Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Δημήτρης Μπόγδης’

Έκτορας Πατώκος, έγγαμος

Posted by sarant στο 2 Οκτώβριος, 2019

Τις προάλλες έκανα ένα πολύωρο ταξίδι με το αυτοκίνητο και είχα στο κασετόφωνο (ναι, έχω παλιό μοντέλο που παίρνει και κασέτες) τα Χάλια του Φοίβου Δεληβοριά. Ένα από τα πιο γνωστά τραγούδια του δίσκου αυτού, και του Φοίβου γενικά, είναι Η γυναίκα του Πατώκου. Ας το ακούσουμε:

Ο δίσκος είναι του 1998 και οι στίχοι έχουν ένα άρωμα από αυτή την εποχή. Ας τους δούμε:

Απ’ όλες τις γυναίκες των φίλων μου
Ποια είναι η πιο αγγελική;
Ποια του κρατάει το χέρι πάντα στην καρδιά;
Ποια τον ακούει απ’ όλες πιο προσεκτικά;
Ποια όταν μαζί του διαφωνεί κάνει καλά
Και ρίχνει και σε μας καμιά ματιά;

Δεν είναι η γυναίκα του Μηνά
Ούτ’ η γυναίκα του Ιωσήφ
Του Δημητράκη, του Θανάση, του Αλέξη, του Κοσμά
Δεν είν’ του Σμπώκου
Ούτε του Παπαδάκη, ούτε του Κώστα Ρόκκου
Ούτε του Γιάννη του τενίστα ή του χαμένου του Βουρνά,

Είν’ η γυναίκα του Πατώκου

Απ’ όλες τις γυναίκες των φίλων μου
Ποια τον φροντίζει πιο καλά;
Ποια μαγειρεύει μόνο συνταγές κρυφές;
Ποια υφαίνει τις νυχτερινές του φορεσιές;
Ποια του χορεύει με παλιές μας μουσικές
Και ρίχνει και σε μας κλεφτές ματιές;

Δεν είναι καμιά πλατινέ ξανθιά
Ούτε κανένα κοκαλιάρικο μοντέλο
Ούτε φοιτήτρια μ’ αρβύλες και γυαλιά
Δεν είν’ σαν τη Ροζίτα Σώκου
Σα φελάχα του Μαρόκου
Σαν την Κάραλη δε λέει τα μισά στα Γαλλικά

Είν’ η γυναίκα του Πατώκου

Απ’ όλες τις γυναίκες των φίλων μου
Ποια είν’ η πιο εμπνευστική;
Ποια βγάζει αστράκια απ’ τη σκληρή τη μοναξιά;
Και μελωδίες από τα χείλια τα σφιχτά;
Ποια εγκυμονεί τα ομορφότερα παιδιά
Και ρίχνει και σε μας καμιά ματιά;

Δεν τηνε ξέρουν στα περιοδικά
Δεν είναι η Όλιβ του Ποπάυ
Του Κωστόπουλου η γυναίκα
Ή ο άντρας του Ρουβά
Δεν είναι σύζυγος Πασόκου
Σιωπηλή του Αγγελόπουλου
Δεν είναι θεωρία μέσα σ’ άρρωστα μυαλά.

Είν’ η γυναίκα του Πατώκου.

Πέρασαν είκοσι χρόνια από τότε, η Μαλβίνα Κάραλη δεν βρίσκεται πια στη ζωή, γι αυτό και στα λάιβ ο Φοίβος συχνά αντικαθιστά τον στίχο «Σαν την Κάραλη δε λέει τα μισά στα Γαλλικά» με τον «δεν διαθέτει μουστακάκι σαν την κυρία Λουκά».

Ποια ειναι λοιπόν αυτή η φευγαλέα οπτασία, η γυναίκα του Πατώκου, και ποιος είναι αυτός ο τυχερός μπαγάσας; Οι φίλοι του Φοίβου το συζητάνε εδώ και πολλά χρόνια στα φόρουμ και άκρη δεν νομίζω να έχουνε βγάλει (αλλά δεν διάβασα και τις τρεις σελίδες της συζήτησης).

