Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘δημόσια διοίκηση’

Ο βολικός αποδιοπομπαίος τράγος

Posted by sarant στο 20 Οκτωβρίου, 2010

Το σημερινό σημείωμα είναι καρπός συνεργασίας μεταξύ των γενεών –μ’ αυτόν τον κάπως μεγαλόστομο όρο εννοώ ότι παρουσιάζω, όπως ταχτικά κάνω, το χτεσινό (19.10.2010) άρθρο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, στην εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ της Μυτιλήνης, αλλά προτάσσω μερικά γλωσσικά, συμπληρώνοντας όσα εκείνος άρχισε χωρίς να τα τελειώσει επειδή φοβήθηκε μην μπει στα χωράφια μου και επειδή ο χώρος της εφημερίδας είναι πεπερασμένος (σε αντίθεση με το Διαδίκτυο, που εξαιτίας αυτού υφίσταται αδιαμαρτύρητα τις φλυαρίες μας).

Βέβαια, αυτή η φάμπρικα του «δύο σε ένα» έχει το μειονέκτημα ότι μπορεί το ένα σκέλος να επισκιάσει το άλλο και να μονοπωλήσει τη συζήτηση στα σχόλια, αλλά έτσι κι αλλιώς οι συζητήσεις πάντα ξεστρατίζουν, οπότε μικρό το κακό.

Ο πατέρας μου ασχολείται με τη λέξη «αποδιοπομπαίος». Η λέξη αυτή είναι πάντρεμα δυο άλλων λέξεων. Στην αρχή έχουμε το αρχαίο ρήμα αποδιοπομπούμαι, που σήμαινε «διώχνω» και ειδικά «διώχνω το μίασμα, εξαγνίζω έναν τόπο» -δείτε περισσότερα στο σχ. 17. Στη συνέχεια, έχουμε την εβραϊκή τελετή που περιγράφει ο πατέρας μου· στην πραγματικότητα ήταν δύο τράγοι –τον έναν τον έσφαζαν και τον θυσίαζαν (αυτός ήταν του Κυρίου) και τον άλλον τον αφιέρωναν στον Αζαζήλ, φόρτωναν πάνω τις αμαρτίες τους, και τον έστελναν στην έρημο (μάλιστα φρόντιζαν να υπάρχει κοντά γκρεμός για να γκρεμιστεί). Η τελετή περιγράφεται σύντομα στη Βίβλο, στο Λευιτικό. Στην ελληνική μετάφραση των εβδομήκοντα, το Αζαζήλ, που στα εβραϊκά έχει μέσα τη ρίζα του «απομακρύνομαι», αποδόθηκε «αποπομπαίος» -και να σημειωθεί ότι είναι η αρχαιότερη εμφάνιση της λέξης στα αρχαία ελληνικά, δηλαδή πιθανώς οι Εβδομήκοντα νεολόγισαν φτιάχνοντας αυτή τη λέξη. Και αν πιστέψω την αγγλική Βικιπαίδεια, έγινε μεταφραστική παρεξήγηση.

Στη Βουλγάτα η αντίστοιχη λέξη αποδόθηκε caprus emissarius, από εκεί και  το γαλλικό bouc emissaire. Στα αγγλικά, από την απόδοση (e)scape goat, προέκυψε η σημερινή scapegoat.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βίβλος, Δημήτρης Σαραντάκος, Ιστορίες λέξεων, Ποίηση, Συνεργασίες, Φιλοξενίες | Με ετικέτα: , , , | 231 Σχόλια »