Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Δωδεκάνησα’

Οι λουκουμάδες του Αγίου Αντρέα (μια συνεργασία της Ειρήνης Σωτηράκη)

Posted by sarant στο 29 Νοεμβρίου, 2019

Αύριο Σάββατο είναι του Αγιαντρέα -ή του Αγιαντριός όπως το θέλει η ιδιότυπη λαϊκη κλίση. Θυμάμαι τον φιλόλογό μου, τον κ. Λεωνίδα Παπαδημητρόπουλο, να μας λέει «Από του Αγιαντριός αντρειεύει το κρύο».

Κρύο, καιρός για κάτι θερμαντικό και παρηγορητικό -ας πούμε, λουκουμάδες. Η φιλόλογος Ειρήνη Σωτηράκη, φίλη του ιστολογίου, μού έστειλε την εργασία που θα δημοσιεύσουμε σήμερα, για το έθιμο των λουκουμάδων του Αγίου Αντρέα, με αναφορές κυρίως -αλλά όχι αποκλειστικά- από τα Δωδεκάνησα.

Συνηθίζεται στα Δωδεκάνησα αλλά και σε πολλές ιδιαίτερα αγροτικές περιοχές της Ελλάδας το έθιμο των λουκουμάδων να πλαισιώνουν τη γιορτή του Αγίου Ανδρέα.

Ας δούμε πρώτα από πού παράγεται η λέξη λουκουμάς. Η λέξη είναι τούρκικη. Το τούρκικο «λοκμά» σημαίνει μπουκιά και είναι λαϊκό γλύκισμα, ένζυμος τηγάνίτης ή τηγανίτης ανεβατός. Πώς παρασκευάζονται τώρα οι λουκουμάδες. Οι Ροδίτισσες για να τους φτιάξουν χρησιμοποιούν τα εξής υλικά: αλεύρι, προζύμη, μαστίχι, αλάτι και λάδι για το τηγάνισμα. Για το σιρόπι χρησιμοποιούν μέλι, ζάχαρη, νερό, ανθόνερο, κανέλα, σησάμι καβουρδισμένο και καρύδια κοπανισμένα. Αφού βάλουν την προζύμη σε χλιαρό νερό να μουσκέψει μαζί με το αλάτι, ρίχνουν σε λεκάνη το αλεύρι και το μαστίχι τριμμένο στο γουδί με λίγο αλεύρι για να μην κολλάει. Διαλύουν την προζύμη και το αλάτι και τα προσθέτουν στο αλεύρι. Ανακατεύουν προσθέτοντας χλιαρό νερό όσο χρειάζεται για ένα μέτριο κουρκούτι. Δουλεύουν με το χέρι το μίγμα ώσπου να γίνει ομοιόμορφο και να κάνει φούσκες στην επιφάνεια. Βάζουν τη λεκάνη σε μια ζεστή γωνιά, την σκεπάζουν καλά και την αφήνουν αρκετή ώρα, για να ανέβει η ζύμη. Όταν είναι έτοιμη, βάζουν σε κατσαρόλα μπόλικο λάδι και το τοποθετούν σε φωτιά για να κάψει. Βουτούν το αριστερό χέρι στη ζύμη, πιάνουν λίγη έτσι ώστε να σχηματιστεί ένα μικρό μπαλάκι. Με ένα κουταλάκι, που το βουτούν πρώτα σε νερό ή λάδι κόβουν το μπαλάκι και το ρίχνουν σε καυτό λάδι. Τηγανίζουν κατόπιν τους λουκουμάδες και τους γυρίζουν με μια τρυπητή κουτάλα για να ροδίσουν απ’ όλες τις μεριές. Στο μεταξύ βάζουν σε κατσαρόλα το μέλι, τη ζάχαρη, το νερό και το ανθόνερο να πάρουν δυο-τρεις βράσεις και το αφήνουν να κρυώσει. Βγάζουν τους λουκουμάδες και ζεστούς όπως είναι τους βουτούν στο σιρόπι. Τους σερβίρουν σε πιατέλα ή πιάτο και ρίχνουν από πάνω κανέλα και καρύδια ή σησάμι κοπανισμένα. Πολλές φορές αντικαθιστούν την προζύμη με μαγιά της μπύρας. Με τη μαγιά η ζύμη ανεβαίνει γρήγορα και οι λουκουμάδες γίνονται πιο αφράτοι. Οι Ροδίτισσες τ’ Αγι- Αντριά φτιάχνουν επίσης, για να γιορτάσουν την καινούργια σοδειά του λαδιού, τακάκια, φοινίκια, ξεροτήγανα και μαντινάδες. Οι μαντινάδες είναι παραλλαγή της ξεροτηγανιάς πού συνηθίζεται στο χωριό Λίνδος τ’ Αγι-Αντριά.

