Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘ΔΗΜΑΡ’

Ισαποστάκιας, μια απλολογία εν τω γεννάσθαι

Posted by sarant στο 20 Σεπτεμβρίου, 2018

Ισαποστασάκιας ή ισαποστάκιας είναι χαρακτηρισμός για κάποιον που δεν παίρνει ξεκάθαρη θέση σε ένα ζήτημα, που κρατάει αποστάσεις και από τις δύο αντιτιθέμενες απόψεις, ιδίως σε περιόδους έντονης πόλωσης. Είναι λέξη σχετικά πρόσφατη, σίγουρα τούτου του αιώνα, ίσως και της τρέχουσας δεκαετίας.

Η λέξη είχε προταθεί στην ψηφοφορία που κάναμε πέρυσι τον Δεκέμβρη για τη Λέξη του 2017, αλλά η εφορευτική επιτροπή (ο Στάζιμπος κι εγώ) δεν την επέλεξε στον τελικό κατάλογο που τέθηκε σε ψηφοφορία. Μάλλον λάθος κάναμε, λέω τώρα που το ξανασκέφτομαι. Ασφαλώς θα πρέπει να μπει στη φετινή ψηφοφορία, εμείς να’μαστε καλά να τη διοργανώσουμε.

Ο χαρακτηρισμός, και μόνο από την κατάληξη -άκιας, είναι μειωτικός. Ίσως θα άξιζε χωριστό άρθρο για να συγκεντρώσουμε τις λέξεις που έχουν αυτή την κατάληξη, που βέβαια πολλές αποτελούν εφήμερους σχηματισμούς, αλλά πάντως δύσκολα θα έβρισκε κανείς ανάμεσά τους κάποια που να μην έχει έστω και ελαφριάν απόχρωση υποτιμητική ή ειρωνική ή μειωτική -από τον γκομενάκια, τον γυαλάκια και τον τυχεράκια ίσαμε τον καλοπερασάκια, τον τηλεορασάκια και τον βολεψάκια, για να μην πάμε στον τσαντάκια και τον κοκάκια. Το Αντίστροφο λεξικό έχει κάτι λιγότερο από 40 λέξεις σε -άκιας, και πάω στοίχημα πως όταν και αν γράψουμε αυτό το χωριστό άρθρο θα βρούμε κι άλλες, αλλά σε τούτο το άρθρο ας μην απομακρυνθούμε από τον ισαποστάκια.

Κατά το slang.gr, ο χαρακτηρισμος «ισαποστάκιας» ή «ισαποστασάκιας» λέγεται για κάποιον «που όταν συμβαίνει κάτι κατάφωρα άδικο ή εξωφρενικό δεν εξοργίζεται με τον θύτη αλλά προσπαθεί να τηρήσει ίσες αποστάσεις μεταξύ του θύτη και του θύματος, ώστε να τα έχει καλά με όλους, ή να μη χρειαστεί να βγει από το μικροαστούλικό του βόλεμα». Όμως νομίζω πως είναι πολύ μερικός αυτός ο ορισμός.

Υπάρχει όμως και ο παράλληλος τύπος, ισαποστασίτης. Το slang.gr καταχωρεί και αυτόν τον τύπο και δίνει τον εξής ορισμό, που βρίσκω ότι είναι ακριβέστερος, πάντοτε γλαφυρά διατυπωμένος στο σλανγκρικό στιλ: Αυτός που σε συνθήκες πόλωσης δεν τάσσεται με τη μία από τις δύο πλευρές, αλλά επιμένει να έχει την ψευδαίσθηση ότι μπορεί να μείνει ουδέτερος ή με διάφορες αλχημείες και ναιμεναλλιές να προσπαθεί να μην πάρει σαφή θέση αλλά να παίζει τον κουλ τύπο, που είναι και καλά υπεράνω, είναι νηφάλιος, αντικειμενικός κ.τ.λ. Όπως είναι αναμενόμενο, και όπως του αξίζει άλλωστε, κατά κανόνα τα ακούει τελικά και από τις δύο πλευρές, ιδίως στη θερμόαιμη Ελλάδα μας. Κυκλοφορεί και ως ισαποστασάκιας, αλλά τις τελευταίες μέρες (Ιούνιος 2015) με την πόλωση μεταξύ μενουμευρώπηδων και συριζανέλ το βλέπω να κάνει μια καριέρα και ως ισαποστασίτης. Ορισμένες φορές οι ισαποστασίτες κατηγορούνται ότι δεν είναι απλά γενικά ισαποστασίτες, αλλά ότι είναι ισαποστασίτες για τακτικούς λόγους μόνο για ένα θέμα που δεν τους συμφέρει, ενώ λίγο μετά ξεσπαθώνουν και μιλάνε με πάθος για άλλο θέμα που τους συμφέρει.

