Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Δημήτρης Καμπέρος’

Άλλο ο τρελοκαμπέρος, άλλο η τρελοκαμπέρω!

Posted by sarant στο 30 Δεκεμβρίου, 2015

Το καλό με το ιστολόγιο είναι ότι έχεις άμεση αλληλεπίδραση με τους αναγνώστες και με τα σχόλια εμπλουτίζεται το αρχικό άρθρο, ιδίως όταν έχεις την τύχη να έχεις τόσο πολλούς και τόσο καλούς σχολιαστές όπως εμείς.

Το κακό με το ιστολόγιο είναι πως όταν ένα άρθρο εμπλουτιστεί χάρη στα σχόλια, σε σημείο που να αλλάζει ουσιαστικά, πρέπει με κάποιον τρόπο να το επικαιροποιήσεις, να ενσωματώσεις τα σχόλια, αλλιώς υπάρχει ο κίνδυνος να αναδημοσιεύουν το άρθρο σου που δεν αντιπροσωπεύει πια απόλυτα την άποψή σου γι’ αυτό το θέμα. Το ίδιο ισχύει αν αυτή η διόρθωση γίνει σε μεταγενέστερο άρθρο. Πρέπει λοιπόν τα παλιά αυτά άρθρα να συμμαζεύονται με κάποιον τρόπο.

Ένα τέτοιο συμμάζεμα θέλω να κάνω με το σημερινό άρθρο.

Εξηγούμαι: Το 2010 είχα γράψει ένα άρθρο στο οποίο υιοθετούσα την άποψη του Θ. Μωυσιάδη, ότι η λέξη «τρελοκαμπέρω» έχει την αφετηρία της στον αεροπόρο Δημήτρη Καμπέρο, που με τις παράτολμες φιγούρες του γοήτευε τα πλήθη στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Το 2012, σε ένα άρθρο όπου εξέταζα το γενικότερο φαινόμενο κύριων ονομάτων που έδωσαν ουσιαστικά, αναφέρθηκα και πάλι στην περίπτωση του Καμπέρου και της τρελοκαμπέρως, εκφράζοντας πλέον αμφιβολίες για την προηγούμενη θέση μου, επειδή είχα βρει κάτι που δεν ταίριαζε. Στα σχόλια του δεύτερου αυτού άρθρου, οι αμφιβολίες μου μετατράπηκαν σε βεβαιότητα ότι η τρελοκαμπέρω δεν παράγεται από τον Καμπέρο. Ωστόσο, για να το δει αυτό κανείς έπρεπε να διαβάσει τα σχόλια μέχρι κάτω.

Οπότε, στο σημερινό άρθρο κάνω μιαν ανακεφαλαίωση όλης της ιστορίας.

trelokamperos2

Τρελοκαμπέρος, αλλά όχι τρελοκαμπέρω!

Η άποψη ότι το επίθετο «τρελοκαμπέρω» προέρχεται από τον αεροπόρο Δημήτρη Καμπέρο (1883-1942) αναφέρεται ως πιθανή από το Ετυμολογικό Λεξικό του Μπαμπινιώτη (1η έκδοση). Ο Καμπέρος ήταν πιλότος της πολεμικής αεροπορίας από την εποχή των βαλκανικών πολέμων, και εκτελούσε συχνά παράτολμες αποστολές ή έκανε θεαματικές φιγούρες σε επιδείξεις. Έτσι, αποκλήθηκε «Τρελοκαμπέρος» και ίσως η κλητική προσφώνηση «Α ρε τρελοκαμπέρο!» στις επόμενες δεκαετίες που είχαν πια ξεχαστεί τα κατορθώματά του θα συνέβαλε στο να θεωρηθεί θηλυκού γένους η λέξη (η τρελοκαμπέρω).