Δεν θα σας δώσω την απάντηση στο σημερινό άρθρο. Θα σας πω όμως ότι ο Πατώκος κατά πάσα πιθανότητα λέγεται Έκτορας στο μικρό του. Έκτορας Πατώκος, δεν πρέπει να είναι δυσκολο να τον βρείτε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γαλλία, Είναι αρρώστια τα τραγούδια, Μεταφραστικά, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , | 150 Σχόλια »

Ο Μπρασένς και το πλήθος

Posted by sarant στο 26 Ιουλίου, 2015

Ένα από τα γνωστότερα τραγούδια του Ζορζ Μπρασένς (1921-1981), του αγαπημένου Γάλλου τραγουδοποιού, είναι το La mauvaise reputation, Η κακή φήμη δηλαδή. Ήταν το πρώτο τραγούδι του πρώτου του μεγάλου δίσκου (1952), που είχε τον ίδιο τίτλο.

Το ακούμε εδώ από μεταγενέστερη τηλεοπτική ζωντανή εκτέλεση:

Στο τραγούδι μιλάει ένας ειρηνικός αντικονφορμιστής, που μένει σ’ ένα μικρό χωριό αλλά αρνείται να βαδίσει την πεπατημένη όπως όλοι οι άλλοι. Αποτέλεσμα είναι να έχει αποκτήσει κακή φήμη και να τον κατηγορούν όλοι οι συγχωριανοί του. Η μεγαλοφυία του Μπρασένς εκδηλώνεται στο τελευταίο δίστιχο της καθεμιάς από τις τέσσερις στροφές, όπου ο παιχνιδιάρικος δεύτερος στίχος αναιρεί τη ζοφερή απειλή του πρώτου.

Tout le monde médit de moi,
Sauf les muets, ça va de soi.
(μεταφράζω κατά λέξη: Όλος ο κόσμος με κακολογεί, εκτός από τους μουγγούς, εννοείται).

Tout le monde me montre du doigt
Sauf les manchots, ça va de soi.
(Όλος ο κόσμος με δείχνει με το δάχτυλο, εκτός από τους κουλούς, εννοείται)

Tout le monde se rue sur moi,
Sauf les culs-de-jatte, ça va de soi.
(Όλος ο κόσμος χιμάει καταπάνω μου, εκτός από τους κουτσούς, εννοείται)

και τέλος,
Tout l’mond’ viendra me voir pendu,
Sauf les aveugles, bien entendu.
(Όλοι θάρθουν να με δουν κρεμασμένον, εκτός απ’ τους τυφλούς, φυσικά).

Να δούμε κι όλο το ποίημα στα ελληνικά, στη μετάφραση του ποιητή Γιαννη Βαρβέρη (Υπάρχει κι άλλη μετάφραση, του φίλου Δημήτρη Μπόγδη, που το έχει τραγουδήσει κιόλας. Άλλη φορά). Το πρωτότυπο εδώ.

Στο χωριουδάκι μου θα σας το πω
Έχω ένα όνομα πολύ κακό:
είτε φωνάζω είτε λουφάζω
Πάντα σε σκέψεις τους άλλους βάζω.
Μα εγώ δεν κάνω κακό σε κανένα
Κάνοντας εκείνο που αρέσει σε μένα.
Στους άλλους όμως ποτέ δεν αρέσεις
Αν το καπέλο σου στραβά φορέσεις
Κι όλοι γι΄ αυτό με κακολογούνε,
Πλην των μουγκών γιατί δεν το μπορούνε.

Της εθνικής μας γιορτής τη μέρα
Στο κρεβάτι μου μένω όλη μέρα,
Στη μουσική και στις τόσες παράτες
Εγώ γυρίζω πάντα τις πλάτες.
Όμως δεν κάνω κακό σε κανένα,
Όταν τα αυτιά μου έχω βουλωμένα.
Στους άλλους όμως ποτέ δεν αρέσεις
Αν το καπέλο σου στραβά φορέσεις.
Κι εμένα όλοι δαχτυλοδειχτούνε,
Πλην των κουλών γιατί δεν μπορούνε.

