Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘δεκαετία’

Μνημόνιο, η λέξη της δικιάς μας δεκαετίας!

Posted by sarant στο 13 Ιανουαρίου, 2020

Εδώ και δέκα χρόνια, από το 2010, κάθε Δεκέμβριο ψηφίζουμε στο ιστολόγιο για τη Λέξη της χρονιάς. Τον προηγούμενο μήνα ολοκληρώθηκε ο δέκατος διαγωνισμός.

Εύλογα μάς ήρθε η ιδέα να διοργανώσουμε ψηφοφορία για τη λέξη της δικής μας δεκαετίας, της δεκαετίας του ιστολογίου, που θα τις επιλέγαμε από τις λέξεις που έχουν ήδη διακριθεί στους δέκα ετήσιους διαγωνισμούς -τρεις λέξεις κάθε χρόνο, άρα 30 λέξεις σύνολο.

Βοήθησε βέβαια και η συζήτηση αν έχουμε ή όχι μπει σε νέα δεκαετία -αλλά δεν το εξετάζουμε αυτό και δεν παίρνουμε θέση στο δίλημμα: το βέβαιο είναι πως ο διαγωνισμός μας για τη Λέξη της Χρονιάς έκλεισε δεκαετία.

Δεν κράτησε πολύ η ψηφοφορία. Ξεκίνησε την περασμένη Δευτέρα με το άρθρο που σας καλούσε να συμμετάσχετε, και ολοκληρώθηκε το Σάββατο το βράδυ -ούτε 6 μέρες, ενώ οι ετήσιες ψηφοφορίες διαρκούν δυο εβδομάδες περίπου. Αλλά έτσι κι αλλιώς, το εορταστικό κλίμα, το κλίμα των απολογισμών και των ανασκοπήσεων ξεθύμαινε κι έπρεπε να βιαστούμε.

Λοιπόν, δεν θα σας κρατήσω άλλο σε αγωνία -πολύ περισσότερο που ήδη το φανέρωσα στον τίτλο. Η λέξη «μνημόνιο«, που είχε πρωτεύσει στον πρώτο-πρώτο διαγωνισμό μας, πρώτευσε και τώρα και μάλιστα καθαρά, αφού απέσπασε υπερδιπλάσιες ψήφους από τη δεύτερη λέξη.

Στη δεύτερη θέση τα φέικ νιουζ (νικήτρια του 2017) και στην τρίτη οι πρόσφυγες (2η θέση το 2016). Αρκετά κοντά, αφού διεκδίκησαν για ένα διάστημα θέση στο βάθρο, η τρόικα (3η το 2010) και η πρώτη φορά αριστερά (2η το 2015). Την ενδεκάδα συμπληρώνουν: ΔουΝουΤου (2η το 2010), Συμφωνία των Πρεσπών (πρώτη το 2018), γυναικοκτονία (3η το 2019), ΕΝΦΙΑ (λέξη του 2014), γκρέξιτ (3η το 2015) σε ισοψηφία με τα κάπιταλ κοντρόλς (1η το 2015). Αμέσως μετά, με τρεις ψήφους διαφορά στη δωδέκατη θέση, η φετινή (δηλ. του 2019) νικήτρια, η κανονικότητα.

Αλλά βέβαια έχουμε και ωραιότατο ιστόγραμμα:

Να δούμε και τις 30 λέξεις σαν παράγραφο:
μνημόνιο (297), φέικ νιουζ (147), πρόσφυγες (122), τρόικα (110), πρώτη φορά αριστερά (105), ΔουΝουΤου (85), Συμφωνία των Πρεσπών (79), γυναικοκτονία (71), ΕΝΦΙΑ (69), γκρέξιτ (68), κάπιταλ κοντρόλς (68), κανονικότητα (65), αγανακτισμένοι (61), μπρέξιτ (61), αριστεία (54), αλληλεγγύη (42), μακεδονικό (33), χοτ σποτ (31), βιαποπουκιανπροέρχεται (28), τιναφτόρε (28), επαναδιαπραγμάτευση (25), θεωρία των άκρων (23), χαράτσι (20), κούρεμα (18), εγέρθουτου (16), ιπτάμενοι αναρχικοί (16), POS (15), αντισπισιστής (15), σαξές στόρι (14), ένοικος του τάφου (11)

Είναι αρκετά διδακτική η μελέτη των αποτελεσμάτων. Καταρχάς, δύσκολα θα διαφωνήσει κανείς πως οι λέξεις της πρώτης εντεκάδας σκιαγραφούν αρκετά καλά τη δεκαετία που πέρασε. Κάποιοι θα ήθελαν ψηλότερα την αλληλεγγύη, που τερμάτισε ακριβώς στη μέση, αλλά μήπως δεν είναι κι αυτό ενδεικτικό;

Πάντως, το μνημόνιο αναμφίβολα έχει στοιχεία που το κάνουν Λέξη της (δικής μας) δεκαετίας. Υπήρχε βέβαια και νωρίτερα, αλλά η συχνότητα χρήσης του εκτοξεύθηκε μετά το 2010, ενώ έχει δώσει σύνθετα και παράγωγα -αντιμνημονιακός, μνημονιακός, μεταμνημονιακός. Να θυμηθούμε και το άρθρο του 2010 όπου λεξιλογούμε για το μνημόνιο (και για την τρόικα).

