Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘διεθνισμοί’

Tα προβιοτικά και άλλα βάσανα

Posted by sarant στο 22 Οκτωβρίου, 2019

Βάσανα μεταφραστικά όμως, όχι διατροφικά ή υγείας, τουλάχιστον όχι στο άρθρο αυτό.

Φίλος του ιστολογίου μού έστειλε ένα γράμμα με έναν θύσανο από απορίες και ενστάσεις σε θέματα ορολογίας -και επειδή τα θέματα που θίγει έχουν κάτι κοινό, επειδή οι απαντήσεις πιθανώς να ενδιαφέρουν και άλλους, αλλά και επειδή κάποιες από αυτές είναι υπό συζήτηση, σκέφτηκα να μην του απαντήσω πρόχειρα και ιδιωτικά αλλά δημόσια γράφοντας ειδικό αρθράκι, αυτό που διαβάζετε. Στο τέλος έχω μια προσθήκη.

Και πρώτα το γράμμα του φίλου μας.

Ένα θέμα που με έχει απασχολήσει έντονα είναι τα αντιδάνεια, πως λειτουργούν ξένες λέξεις, οι οποίες  έχουν δημιουργηθεί με ελληνικής προέλευσης λέξεις στη σύνθεσή τους, όταν αυτές υιοθετούνται από την ελληνική γλώσσα. Ίσως να τα έχετε σχολιάσει και να μου έχει διαφύγει, ίσως χρειάζονται ένα ιδιαίτερο άρθρο, πάντως θα χαρώ να δω προσεχώς τις απόψεις σας για τα παρακάτω.

Θα ήθελα να σχολιάστε το αντισυστημικός, απευθείας απόδοση του antisystemic. Σύμφωνα με την ελληνική γλώσσα, εφόσον το θέμα της λέξης είναι συστηματ-, δεν θα έπρεπε να είναι αντισυστηματικός, ο ενάντιος στο σύστημα; Ή υιοθετούμε την ξένη λέξη, γιατί το αντισυστηματικός θα μας οδηγούσε σε άλλους συνειρμούς;

Με τη λέξη ομοφοβικός τι γίνεται; Σύμφωνα με τη γραμματική, αν το αναλύσουμε, ομοφοβικός είναι αυτό που φοβάται το όμο (ανύπαρκτη λέξη, ούτε καν το όμοιο), κανονικά δεν θα έπρεπε να αποδοθεί στα ελληνικά με τη λέξη ομοφυλοφιλοφοβικός; Μιλάμε εδώ για υιοθέτηση αυτούσια του αγγλικού όρου, που πάνω κάτω τον κατανοούμε, ή λειτουργεί και ο νόμος της απλοποίησης, για τη δύσκολη λέξη ομοφυλοφιλοφοβικός;

Η σωστή λέξη είναι κοσμετολογία, απόδοση του cosmetology, ή κοσμητολογία, που διατηρεί την ελληνική ρίζα κοσμητ-, αλλά ούτε ο κορέκτορας δεν το πιάνει σωστό;

Υπάρχουν προβιοτικά και πρεβιοτικά; Ή μόνο προβιοτικά αλλά λόγω της απόδοσης του προ- ως pre- στην αγγλική μιλάμε λανθασμένα και για πρεβιοτικά;

Θα διάβαζα με πολύ ενδιαφέρον τις απόψεις σας.

 

Να δούμε τα θέματα ένα προς ένα, ξεκινώντας όμως από την ορολογία. Ο φίλος μας χαρακτηρίζει «αντιδάνεια» λέξεις όπως συστημικός, ομοφοβία κτλ. ωστόσο οι περισσότεροι μελετητές επιφυλάσσουν τον όρο «αντιδάνειο» για περιπτώσεις όπου υπάρχει λεξιλογικός δανεισμός -και μάλιστα, θα έλεγα, λαϊκός δανεισμός.

Εννοώ ότι λέξεις όπως «homophobia» (ή telephone, και όλες οι άλλες που αφορούν επιστημονικούς νεολογισμούς) είναι πλασμένες με βάση ελληνικές λέξεις και ρίζες, αλλά δεν θεωρούνται αντιδάνεια διότι δεν προϋπήρχε ελληνική λέξη από την οποία να γίνει δανεισμός.

Για τον λόγο αυτό, στα λεξικά του Μπαμπινιώτη θα δείτε να επιφυλάσσεται ο όρος αντιδάνεια για περιπτώσεις όπως καναπές (από γαλλ. canapé και αυτό τελικά από ελλην. κώνωψ) ενώ για την ομοφοβία και το τηλέφωνο χρησιμοποιείται ο όρος «απόδοση ελληνογενούς ξένου όρου».

(Κάπου είδα να χαρακτηρίζονται ‘διεθνισμοί’ οι όροι όπως τηλέφωνο κτλ. αλλά ο όρος «διεθνισμός» είναι ευρύτερος αφού περιλαμβάνει όχι μόνο τους ελληνογενείς αλλά και τους λατινογενείς όρους καθώς και διεθνισμούς από νεότερες γλώσσες (μπάσκετ, σάουνα κτλ.).)

Και μετά τα ορολογικά, πάμε στις παρατηρήσεις του φίλου μας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απορίες, Αγγλικά, Αντιδάνεια, Λεξικογραφικά, Νεολογισμοί, Ορολογία | Με ετικέτα: , , , , , , | 78 Σχόλια »