Αν συναντήσω έναν άτυχο κλέφτη,
που ένας χωριάτης τον κυνηγάει,
Το πόδι βάζω κι αμέσως πέφτει
Κάτω ο Χωριάτης κι ο κλέφτης το σκάει.
Μα εγώ δεν κάνω κακό σε κανένα
Βοηθώντας κλέφτες να φεύγουν ολοένα.
Στους άλλους όμως ποτέ δεν αρέσεις
Αν το καπέλο σου στραβά φορέσεις.
Κι εμένα  όλοι τρέχουν να βρούνε
Πλην των κουτσών γιατί δεν μπορούνε.

Τι με προσμένει για να μαντέψεις
Του Ιερεμία την τέχνη μην κλέψεις.
Μόλις θα βρούνε σκοινί χοντρό
Μου το περάσαν ευθύς στο λαιμό.
Μα εγώ δεν κάνω κακό σε κανένα
Κάνοντας κείνο που αρέσει σε μένα.
Στους άλλους όμως ποτέ δεν αρέσεις
Αν το καπέλο σου στραβά φορέσεις.
Και στην κρεμάλα όλοι θα με δούνε
Πλην των τυφλών γιατί δεν το μπορούνε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Καβαφικά, Ποίηση, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , | 82 Σχόλια »

Μια επέτειος και οι «ασχημίες στις παρελάσεις»

Posted by sarant στο 29 Οκτώβριος, 2011

Το σημερινό μας άρθρο έχει θέμα διπλό ή μάλλον φιλοξενεί δυο διαφορετικά θέματα. Αυτό έχει και τα καλά του, αλλά διπλό δεν θα πει αυτομάτως καλό: διπλός είναι κι ο τραγέλαφος, αλλά τον κοιτάνε και γελάνε. Αναγκάστηκα όμως να προχωρήσω σ’ αυτήν τη συγκατοίκηση, επειδή είχα έτοιμο ένα άρθρο για τη σημερινή επέτειο, αλλά ύστερα προστέθηκαν τα χτεσινά γεγονότα στις παρελάσεις σε όλη σχεδόν τη χώρα. Τη σημερινή επέτειο; Ναι -ο τίτλος είναι ελαφρώς παραπλανητικός: η επέτειος δεν είναι η 28 Οκτωβρίου, στην οποία έχουμε αφιερώσει ήδη άρθρο. Σήμερα, 29 Οκτωβρίου, λοιπόν, κλείνουν τριάντα χρόνια από τον θάνατο ενός πολύ αγαπημένου καλλιτέχνη, του Γάλλου τραγουδοποιού Ζορζ Μπρασένς (Georges Brassens). Ο Μπρασένς γεννήθηκε στις 22 Οκτωβρίου 1921 στην όμορφη μικρή πόλη Sète της Νότιας Γαλλίας και πεθανε εξήντα χρόνια και εφτά μέρες αργότερα, στις 29 Οκτωβρίου 1981 στο Παρίσι. Και επειδή τα γενέθλια και η ημερομηνία του θανάτου του πέφτουν κοντά, στη Γαλλία αυτές τις μέρες γίνεται μια γιορτή στη μνήμη του, που κρατάει μια βδομάδα, ξεκινώντας από τα 90χρονα της γέννησής του.

Πρωτοστάτης στο ξεκίνημα αυτής της γιορτής, που γίνεται ήδη εδώ και κάμποσα χρόνια, ήταν ο φίλος Δημήτρης Μπόγδης, Έλληνας που ζει στη Γαλλία και που έχει μεταφράσει στα ελληνικά πολλά τραγούδια του Μπρασένς, μερικά από τα οποία έχουμε παρουσιάσει εδώ.

Για παράδειγμα, έχουμε αναφερθεί σε εφτά εκτελέσεις/μεταφράσεις του πασίγνωστου Γορίλα του Μπρασένς, ενώ ένα άλλο τραγούδι σε μετάφραση Μπόγδη, την περίφημη Φερνάντ (ή Νόνω όπως τη μετέφρασε ο Μπόγδης για τις ανάγκες της ρίμας) μπορείτε να ακούσετε σε ένα άλλο άρθρο, με τίτλο Μπρασένς για δέσιμο, που το είχα γράψει για να κριτικάρω μια άλλη μετάφραση του έργου του Μπρασένς, γεμάτη διασκεδαστικότατα μαργαριτάρια.

