Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Δημοκήδης’

Δημοκήδης, όχι Δημοκίδης!

Posted by sarant στο 21 Αύγουστος, 2013

Κάτι άλλο είχα σκοπό να γράψω σήμερα, αλλά όταν πέφτει στην απόχη σου ένα τόσο θεϊκό μαργαριτάρι, και μάλιστα υπουργικό, αξίζει να αλλάξεις σχέδιο, πολύ περισσότερο που το εν λόγω μαργαριτάρι υπάρχει κίνδυνος να θεσμοποιηθεί, να γίνει δηλαδή θεσμική κι επίσημη κοτσάνα.

Αλλά να τα πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Χτες το πρωί, ο Υπουργός Υγείας (οΘντκ) Άδωνης Γεωργιάδης παρουσίασε, σε ανώτατα στελέχη του κλάδου της υγείας, το σχέδιο «Δημοκίδης» (τρεις οκάδες sic εδώ), το οποίο αφορά την κινητικότητα (διάβαζε: περικοπές θέσεων) στον τομέα της υγείας. Σήμερα, απ’ ό,τι είπε ο ίδιος σε συνέντευξη, πρόκειται να πραγματοποιηθεί ανάλογη σύσκεψη στη Θεσσαλονίκη.

demokΤο νέο αυτό σχέδιο το ανακοίνωσε ο ίδιος ο υπουργός (οΘντκ) από το Τουίτερ, στο τιτίβισμα που βλέπετε αριστερά, και που το μεταγράφω εδώ:

Τώρα. Πρωινή Σύσκεψη στο ΕΚΕΠΥ για την Λειτουργία Δομών Υγείας κατά την Κινητικότητα. Σχέδιο «Δημοκίδης» (ιατρός στην Αθήνα τον 6ο πΧ)

Το δυστύχημα είναι ότι δεν υπάρχει κανείς γιατρός με το όνομα Δημοκίδης στην ιστορία, είτε στην Αθήνα, είτε αλλού. Ο μόνος Δημοκίδης που υπάρχει είναι ο Άρης Δημοκίδης, συγγραφέας παιδικών κυρίως βιβλίων, που γράφει και στη Lifo (διατηρεί την τακτική στήλη Μικροπράγματα).

Γιατρός με περίπου τέτοιο όνομα υπήρξε στην αρχαιότητα, και μάλιστα ιατροφιλόσοφος, ονομαστός, ο καλύτερος γιατρός της εποχής του αν πιστέψουμε τον Ηρόδοτο, που τον αποκάλεσε «την τέχνην ασκέοντα άριστα των κατ’ εωυτόν» (αυτό το ασκέοντα είναι ασυναίρετο, ας πούμε πως είναι ‘ασκούντα’).

Μόνο που ο διακεκριμένος αυτός γιατρός δεν λεγόταν Δημοκίδης, όπως ο Άρης, αλλά Δημοκήδης, με ήτα και όχι με γιώτα. Θα μου πείτε, τόση σημασία έχει ένα ορθογραφικό λαθάκι, έστω κι αν το διαπράττει ένας υπουργός που δεν κουράζεται να διαλαλεί την υποτιθέμενη αρχαιομάθειά του;  Αξίζει ολόκληρο άρθρο για μια κοτσάνα, έστω και υπουργική;

Νομίζω ναι. Καταρχάς, πρόκειται για σχέδιο του κράτους, οπότε είναι ντροπή να το γράφουμε λάθος, μπορεί να το δει κανένας αρχαιομαθής αλλοδαπός και να μας κόψει τη δόση. Το κυριότερο, βρίσκω πως είναι πολύ ενδιαφέρουσα η αντίδραση του κ. υπουργού (οΘντκ) όταν του  επισημάνθηκε πως η λέξη είναι γραμμένη λάθος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Αρχαία ελληνικά, Αρχαίοι, Επικαιρότητα, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια | Με ετικέτα: , , | 208 Σχόλια »

