Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘δημοτικισμός’

Ψολόεις κατουρίσας -το χλευαστικό εγκώμιο προς Μιστριώτη

Posted by sarant στο 2 Δεκέμβριος, 2010

Το σημερινό σημείωμα είναι αφιερωμένο στον γλωσσαμύντορα Γ. Μιστριώτη, τον δασύτριχο αρχαϊστή καθηγητή του πανεπιστημίου που έβαλε τη σφραγίδα του στις γλωσσικές διαμάχες την αρχή του 20ού αιώνα. Για τον Μιστριώτη έχουμε ξαναγράψει στο ιστολόγιο, αλλά το θέμα δεν εξαντλείται με ένα σημείωμα.

Οι γλωσσικές αυτές διαμάχες κατά περιόδους έφτασαν σε όξυνση απίστευτη, σε σημείο να θρηνήσουμε και νεκρούς, με τα Ευαγγελικά του 1901 και τα Ορεστειακά του 1903, που και στα δύο έβαλε το χεράκι του ο Μιστριώτης, ξεσηκώνοντας διαδηλώσεις διαμαρτυρίας, την πρώτη φορά για τη μετάφραση του Ευαγγελίου, και τη δεύτερη για την παράσταση της Ορέστειας σε μετάφραση (σε απλή καθαρεύουσα, όχι σε δημοτική!) –ειδικά αυτή τη δεύτερη φορά είχε και άμεσο συμφέρον, μια και ο ίδιος ανέβαζε ερασιτεχνικές παραστάσεις τραγωδιών με το πρωτότυπο, αρχαίο κείμενο.

Όμως, οι γλωσσικές αντιπαραθέσεις έδωσαν επίσης αφορμή για άφθονα πειράγματα και από τις δυο πλευρές, μια και πνεύμα διέθεταν και οι μεν και οι δε. Σήμερα, θυμόμαστε κυρίως τα πειράγματα των καθαρευουσιάνων προς τους μαλλιαρούς, ανάμεσα στα οποία γνωστότεροι είναι οι δήθεν μαλλιαρισμοί, δηλαδή οι (ψεύτικες) κατηγορίες ότι τάχα οι μαλλιαροί έλεγαν «Κεχριμπάρα» την Ηλέκτρα, «Κρυφό τσιμπούσι» τον Μυστικό δείπνο, «Κώτσο Παλιοκουβέντα» τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο και άλλα πολλά ανάλογα. Βέβαια, αυτά ισορροπούν ανάμεσα στο πείραγμα και στη συκοφαντία, μια και τέτοιοι εξωφρενισμοί (που ουδέποτε ειπώθηκαν) γίνονταν πιστευτοί από τους αφελείς ή απ’ όσους ήθελαν να τους πιστέψουν.  Ωστόσο, εκ των υστέρων βγάζουν όντως γέλιο. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικό ζήτημα, Ευτράπελα, Πρόσφατη ιστορία, Σατιρικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 27 Σχόλια »

Δόξα στους μεγάλους νούδες που τις τρων στους πισινούδες

Posted by sarant στο 17 Οκτώβριος, 2009

image001Στη συζήτηση για το βιβλίο του Σπύρου Μελά (στο σχόλιο 53) αναφέρθηκε κι ένας στίχος του Σουρή, ειρωνικός για τους δημοτικιστές. Ο στίχος αυτός είναι παρμένος από ένα τεύχος του Ρωμηού που είναι όλο αφιερωμένο στον Ψυχάρη και που αξίζει να διαβαστεί, και νομίζω πως το Σαββατοκύριακο προσφέρεται για εκτενή αναγνώσματα. Τυχαίνει να έχω γράψει γι’ αυτή την σύγκρουση Σουρή-δημοτικιστών, οπότε παραθέτω το παλιό μου άρθρο με ελάχιστες αλλαγές. Τους στίχους του Σουρή τους αγάπησα από μικρός (ο παππούς μου απάγγελνε από στήθους όλο το κατεβατό), αλλά πιστεύω ότι στην ουσία του θέματος δίκιο είχε ο Ψυχάρης. Όχι μόνο επί γλωσσικού’ και στην αξιολόγηση του ποιητή Σουρή, έπεσε πιο κοντά παρά οι υμνητές του ποιητή. Προειδοποίηση, πάντως: ακολουθεί σεντόνι.

