσσερα μνημειώδη άρθρα του για το θέμα της διδασκαλίας των αρχαίων [Πρώτο άρθρο, Δεύτερο άρθρο, Τρίτο άρθρο, Τέταρτο άρθρο] ήμουν αντίθετος με την ιδέα της κατάργησης των αρχαίων από το γυμνάσιο. Τώρα έχω αλλάξει γνώμη, επειδή είδα από πρώτο χέρι την πραγματικότητα της διδασκαλίας.

Λένε κάποιοι ότι τα αρχαία δεν είναι ξένη γλώσσα· σύμφωνοι, μόνο που από διδακτική άποψη αναρωτιέμαι μήπως είναι κάτι χειρότερο: είναι μια γλώσσα που μοιάζει με τα νέα ελληνικά, τόσο ώστε να μπερδεύει τον μαθητή αλλά όχι τόσο ώστε να τον βοηθάει. Φοβάμαι μήπως η ταυτόχρονη διδασκαλία αρχαίας και νέας προκαλεί σύγχυση και στρεβλώνει το αισθητήριο του παιδιού. Και αυτό στην ιδανική περίπτωση· χωρίς δηλαδή τους μύθους και τα ιδεολογήματα που κουβαλάνε –και με τα οποία δηλητηριάζουν την ψυχή των παιδιών– τόσοι και τόσοι φιλόλογοι: ότι, τάχα, η ανώτερη, η καθαρή και ανόθευτη μορφή της γλώσσας είναι η αρχαία, η οποία άλλωστε έχει εκατομμύρια λέξεις και λεκτικούς τύπους, και έχει δανείσει όλες τις ξένες γλώσσες με λέξεις, θέατρο, δημοκρατία, τηλε-, ισο-, ενώ η νέα, η πτωχή, μόνο να δανείζεται ξέρει, άντε να δανείζει κανέναν μουζάκα· ότι τότε που μιλούσαμε αρχαία ήμασταν κοσμοκράτορες, ενώ τώρα μπατίρηδες, ότι η σημερινή γλώσσα δεν πιάνει χαρτωσιά μπροστά στο μεγαλείο της αρχαίας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Εκπαίδευση | Με ετικέτα: , , | 317 Σχόλια »

Ούτε δεκάρα στον Άγιο Πειραιώς!

Posted by sarant στο 13 Ιανουαρίου, 2010

Αύριο Πέμπτη 14.1.2009 εκδικάζεται η αγωγή του Μητροπολίτη Πειραιώς κ. Σεραφείμ εναντίον του δημοσιογράφου Γιάννη Χάρη. Έχω ήδη γράψει δύο φορές για την υπόθεση αυτή, την πρώτη φορά πέρσι τον Μάιο, όταν ήταν να γίνει η δίκη, που τότε αναβλήθηκε. Τώρα όμως, εκτός απροόπτου η δίκη θα γίνει, αφού είναι γραμμένη δεύτερη στο πινάκιο.

Να θυμίσω σύντομα την υπόθεση. Ο μητροπολίτης Πειραιώς, μιλώντας για την ομοφυλοφιλία, είχε καταφερθεί δημόσια εναντίον όσων έκαναν αξία ζωής το σωλήνα αποβολής των περιττωμάτων. (Νομίζω ότι ήταν σε ραδιοφωνική εκπομπή, αλλά δεν έχω πρόσβαση στην πρωτογενή πηγή, οπότε έχω επιφυλάξεις). Σε επιφυλλίδα του στα Νέα, που μπορείτε να τη διαβάσετε όλην εδώ, τον Μάιο του 2008, ο Γιάννης Χάρης αναφέρθηκε παρεμπιπτόντως στη διατύπωση αυτή, την οποία χαρακτήρισε «νοσηρή, αρμοδιότητας ψυχιάτρου».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ελευθερία του λόγου | Με ετικέτα: , , , | 20 Σχόλια »

Ο δικός μας είναι οχτώ φορές ακριβότερος!