Η εξήγηση αυτή είναι απόλυτα εύλογη. Θα μπορούσαμε επίσης να υποθέσουμε ότι σαν γοητευτικός νέος που ήταν ο Καμπέρος θα είχε πολλές θαυμάστριες. Κι όταν η θαυμάστρια ξεφώνιζε την ώρα που ο Καμπέρος έκανε τις ριψοκίνδυνες φιγούρες του, ο συνοδός της, ίσως και με κάποια κρυφή ζήλεια, θα την αποκαλούσε «τρελοκαμπέρω».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Ονόματα | Με ετικέτα: , , , , , | 102 Σχόλια »

Από το κύριο όνομα στο ουσιαστικό

Posted by sarant στο 27 Ιανουαρίου, 2012

Το θέμα με το οποίο ασχολούμαι σήμερα είναι τεράστιο’ βιβλία έχουν γραφτεί γι’ αυτό. Οπότε, το αρθράκι που σας παρουσιάζω, γραμμένο πριν από κάμποσα χρόνια και παρμένο από τον παλιό μου ιστότοπο, κάθε άλλο παρά φιλοδοξεί να το εξαντλήσει’ ξύνει την κρούστα μόνο. Στα σχόλια, μπορείτε βέβαια να προσθέσετε αφειδώς τα δικά σας παραδείγματα. Να πω επίσης ότι έχω προσθέσει ένα υπερτροφικό υστερόγραφο που δεν υπήρχε στο αρχικό άρθρο.

 

Οι λέξεις τoυ λεξιλoγίoυ μας πoυ έχoυν την αφετηρία τoυς σε κύρια oνόματα, oνόματα πρoσώπων ή λαών ή γεωγραφικά oνόματα (πόλεων, πoταμών, κτλ.) είναι πoλύ περισσότερες απ’ όσες θα υπέθετε κανείς. Γιατί λέξεις με πρoέλευση από κάπoιo κύριo όνoμα δεν βρίσκoυμε μόνo στην oρoλoγία των φυσικών επιστημών με τα βατ, τα βoλτ, τα αμπέρ και τα διάφoρα φαινόμενα Ντόπλερ, όπου η ορολογία είναι κατά μέγα μέρoς βασισμένη στα oνόματα επιστημόνων και εφευρετών, oύτε μόνo στoυς πoλυπoίκιλoυς -ισμoύς. Πoλλές ακόμα είναι oι λέξεις πoυ έλκoυν την καταγωγή από κάπoιoν άνθρωπo ή κάπoιoν τόπo, μόνo πoυ αυτό δεν φαίνεται με πρώτη ματιά.

Η oρoλoγία τoυ φαγητoύ και τoυ ντυσίματoς έχει πάρα πoλλά δείγματα να δώσει. Ας δoύμε μερικά από τo λεξιλόγιο των ενδυμάτων: η μoυσελίνα δεν είναι παρά ένα κεντημένo ύφασμα πoυ ερχόταν (τoν καιρό τoυ Μάρκo Πόλo) από την εξωτική Μoσoύλη του σημερινού Ιράκ. Τα παντελόνια ετυμoλoγoύνται από τoν Πανταλεόνε, έναν κωμικό ήρωα της βενετικής Κoμμέντια ντελ ‘Αρτε πoυ τα φoρoύσε, έναν ήρωα, να προσθέσω, με κάποια ελληνικά χαρακτηριστικά και ελληνικής αρχής όνομα, από το Παντελεήμων ή το Πανταλέων. Η ζακέτα πρoέρχεται από τo κύριo όνoμα Ζακ, παρατσoύκλι περιφρoνητικό πoυ δίναν στo Μεσαίωνα στoυς χωριάτες. Οι βερμoύδες είναι λέξη μεταπoλεμική, όταν μετά τις στερήσεις τoυ πoλέμoυ oι εύπoρoι αμερικανoί άρχισαν πάλι να κατακλύζoυν τα νησιά Βερμoύδες για τις διακοπές τους, φoρώντας πoλύχρωμα μακριά σoρτς. Η ιστoρία τoυ μπικίνι πάλι, ξεκίνησε τoν Ioύνιo τoυ 1946 όταν oι αμερικανoί έκαναν την πρώτη δoκιμή ατoμικής βόμβας στα oμώνυμα νησιά τoυ Ειρηνικoύ: δέκα μέρες αργότερα, o Γάλλoς Ρεάρ κατoχύρωσε εμπoρικά τo όνoμα για τo (τότε) εκρηκτικά απoκαλυπτικό γυναικείo μπανιερό, και η λέξη πoλύ σύντoμα έγινε διεθνής. Μια και στις λατινικές γλώσσες τo πρόθεμα bi- σημαίνει ό,τι και σε μας τo δι-, όταν αργότερα τo πάνω κoμμάτι τoυ μπικίνι εξαφανίστηκε μέσα στη γενική τέρψη, τo απoτέλεσμα πoυ πρoέκυψε oνoμάστηκε ‘μoνoκίνι’, παρετυμoλoγικά και λoγικά. Τέλoς η γραβάτα έρχεται από τα Βαλκάνια: τoν 17o αιώνα, oι Κρoάτες μισθoφόρoι συνήθιζαν να φoρoύν γύρω από τo λαιμό ένα φoυλάρι πoυ έκανε μεγάλη εντύπωση…