Έπειτα, φάνηκε καθαρά ότι μερικές λέξεις που έκαναν πολλή εντύπωση τη χρονιά όπου εμφανίστηκαν και ψηφίστηκαν δεν είχαν διαχρονική επιρροή: ένοικος του τάφου, αντισπισιστής, ιπτάμενοι αναρχικοί, εγέρθουτου ας πούμε. Αντίστροφα, στην πρώτη δεκάδα βρίσκουμε αρκετές λέξεις που πήραν τη δεύτερη και την τρίτη θέση στη χρονιά τους, ενώ τώρα διακρίθηκαν και μάλιστα ξεπέρασαν τη λέξη που τις είχε ξεπεράσει στην ετήσια ψηφοφορία.

Eπειδή ακριβώς είχαμε να διαλέξουμε ανάμεσα σε ήδη «διακεκριμένες» λέξεις, σκεφτήκαμε πως με τρεις επιλογές θα ήταν πολύ δύσκολο και δώσαμε τη δυνατότητα για 4 ψήφους. Οι περισσότεροι αξιοποιήσατε αυτή τη δυνατότητα αφού το 70% (373 από τους 529 που ψήφισαν) έδωσαν 4 ψήφους.

Με τρεις δυνατότητες είναι πιθανό κάποιος να πιάσει την πρώτη τριάδα, με τέσσερις η πιθανότητα (για την τετράδα) μικραίνει αρκετά. Κανείς δεν έπιασε και τις τέσσερις πρώτες λέξεις. Είκοσι από εσάς έπιασαν την πρώτη τριάδα τρεις από τις λέξεις της τετράδας. Πρώτος χρονολογικά ο Δύτης, ενώ ο Χριστιανομπολσεβίκος και ο Παναγιώτης έπιασαν την τριάδα ψηφίζοντας μόνο τρεις λέξεις.

Το σερί συμμετοχής με το ίδιο παρανόμι βαστάει καλά για τους Alexis, Stazybo Horn, voulagx και aerosol (κατά δήλωσή του ψήφισε και το 2011 με άλλο παρανόμι). Η Κασσάνδρα απουσίασε μόνο αυτή την φορά. Οι Spiral architect, Ρεμάλι της Φωκίωνος Νέγρη και spikon έχουν χάσει μόνο το 2010, ο LandS το 2017 –μπορεί να είχαν ψηφίσει με άλλο παρανόμι.

Είχαμε 529 συμμετοχές, μόνο από το ιστολόγιο και με δικές μου υπενθυμίσεις στο Φέισμπουκ και στο Τουίτερ. Θα είχαμε περισσότερες αν διαρκούσε περισσότερο η ψηφοφορία -κάποιοι μου είπαν ότι επιχείρησαν να ψηφίσουν χτες, που είχε κλείσει η κάλπη. Ωστόσο, δεν μας φάνηκε σκόπιμο να τραβήξει περισσότερο η ψηφοφορία. Ίσως την επόμενη δεκαετία… αλλά προτρέχω.

Προτρέχω διότι δέκα χρόνια είναι πολύς καιρός, αλλά κυρίως επειδή, τώρα που συμπληρώθηκε η δεκαετία ίσως (η υπογράμμιση καθόλου περιττή) είναι η στιγμή να σκεφτούμε μήπως η διαδικασία της Λέξης της Χρονιάς έκλεισε τον κύκλο της και μήπως μπορεί ή πρέπει να αντικατασταθεί από κάτι άλλο ή απλώς να σταματήσει. Το ένα κρατούμενο είναι η δική μας (εννοώ, της εφορευτικής επιτροπής) όρεξη και αντοχή, το άλλο όμως είναι η δική σας, των αναγνωστών και ψηφοφόρων.

Περιμένω τις σκέψεις σας επί του ζητήματος αυτού στα σχόλια, όπως επίσης, φυσικά, και τον σχολιασμό των αποτελεσμάτων για τη λέξη της δικής μας δεκαετίας!

 

 

Posted in Λεξικογραφικά, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , | 138 Σχόλια »