Posted by sarant στο 10 Δεκεμβρίου, 2009

Σύμφωνα με μια αρκετά διαδεδομένη αντίληψη, είμαστε αρχοντικός λαός. Κιμπάρηδες. Ενώ τα εισοδήματά μας είναι  πολύ χαμηλότερα από των εταίρων μας στη Δυτική Ευρώπη, ωστόσο εμείς ξοδεύουμε περισσότερα, τουλάχιστο σύμφωνα με ρεπορτάζ εφημερίδων που αποκαλύπτουν π.χ. ότι ο εσπρέσο σε μια καφετέρια στο Μπουρνάζι κοστίζει διπλάσια απ’ ό,τι στην Πιάτσα ντι Σπάνια ή στην Ούντερ ντεν Λίντεν. Ότι πράγματι ισχύουν τέτοια οικονομικά οξύμωρα, δεν παίρνω όρκο. Ξέρω από πρώτο χέρι ότι τα έπιπλα της Ικέας είναι 25% ακριβότερα στο Ελ Βενιζέλος παρά στα περίχωρα του Λουξεμβούργου, αλλά αυτό, όπως μου είπαν, οφείλεται σε συμφωνία, για να μην πληγούν τα  ελληνικά καταστήματα. Άλλες κραυγαλέες περιπτώσεις, σε τρόφιμα ή σε είδη πλατιάς κατανάλωσης, δεν έχω προσέξει.

Υπάρχει όμως ένα είδος όπου έχουμε ξεπεράσει κατά πολύ τους κουτόφραγκους στις τιμές. Διάβασα πριν από καμιά εικοσαριά μέρες στην Ελευθεροτυπία ότι ο Πρόεδρος της Γερουσίας της Ιταλίας, ο Ρενάτο Σκίφανι, σικελός δικηγόρος και δεξί χέρι του Μπερλουσκόνι, έκανε μήνυση ή αγωγή, δεν ξεκαθαρίζει το άρθρο, στον γνωστό συγγραφέα Αντόνιο Ταμπούκι, επειδή ο Ταμπούκι πέρυσι, σε άρθρο του στην Ουνιτά, είχε αναφερθεί σε «ύποπτες σχέσεις» του σικελού πολιτικού με τη Μαφία. Σαν αποζημίωση, ο Σκίφανι ζήτησε 1,3 εκατ. ευρώ.

Πριν από ένα μήνα περίπου είχαμε γράψει για το 1 εκατ. ευρώ που ζητούσε  ο άγιος Πειραιώς, ο μητροπολίτης Σεραφείμ, ως αποζημίωση από τον Λύο Καλοβυρνά. Η υπόθεση εκείνη εκδικάστηκε, αλλά η απόφαση εκκρεμεί. Όμως, ο εύθικτος μητροπολίτης έχει κάνει και μια άλλη αγωγή, στον δημοσιογράφο Γιάννη Χάρη, η οποία θα εκδικαστεί τον Γενάρη μετά τις γιορτές. Κι αν στον Καλοβυρνά έκανε σκόντο λόγω του νεαρού της ηλικίας του και του ζητάει μόνο 1 εκατομμύριο ευρώ, ψίχουλα δηλαδή, ο άγιος άνθρωπος δεν χαρίζει κάστανα στον Χάρη: ούτε λίγο ούτε πολύ, ζητάει 10 εκατομμύρια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Ελευθερία του λόγου | Με ετικέτα: , , , , , , | 26 Σχόλια »

Η εξουσία της γλώσσας και το απανέκαθεν

Posted by sarant στο 20 Σεπτεμβρίου, 2009

Αναδημοσιεύω από το Έψιλον της «Ε» το δεύτερο μισό ενός άρθρου που υπογράφεται από τον Δ. Αγγελίδη, με τίτλο «Η γλώσσα της εξουσίας και η εξουσία της γλώσσας» και στο οποίο έχουν συμβάλει με απόψεις τους η Μάρω Κακριδή, ο Γ. Χάρης και η Άννα Φραγκουδάκη. Το πρώτο μισό του άρθρου, εδώ