Για να μείνουμε στα υφάσματα: θα περίμενε κανείς το παντελόνι τζην (jean, jeans) και το ύφασμα ντενίμ (denim) να έχουν ακραιφνώς αμερικάνικη την προέλευση, αλλά και τα δύο έρχονται από την παλαιά Ευρώπη: το τζην από τη Γένοβα (αμερικάνικη προφορά της γαλλικής ονομασίας της πόλης, Gênes) και το denim από τη Νιμ, de Nîmes!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Ονόματα | Με ετικέτα: , , , , | 177 Σχόλια »

Ο ριψοκίνδυνος κύριος Καμπέρος

Posted by sarant στο 18 Μαΐου, 2010

Ένας ωραίος τρόπος για να κερδίσεις την υστεροφημία είναι να γίνει το όνομά σου λέξη· πάρα πολλές λέξεις του λεξιλογίου μας προέρχονται από κύρια ονόματα, ονόματα προσώπων ή λαών ή τοπωνύμια. Το θέμα είναι τεράστιο, αξίζει ιδιαίτερο άρθρο (έχω γράψει) αλλά ακόμα και βιβλίο μπορεί να γραφτεί (έχουν γραφτεί πολλά) για όλες τις λέξεις που προήλθαν από κύρια ονόματα. Θα το συζητήσουμε κάποια φορά, όχι όμως τώρα.

Τώρα θα πούμε για τον ριψοκίνδυνο κύριο Καμπέρο, που κέρδισε πιθανότατα την υστεροφημία χωρίς να το θέλει. Αφορμή παίρνω από ένα πρόσφατο άρθρο του Θ. Μωυσιάδη στο ιστολόγιο Linguarium, με τίτλο Δυσετυμολόγητες λέξεις προερχόμενες από κύρια ονόματα, όπου ο Θ.Μ. εξετάζει κάποιες (πολύ γοητευτικές) περιπτώσεις με δύσκολες ετυμολογίες από κύρια ονόματα. Η πρώτη απ’ αυτές, είναι το επίθετο «τρελοκαμπέρω», η απερίσκεπτη γυναίκα που δεν σκέφτεται λογικά. Όπως λέει ο Μωυσιάδης, η τρέχουσα εξήγηση από το τουρκικό kamber (αχώριστος σύντροφος) δεν ικανοποιεί. Κι έτσι (αντιγράφω): Πυρήνας τής λέξεως είναι ένα λησμονημένο κύριο όνομα, το οποίο θα μας ερχόταν ευθύς στον νου αν ήμαστε κάπως εξοικειωμένοι με την ιστορία τής ελληνικής πολεμικής αεροπορίας. Στις 13 Μαΐου 1912 πραγματοποίησε την πρώτη πτήση στην Ελλάδα ένας υπολοχαγός που μετεκπαιδεύτηκε ως πιλότος στη Γαλλία. Λεγόταν Δημήτριος Καμπέρος. Ανέλαβε πλήθος αποστολών κατοπτεύσεως των τουρκικών στρατευμάτων στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο και μετασκεύασε το αεροπλάνο του, τύπου Henri Farman, σε υδροπλάνο, επιτυγχάνοντας την ανώτατη για την εποχή επίδοση: 110 χλμ./ώρα. Οι πηγές δείχνουν ότι διεκπεραίωσε ριψοκίνδυνες αποστολές, πραγματοποίησε πολλές παρακινδυνευμένες πτήσεις και ενέργειες παράτολμες για τα μέσα τής εποχής.

Πώς πιστεύετε ότι τον αποκαλούσαν οι συνάδελφοί του; Φυσικά, τρελοκαμπέρο!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Ονόματα, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , | 120 Σχόλια »