Ωστόσο, ο ισαποστασίτης, παρόλο (ή επειδή;) έχει ουδέτερη κατάληξη, χρησιμοποιείται λιγότερο από τον ισαποστασάκια/ισαποστάκια.

Ο όρος, είπαμε, είναι μειωτικός, κρύβει μια μομφή. Όποιος τον χρησιμοποιεί, θεωρεί ότι ο ισαποστασάκιας κακώς τηρεί ίσες αποστάσεις, και αυτό το πιστεύει επειδή ο ίδιος θεωρεί πως η μία από τις αντιτιθέμενες πλευρές έχει συντριπτικά το δίκιο με το μέρος της, οπότε εξεγείρεται με τον ισαποστασάκια.

Λογιότερα, τον ισαποστασάκια μπορεί να τον λέγαμε Πόντιο Πιλάτο ή να τον επικρίναμε διότι ακολουθεί τακτική Πόντιου Πιλάτου δηλ. νίπτει τας χείρας του και αρνείται να αναμιχθεί περισσότερο. Για κάποιον που επαμφοτερίζει, λέμε πως είναι «και με τον αστυφύλαξ και με τον χωροφύλαξ» ή πως «πατάει σε δυο βάρκες». Τα θέματα αυτά τα έχουμε πιάσει σε παλιότερο άρθρο, όπου αναφερθήκαμε και σε άλλες εκφράσεις αυτού του φάσματος. Μου αρέσει μια όχι πολύ γνωστή έκφραση, «και στον κλέφτη ψωμί, και στον χωροφύλακα χαμπέρι», που μπορεί να χρησιμοποιηθεί επικριτικά  αλλά είναι βγαλμένη από τη ζωή, αφού αυτή ακριβώς η στάση ήταν ο κανόνας επιβίωσης των χωρικών την εποχή της «ληστοκρατίας».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ιστορίες λέξεων, Μεταμπλόγκειν, Νεολογισμοί, Πολιτική, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 220 Σχόλια »

Την επαύριο μιας νίκης

Posted by sarant στο 26 Μαΐου, 2014

Καθώς περνούν τα λεπτά και οι ώρες, η μόνη αβεβαιότητα που απομένει στην εκλογική μάχη που οδεύει προς το τέλος της φαίνεται να είναι η έκβαση στην περιφέρεια Αττικής όπου όμως η Ρένα Δούρου, ύστερα από μια λαμπρή εκστρατεία, αρχίζει να αποκτά στην καταμέτρηση προβάδισμα που φαίνεται δύσκολα αναστρέψιμο, αφού με καταμετρημένο το 57% των ψήφων προηγείται με 7300 ψήφους. Στις εκτιμήσεις που ακολουθούν, θα θεωρήσω ότι η κ. Δούρου νίκησε στην Αττική και ελπίζω να μην απογοητευτώ όταν ξημερώσει η μέρα (που βγάζει μητροπολίτη, κατά την παροιμία).

Στις ευρωεκλογές, ο ΣΥΡΙΖΑ πέτυχε την ανατροπή, πέρασε στην πρώτη θέση με διαφορά που βρίσκεται στα όρια του μη διαχειρίσιμου (3,5% την ώρα που γράφω αυτές τις γραμμές, με ανοδικές τάσεις). Στα τηλεοπτικά πάνελ, κάποιοι κυβερνητικοί, προσπαθώντας να μαζέψουν τα ασυμμάζευτα, υποστήριζαν ότι δεν μπορεί να μιλάει για νίκη ο ΣΥΡΙΖΑ αφού σημείωσε στασιμότητα του ποσοστού του σε σχέση με τις εκλογές του Ιουνίου 2012. Φυσικά αυτό είναι σόφισμα, που αναδεικνύεται ξεκάθαρα αν επισημάνουμε ότι σε σύγκριση με τον Ιούνιο του 2012 η ΝΔ έπεσε κατά 6,6 ποσοστιαίες μονάδες και κατά άλλες 4 το ΠΑΣΟΚ. Επιπλέον, ο ΣΥΡΙΖΑ είχε εκτοξευτεί από το 17% του Μαΐου στο 27% του Ιουνίου χάρη στην προοπτική της πρώτης θέσης και του μπόνους των 50 εδρών, δηλαδή χάρη σε έναν παράγοντα που έλειπε από τη χτεσινή αναμέτρηση. Αν χτες πήρε σχεδόν 27% χωρίς πόλωση και μπόνους, ευνόητο είναι ότι σε συνθήκες εθνικών εκλογών τα ποσοστά του θα αυξηθούν πολύ.

