Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Διονύσης Παπαγιαννόπουλος’

MeToo θα πει «Κι εγώ»

Posted by sarant στο 8 Φεβρουαρίου, 2021

Πριν από τριάμισι χρόνια, τον Οκτώβριο του 2017, είχαμε συζητήσει στο ιστολόγιο πρώτη φορά το κινημα #MeToo, που τότε είχε κάνει την εμφάνισή του στις ΗΠΑ, με τις καταγγελίες από γυναίκες ηθοποιούς κατά του διάσημου χολιγουντιανού παραγωγού Χάρβεϊ Γουαϊνστάιν για βιασμό και σεξουαλική παρενόχληση.

Η μια καταγγελία έφερε την άλλη, ακούστηκε επιτέλους ο λόγος των γυναικών που αδιαμαρτύρητα επί δεκαετίες και δεκαετίες υφίσταντο τα πάνδεινα -και κάποιοι από τους θύτες το πλήρωσαν, όπως ο ίδιος ο Γουαϊνστάιν που τώρα βρίσκεται στη φυλακή για βιασμό.

Τότε είχαμε γράψει: Το #MeToo έχει τη δίεση μπροστά, που εισάγει μια ετικέτα θεματικής ταξινόμησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και φυσικά θα πει «κι εγώ». Όχι «ήμουν κι εγώ εκεί» όπως σε εκείνα τα ιστορικά αναγνώσματα που μοίραζε το Ρολ στη δεκαετία του 60, αλλά «ήμουν κι εγώ θύμα σεξουαλικής παρενόχλησης» (ή βιασμού ή εκβιασμού ή….)  -και φαίνεται πως σχεδόν όλες οι γυναίκες έχουν να διηγηθούν παρόμοιες εμπειρίες.

Το #MeToo πέρασε τον Ατλαντικό -στη Γαλλία έγινε αρκετή συζήτηση όταν κάποιες διάσημες γυναίκες προειδοποίησαν ότι υπάρχει φόβος να χαθεί το «δικαίωμα στο καμάκι» (γράψαμε και γι’ αυτό), αλλά δεν πέρασε στα μέρη μας -τότε.

Τρία χρόνια αργότερα, το κύμα έφτασε (επιτέλους) και στις δικές μας ακτές. Και, όπως συνήθως, η αρχή έγινε από μία καταγγελία, που λειτούργησε ως έναυσμα για ν’ απελευθερωθούν και οι άλλες φωνές.

Στην Ελλάδα, η τιμή αυτή ανήκει στην Ολυμπιονίκισσα Σοφία Μπεκατώρου, που κατάγγειλε, αρχικά ανώνυμα, έναν μεγαλοπαράγοντα της Ομοσπονδίας Ιστιοπλοϊας, ο οποίος την είχε κακοποιήσει το 1998, ενώ βρίσκονταν στο εξωτερικό για αγώνες. Σε δεύτερη φάση, τον κατονόμασε -ήταν ο Αριστείδης Αδαμόπουλος, αντιπρόεδρος της Ομοσπονδίας.

Οι καταγγελίες της Σ. Μπεκατώρου, σύμφωνα με το κλισέ που είναι αρκετά ταιριαστό για ένα άθλημα τόσο σχετικό με τον άνεμο, άνοιξαν τους ασκούς του Αιολου (τι να σου κάνει ένας μόνο ασκός;). Κι άλλες αθλήτριες της ιστιοπλοΐας αλλά και άλλων αθλημάτων έκαναν παρόμοιες καταγγελίες.

Ηταν θέμα χρόνου να αρχίσουν καταγγελίες και από άλλους χώρους (και άλλοι ασκοί). Ακούστηκαν λίγα πράγματα για τον πανεπιστημιακό χώρο, αλλά μετά οι καταγγελίες εστιάστηκαν στον χώρο του θεάτρου. Η Ζέτα Δούκα κατάγγειλε τον Γιώργο Κιμούλη για βίαιη και αντιεπαγγελματική συμπεριφορά, ενώ ακολουθησαν και καταγγελίες άλλων συναδέλφων της, γυναικών και ανδρών, στο ίδιο πνεύμα. Εδώ έχουμε μια επέκταση της αρχικής στόχευσης του #MeToo, αφού ρητά οι καταγγέλλουσες διευκρίνισαν ότι δεν υπήρξε σεξουαλική παρενόχληση από τον καταγγελλόμενο. Κατά τη γνώμη μου, δεν βοηθάει να συγκαταλέξουμε αυτές τις καταγγελίες μαζί με τις άλλες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δύο φύλα, Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , , , , , , | 558 Σχόλια »