Ο πολύπλαγκτος γιατρός Δημοκήδης

Posted by sarant στο 27 Ιανουαρίου, 2013

Τις Κυριακές βάζω φιλολογικά θέματα συνήθως. Σήμερα κάνω μια παρέκκλιση και βάζω ένα απόσπασμα από το βιβλίο του πατέρα μου Οι αρχαίοι είχαν την πλάκα τους, για τις περιπέτειες του αρχαίου ιατροφιλόσοφου Δημοκήδη. Ο λόγος που το ξεχώρισα είναι επειδή πριν από κάμποσο καιρό είχε παρουσιάσει το ίδιο κομμάτι (αν και σκαναρισμένο, οπότε δεν γκουγκλίζεται) ο συγγραφέας Άρης Δημοκίδης, στη στήλη του στη Lifo (που τη θεωρώ την καλύτερη της εφημερίδας), κι επειδή μας δίνει ένα παράδειγμα για το πώς διαμορφώθηκαν τα οικογενειακά μας ονόματα, τα επώνυμά μας. Προφανώς το επώνυμο Δημοκίδης κάποια σχέση θα έχει με τον αρχαίο Δημοκήδη, αλλά αν δεν ξέρεις την οικογενειακή ιστορία δεν μπορείς να συμπεράνεις με βεβαιότητα τη σχέση αυτή.

Όπως αφηγείται ο Άρης Δημοκίδης, το αρχικό επώνυμο των προγόνων του από τη μεριά του πατέρα του ήταν Πολυζωίδης (και είχαν συγγένεια με τον θαρραλέο δικαστή της δίκης του Κολοκοτρώνη). Επειδή όμως κάποιος πρόγονος ήταν επιφανής γιατρός, που μάλιστα έγινε και υπουργός στα μέσα του 19ου αιώνα, για να τον κολακέψουν τον παρομοίασαν με τον γιατρό Δημοκήδη της αρχαιότητας κι έτσι του κόλλησαν το παρατσούκλι Δημοκήδης, οπότε, είτε ο ίδιος είτε οι απόγονοί του το υιοθέτησαν για επώνυμο. Στην πορεία, η γραφή του άλλαξε σε Δημοκίδης, ώστε να μοιάζει περισσότερο με τα επώνυμα σε -ίδης κι έτσι χάθηκε η ετυμολογική διαφάνεια, διότι Δημοκήδης είναι αυτός που φροντίζει (κήδομαι) για τον λαό (δήμο), ενώ το Δημοκίδης μας κάνει να σκεφτόμαστε τους απογόνους κάποιου Δημοκ-.

Επειδή μου άρεσε η ιστορία, επειδή με κολάκεψε και μένα η αναφορά στο βιβλίο του πατέρα μου, κι επειδή τα επώνυμα και η ετυμολογία τους είναι θέμα που με απασχολεί, είπα να το παρουσιάσω σήμερα, αφού άφησα να περάσουν μερικοί μήνες από την πρώτη δημοσίευση στη Lifo. Όμως, για να μην έχετε παράπονο όσοι περιμένατε αμιγώς λογοτεχνική ύλη, στα Κείμενα μαζί του παλιού μου ιστότοπου ανέβασα μια συλλογή διηγημάτων του Ψυχάρη, Στον ίσκιο του πλάτανου, που την πληκτρολόγησε μερακλήδικα ο Γιάννης Π., ενώ άρχισα επίσης να ανεβάζω, σε συνέχειες, τον Λεωνή του Θεοτοκά, χάρη στην προσφορά του Χρήστου Κ. (προς το παρόν υπάρχουν τα δυο πρώτα κεφάλαια).

Λοιπόν, από το βιβλίο Οι αρχαίοι είχαν την πλάκα τους, του Δημήτρη Σαραντάκου, παραθέτω το κεφάλαιο για τον Δημοκήδη, τον πολύπλαγκτο, τον πολυπλάνητο δηλαδή, γιατρό Δημοκήδη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαίοι, Δημήτρης Σαραντάκος, Ονόματα | Με ετικέτα: , , , | 186 Σχόλια »