Είναι επίσης φανερό ότι η συγκυβέρνηση θα δυσκολευτεί να πάρει δύσκολες αποφάσεις όταν η βασική συνιστώσα της έχει πάψει πια να αποτελεί το πρώτο κόμμα κι όταν ουσιαστικά, αν και όχι ακόμα τυπικά, φαίνεται να έχει χάσει τη δεδηλωμένη. Σε κάθε περίπτωση, είναι σχεδόν αδύνατο να μη γίνουν εκλογές στις αρχές του 2015 ενόψει ή εξαιτίας της αδυναμίας εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας -και από μιαν άποψη, καλύτερα να μη γίνουν τώρα αφού θα είναι δύσκολο (αν γίνουν) να συγκεντρώσει ο ΣΥΡΙΖΑ τέτοια δύναμη σε έδρες που να μπορεί να ξεπεράσει τον σκόπελο της εκλογής ΠτΔ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εκλογές | Με ετικέτα: , , | 318 Σχόλια »

Τα καρπούζια του χωροφύλαξ

Posted by sarant στο 21 Ιουνίου, 2012

 

Την ιδέα για το άρθρο την έχω από καιρό, την αφορμή μού την έδωσε σήμερα ένα άρθρο στην ηλέκδοση του Βήματος, το οποίο, με τίτλο «Kαι με τον αστυφύλαξ και με τον χωροφύλαξ» επικρίνει τη Δημάρ επειδή δεν συμμετέχει «ενεργά» στην κυβέρνηση Σαμαρά «με τα καλύτερα στελέχη» της. Τώρα, γιατί ο αρθρογράφος δεν επικρίνει και το ΠΑΣΟΚ, το οποίο επίσης επέλεξε να συμμετάσχει στη νέα κυβέρνηση μόνο ή κυρίως με εξωκοινοβουλευτικά στελέχη που δεν έχουν διατελέσει υπουργοί, άρα -κατά τεκμήριο- όχι «με τα καλύτερα στελέχη» του; Θα υπάρχει κάποια λεπτή διαφορά που μου διαφεύγει. Αλλά είπαμε -από το άρθρο παίρνω την αφορμή για να γράψω για μια έκφραση που με προβληματίζει και με την ευκαιρία να εξετάσω λίγο το φρασεολογικό ρεπερτόριο του επαμφοτερισμού και της διπροσωπίας. Να πω εδωπέρα ότι κάποια πράγματα τα είχαμε ήδη συζητήσει παλιότερα στη Λεξιλογία,  με πρωτοβουλία του Νίκου Λίγγρη, ενώ καλό είναι και το λήμμα του slang.gr.

Η έκφραση δεν έχει λεξικογραφηθεί, τουλάχιστον έως τη δεύτερη έκδοση (2005) του λεξικού Μπαμπινιώτη που έχω εδώ πρόχειρη, αλλά είναι αρκετά συχνή σε δημοσιογραφικά κείμενα, όπου χρησιμοποιείται για να στηλιτεύσει την επαμφοτερίζουσα στάση ενός κόμματος ή ενός πολιτικού, όταν, για λόγους πολιτικού κόστους, αποφεύγει να τοποθετηθεί ξεκάθαρα σε ένα ζήτημα. Για παράδειγμα, είχε επίσης χρησιμοποιηθεί για να χαρακτηρίσει τη στάση της ΝΔ απέναντι στην κυβέρνηση Παπαδήμου, όπου συμμετείχε μεν αλλά ταυτόχρονα ήταν και αξιωματική αντιπολίτευση, ή, αν προτιμάτε, συναντιπολίτευση όπως το είχαμε πει τότε στο ιστολόγιο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Λεξικογραφικά, Πολιτική, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 86 Σχόλια »