Η σύγκρουση του Γ. Σουρή με τον Ψυχάρη και τους «μαλλιαρούς» στις αρχές του 20ού αιώνα

Στα πρώτα χρόνια του εικοστού αιώνα, ο Γεώργιος Σουρής είχε φτάσει στο απόγειο της δόξας του. Ο Ρωμηός, η εβδομαδιαία εφημερίδα του που γραφόταν όλη έμμετρη, γινόταν ανάρπαστος, η θεατρική μετάφραση των Νεφελών (που μπορείτε να τη διαβάσετε εδώ) είχε σημειώσει εκπληκτική επιτυχία, και ο ποιητής απολάμβανε επαίνους και θαυμασμό από τους πνευματικούς ανθρώπους και από τον απλό κόσμο. Η λατρεία αυτή έφτασε στην υπερβολή όταν το 1906 η Βουλή των Ελλήνων πρότεινε τον Σουρή για το Βραβείο Νόμπελ. (Βέβαια, αυτό μας φαίνεται κωμικό σήμερα· ωστόσο, να σημειωθεί ότι κάποιοι από τους βραβευμένους, ονόματα δεν θα πω, της εποχής εκείνης, έχουν επίσης ξεχαστεί).

Την εικόνα της ομοψυχίας ήρθε να τη χαλάσει ένας αιρετικός –ο γλωσσολόγος Γιάννης Ψυχάρης, καθηγητής στο Παρίσι, ο άνθρωπος που είχε ταράξει τα νερά του γλωσσικού ζητήματος με το Ταξίδι μου το 1888 και που ήταν ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης του δημοτικισμού, του ορμητικού κινήματος που με όργανο το Νουμά χάραζε νέους δρόμους. (Αργότερα, οι δρόμοι τους κάπως χώρισαν· ο Νουμάς κινήθηκε σε προοδευτική και σοσιαλιστική τροχιά, ενώ ο Ψυχάρης πολιτικά ήταν συντηρητικός· ήρθαν σε σύγκρουση, όσο κι αν ο σεβασμός του Νουμά προς τον Ψυχάρη έμεινε. Ωστόσο, τα πρώτα χρόνια –ο Νουμάς πρωτοβγήκε το 1903– η επιρροή του Ψυχάρη ήταν απόλυτη).

Στο τεύχος 130, στις 9 Ιανουαρίου του 1905, ο Νουμάς δημοσιεύει πρωτοσέλιδη «Κριτική μελέτη» του Νουμά με τίτλο «Ο Σουρής». Τώρα που τα χρόνια έχουν περάσει, διαβάζει κανείς πως ο Ψυχάρης επιτέθηκε στον Σουρή επειδή χρησιμοποιούσε γλώσσα μικτή κι όχι ανόθευτη δημοτική, αλλά αυτό είναι η μισή αλήθεια, ίσως και λιγότερο. Ο Ψυχάρης κρίνει συνολικά τον Σουρή και το έργο του, και οι περισσότερες παρατηρήσεις του είναι εύστοχες. Επικρίνει τον Σουρή ότι στέκεται όχι μπροστά στον λαό αλλά πλάι του, ή πιο σωστά ότι «πηγαίνει με τον όχλο» τον οποίο αντιδιαστέλλει από τον λαό. Παραθέτει ο Ψ. τις δυο πρώτες και τις δυο τελευταίες στροφές του ποιήματος Ο Ρωμηός (ένα από τα εμβληματικά ποιήματα του Σουρή), και σχολιάζει: Τι νόστιμα, τι γελαστά που μας τα ξεεικονίζει! Τόσο γελαστά και τόσο νόστιμα που δεν το υποψιάζεται ο ίδιος πως ο Ρωμιός του το κάτω κάτω σαν το παιδί φέρνεται ή σαν το βάρβαρο ή σαν και τους δυο. Και συνεχίζει λέγοντας πως δεν είναι βέβαια ένοχος ο Σουρής για τα στραβά της Ελλάδας, αλλά τα παρουσιάζει τόσο χαρούμενα, που ο καθένας κολακεύεται από την εικόνα. Προσθέτει πως ναι μεν ο Ρωμηός γίνεται ανάρπαστος, αλλά αντέχει στο χρόνο όσο μια εφημερίδα: το φύλλο της προηγούμενης εβδομάδας έχει κιόλας ξεχαστεί την επόμενη. Παραδέχεται ότι μπορεί να είναι αλήθεια πως ο Σουρής έχει μόνο φίλους, αλλά οι φίλοι έχουν αξία μόνο όταν έχεις εχθρούς. Η καλοσύνη του Σουρή, λέει, είναι η ανεμελιά εκείνου που δεν θέλει μπελάδες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικό ζήτημα, Σατιρικά, Σουρής | Με ετικέτα: , , , , | 22 Σχόλια »