Πρόκειται για θέματα με τα οποία έχω κι εγώ ασχοληθεί, αν και όχι τόσο στο ιστολόγιο, όσο στο βιβλίο «Γλώσσα μετ’ εμποδίων» και στον ιστότοπό μου. Για παράδειγμα, για το «απ’ ανέκαθεν» γράφω στη Γλώσσα μετ’ εμποδίων:

Θεωρητικά πρόκειται πράγματι για σολοικισμό, αφού η έννοια της προέλευσης, το ‘από’, βρίσκεται ενσωματωμένη στην κατάληξη -θεν. Στην πράξη όμως; Εδώ ο Όμηρος, γράφοντας πριν από τρεις χιλιάδες χρόνια, όταν το -θεν ήταν ζωντανό και διαφανές, κι όχι απολίθωμα όπως σήμερα, γράφει «απ’ ουρανόθεν» (Θ365, Φ199, λ18, μ381) και «εξ ουρανόθεν» (Θ19, Θ21, Ρ548) επειδή έτσι τον βολεύει στο μέτρο, ενώ επίσης γράφει «από Τροίηθεν» (Ω492, ι38). Προφανώς οι αρχαίοι δεν το θεωρούσαν σολοικισμό· ο Ευστάθιος Θεσσαλονίκης στα σχόλιά του τον 12ο αιώνα περιορίζεται να διαπιστώσει ότι η πρόθεση είναι περιττή αλλά χρησιμοποιείται συχνά, δεν βγάζει αγράμματο τον Όμηρο όπως κάνετε εσείς, φίλοι λαθοθήρες, τον 21ο αιώνα. Αλλά και ο Ησίοδος γράφει «εκ Διόθεν», τύπος που απαντά επίσης στα Αργοναυτικά και στον Διογένη Λαέρτιο, ενώ σε έναν Νεμεόνικο ο Πίνδαρος έχει «Επιδαυρόθεν τ’ άπο». Στη μετάφραση των Εβδομήκοντα αφθονούν τύποι όπως «από πρωΐθεν, από μακρόθεν, από έμπροσθεν».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Ευπρεπισμός, Λαθολογία | Με ετικέτα: , , , , , | 28 Σχόλια »

Ο άγιος δέκα εκατομμύρια θέλει…

Posted by sarant στο 25 Μαΐου, 2009

Δεν μου πολυαρέσει να σχολιάζω την επικαιρότητα όταν δεν έχει κανένα γλωσσικό ενδιαφέρον, διότι υπάρχουν άλλοι που τα λένε πολύ καλύτερα από μένα και διότι αν σχολίαζα τα πάντα δεν θα πρόφταινα τίποτα.

Ωστόσο, επειδή δεν το είδα να σχολιάζεται πουθενά (εκτός από το ιστολόγιο του άμεσα ενδιαφερόμενου), κι επειδή είναι ζήτημα ελευθερίας του λόγου, κι επειδή βρίσκω πως η υπόθεση ξεπερνάει τα όρια του παραλόγου, θέλω να εκφράσω την αγανάκτησή μου για την αγωγή που άσκησε ο μητροπολίτης Πειραιώς κ. Σεραφείμ εναντίον του καλού φίλου Γιάννη Η. Χάρη. Αιτία; Ένα άρθρο του Γ. Χάρη στα Νέα, πέρσι τέτοιον καιρό, στο οποίο ο αρθρογράφος, μιλώντας για ορισμένους συντηρητικούς μητροπολίτες, είχε χαρακτηρίσει «νοσηρή, αρμοδιότητας ψυχιάτρου» τη διατύπωση του αγίου Πειραιώς για κάποιους που «έκαναν αξία ζωής το σωλήνα αποβολής των περιττωμάτων».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ελευθερία του λόγου | Με ετικέτα: , | 230 Σχόλια »