Οι χούφτες του Φούχτελ

Posted by sarant στο 9 Δεκεμβρίου, 2011

Ο συμπαθητικός κυριούλης της φωτογραφίας είναι ο Χανς-Γιόακιμ Φούχτελ, υφυπουργός της γερμανικής κυβέρνησης που ορίστηκε υπεύθυνος για… θέματα Ελλάδας. Μοιραίο ήταν το επώνυμο του κ. Φούχτελ να δώσει λαβή για όχι λίγα πνευματώδη (ή και λιγότερο πνευματώδη· ούτε το όνομά του δεν κατάφερε να γράψει σωστά ο Πρετεντέρης!) σχόλια, ενώ λίγο νωρίτερα σχόλια είχε προκαλέσει και το επώνυμο του άλλου Γερμανού ανθύπατ… αξιωματούχου, του κ. Χορστ Ράιχενμπαχ, που είχε θυμίσει σε κάποιους το Ράιχ.

Βέβαια, αυτά είναι για να γελάμε, αν και μπορώ να φανταστώ κάποιες ακραίες περιπτώσεις όπου το όνομα ενός αξιωματούχου ή και κοινού θνητού θα θεωρηθεί εμπόδιο για την ανάληψη δραστηριότητας σε ξένη χώρα· για παράδειγμα, αν είναι αληθινό και όχι απλώς μπεντροβάτο ένα ανέκδοτο που μου έλεγε ο παππούς μου, τον καιρό των τελευταίων σουλτάνων είχε ακυρωθεί ο διορισμός κάποιου Γερμανού ονόματι Μποκ ως πρέσβη ή στρατιωτικού συμβούλου στην Υψηλή Πύλη, διότι bok στα τούρκικα είναι η λέξη του Καμπρόν. Κάποιοι μάλιστα λένε ότι για ανάλογους λόγους δεν προχώρησε η μεταγραφή του ποδοσφαιριστή Μουνίτις σε ελληνική ομάδα.

Ο κύριος Φούχτελ προκαλεί χαμόγελο επειδή αφενός το επώνυμό του θυμίζει τα στερεοτυπικά γερμανοπρεπή φλάχτεν φλούχτεν αουγκεντάλερ νιξ φερστέεν και τα παρόμοια και αφετέρου επειδή παραπέμπει στις φούχτες -ή τις χούφτες, διότι το ουσιαστικό αυτό είναι μια από τις όχι λίγες διτυπίες που έχουμε με αντιμετάθεση συμφώνων.

Είπα «όχι λίγες» διτυπίες, αλλά πέρα από τη χούφτα/φούχτα δεν μου έρχονται και τόσο πολλές στο νου· υπάρχει βέβαια ο φαλακρός/καραφλός, υπάρχει και το σκεπάρνι/σκερπάνι, αλλά οι άλλες διτυπίες που μπορώ να σκεφτώ αυτή τη στιγμή αφορούν σπάνιες λέξεις, όπως το σαρμάκο/σαμάρκο ή το αρχαίο φαιλόνης/φαινόλης (απ’ όπου το φαιλόνιο των ιερωμένων). Για να μη γίνουμε ρεζίλι λοιπόν, αν σκεφτείτε καμιάν άλλη διτυπία με αντιμετάθεση, γράφτε την σας παρακαλώ στα σχόλια.

Στις διτυπίες συνήθως ο ένας τύπος είναι αρκετά πιο συχνός από τον άλλο. Λέμε φούχτα και χούφτα, αλλά δεν είναι εξίσου διαδεδομένοι οι δυο τύποι, η χούφτα είναι πολύ συχνότερη από τη φούχτα, και ακόμα περισσότερο τα παράγωγά της (χουφτίτσα, χουφτώνω· το φουχτώνω είναι πολύ σπάνιο). Το περίεργο είναι πως ο αρχικός τύπος είναι η φούχτα, που είναι μεσαιωνικός, πιθανώς από ρήμα *φουχτίζω που υποθέτουν οι φιλόλογοι πως υπήρξε ως παράγωγο του πυκτίζω/πυκτεύω, διότι στα αρχαία πύκτης ήταν ο πυγμάχος, πυγμή η γροθιά, άλλωστε έχουμε και το πυξ λαξ· οπότε ο αρχικός τύπος υποχώρησε και σήμερα επικρατεί ο αντιμεταθεμένος τύπος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ευτράπελα, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , | 348 Σχόλια »