Μια και σήμερα είναι η επέτειος του Μπρασένς, σκέφτομαι ότι δεν έχουμε παρουσιάσει εδώ το εμβληματικό του τραγούδι, την Κακή φήμη (La mauvaise réputation). Μιλάει για έναν κάτοικο μικρού χωριού που έχει αποκτήσει τόσο κακή φήμη, επειδή δεν φέρεται όπως όλος ο κόσμος, που όλοι τον κακολογούν, εκτός από τους μουγκούς’ ολοι τον δακτυλοδεικτούν, εκτός από τους κουλούς’ όλοι τον κυνηγάνε, εκτός από τους κουτσούς’ και όλοι θα έρθουν να τον δουν κρεμασμένο, εκτός από τους τυφλούς βεβαίως! Ελάχιστα σύμφωνο με τις αρχές της πολιτικής ευπρέπειας, αλλά αυτός ήταν ο Μπρασένς, που τον βλέπουμε εδώ να τραγουδάει την Κακή φήμη: Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Επετειακά, Επικαιρότητα, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , | 191 Σχόλια »

Μπρασένς για δέσιμο

Posted by sarant στο 5 Απρίλιος, 2011

Όπως έχω ξαναγράψει, δεν ενστερνίζομαι το παλιό ευφυολόγημα που λέει ότι οι μεταφράσεις είναι σαν τις γυναίκες, δηλαδή όταν είναι ωραίες δεν είναι πιστές κι όταν είναι πιστές δεν είναι ωραίες. Τόσο σαν μεταφραστής όσο και σαν σύζυγος, έχω στοιχεία ότι ο κανόνας αυτός δεν ισχύει. Αναγνωρίζω όμως ότι στις μεταφράσεις στίχων και ποίησης, όταν θέλεις (ή πρέπει) να διατηρήσεις τους περιορισμούς του πρωτοτύπου (δηλαδή ας πούμε τη ρίμα και τη μετρική του), συχνά είναι όνειρο άπιαστο η απολύτως πιστή μετάφραση: είναι πολύ δύσκολο και να μεταφράσεις πιστά στίχο προς στίχο και να διατηρήσεις μέτρο και ρίμα.

Το θέμα αυτό το είχαμε συζητήσει πριν από κάμποσο καιρό, τότε που παρουσίασα διάφορες μεταφράσεις του Γορίλα του Ζορζ Μπρασένς. Κατά σύμπτωση και το σημερινό θέμα είναι αφιερωμένο στον Μπρασένς και στις μεταφράσεις του –αλλά τώρα όλα ξεκίνησαν από ένα μαργαριτάρι, ένα μαργαριτάρι γιγαντιαίων διαστάσεων, που μου το έστειλε ένας φίλος με ηλεμήνυμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κριτική μεταφράσεων, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Παράλληλα κείμενα, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , | 238 Σχόλια »

Εφτά γορίλες θα σου πω

Posted by sarant στο 3 Νοέμβριος, 2009

Georges_Brassens147Ο μέγιστος γάλλος τραγουδοποιός Ζορζ Μπρασένς (1921-1981) έχει γράψει πολλά τραγούδια που μεταφράστηκαν σε άλλες γλώσσες, είτε από ποιητές για να διαβαστούν είτε από ομοτέχνους του τραγουδοποιούς για να τραγουδηθούν. Ένα από αυτά είναι ο Γορίλας (Le gorille), τραγούδι που υπάρχει στον πρώτο δίσκο του Μπρασένς (La mauvaise reputation, 1953) αλλά είχε γραφτεί τουλάχιστον πέντε χρόνια νωρίτερα. Μια διασκεδαστική ιστορία που όμως λειτούργησε και σαν καταδίκη της θανατικής ποινής (που τότε ίσχυε και εφαρμοζόταν στη Γαλλία), το τραγούδι κρίθηκε άσεμνο και απαγορεύτηκε αμέσως από τους γαλλικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς για κάμποσα χρόνια.

Εδώ βλέπουμε μια ζωντανή εκτέλεση από τον Μπρασένς, πολλά χρόνια αργότερα:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Παράλληλα κείμενα, Σατιρικά, Τραγούδια, Uncategorized | Με ετικέτα: , , , , | 24 Σχόλια »