Γιατί όμως το έθιμο της παρασκευής των λουκουμάδων συνηθίζεται στη γιορτή του Αγίου Ανδρέα;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαογραφία, Παρετυμολογία, μαγειρική | Με ετικέτα: , , , | 125 Σχόλια »

Μεζεδάκια του έτους 2048

Posted by sarant στο 9 Μαρτίου, 2013

Σάββατο σήμερα και το μενού γράφει «μεζεδάκια», οπότε μεζεδάκια πρόκειται να σερβίρω. Ίσως απορήσατε με τον τίτλο, πώς γίνεται δηλαδή να βρεθούμε 35 χρόνια μπροστά από την εποχή μας, αλλά με τη σημερινή τεχνολογία τίποτα δεν είναι δύσκολο. Κι έτσι αμέσως ξεκινάω με το πρώτο μεζεδάκι της πιατέλας, που το ψάρεψε ένας φίλος στα πάντοτε μαργαριτοβριθή νερά του Σκάι. Στο τέλος του κεντρικού δελτίου ειδήσεων, το μετεωρολογικό δελτίο ξεκινάει με φωτογραφίες από διάφορα μέρη της Ελλάδας, που τις στέλνουν θεατές του σταθμού, κι έτσι προχτές παρουσιάστηκε μια φωτογραφία από τη Ρόδο, τη στιγμή που το κανόνι ρίχνει τους εορταστικούς κανονιοβολισμούς για να γιορτάσει την επέτειο της ενσωμάτωσης της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα. Το σχετικό στιγμιότυπο είναι στο 1.11.25 του δελτίου που μπορείτε να βρείτε εδώ, και η μετεωρολόγος μάς πληροφορεί ότι φέτος είναι τα «100 χρόνια από την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου» -«Υπέροχα!» επιδοκιμάζει η Σία Κοσιώνη.

Δεδομένου ότι ο Σκάι είναι έγκυρος σταθμός και δεν κάνει λάθη, και εφόσον η ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου έγινε το 1948, αβίαστα προκύπτει ότι έχουμε αισίως φτάσει στο έτος 2048 και δεν το πήραμε χαμπάρι. Κρίμα μόνο που δεν μας είπε η παρουσιάστρια ποιο μνημόνιο εφαρμόζεται 35 χρόνια μετά.

Ένα μικρό κουίζ που θα απαντηθεί στο τέλος του άρθρου. Διαβάζω στην Εφημερίδα των Συντακτών ένα άρθρο για το ενδιαφέρον θέμα της αξιολόγησης των σχολείων: Η τολμηρή πρόταση του Θαλή, σύμφωνα με τον πανεπιστημιακό Μπάμπη Νούτσο, δεν μπορεί να χρησιμεύσει για την κοινωνική μέτρηση της σχολικής πυραμίδας, όσο οι σκιές της σχολικής στατιστικής δε φωτίζονται και με τη θεμελιώδη μεταβλητή της κοινωνικο-επαγγελματικής προέλευσης των μαθητών. Ποια είναι η πρόταση του Θαλή, γιατί είναι τολμηρή, και τι σχέση έχει ο Μπάμπης Νούτσος με το θέμα;

Μια ακόμα ερώτηση, αυτή τη φορά πολιτική : Υπάρχουν αριστεριστές που επιδιώκουν μεταρρυθμίσεις ή είναι σχήμα οξύμωρο; Ρωτάω, επειδή διάβασα στην Καθημερινή πως όχι μόνο υπάρχουν αλλά είναι και το νέο στην πολιτική σκηνή: Ο Γκρίλο είναι τυπικό δείγμα πολιτικού που αναδεικνύεται από τις φλόγες της οικονομικής κρίσης που καίνε την Ευρώπη και από τη δυσαρέσκεια στο πρόσωπο των πολιτικών. Οπως και ο Αλέξης Τσίπρας, ο νέος Ελληνας πολιτικός που αξιοποίησε το κύμα λαϊκής δυσαρέσκειας κατά της λιτότητας και ήρθε δεύτερος στις εκλογές, ή ο Γιάιρ Λαπίντ, ο οποίος ωφελήθηκε από τη λαϊκή δυσαρέσκεια για την κοινωνική ανισότητα στο Ισραήλ, αυτοί οι πολιτικοί δεν είναι εξτρεμιστές αλλά αριστεριστές που επιδιώκουν μεταρρυθμίσεις. Βέβαια, στο αγγλικό απ’ όπου έγινε η (κακή) μετάφραση, γράφει reformist leftists, και leftist δεν σημαίνει «αριστεριστής» αλλά αριστερός. Μεταρρυθμιστές αριστεροί, θα το μετέφραζα, και όχι «ρεφορμιστές» στα συγκεκριμένα συμφραζόμενα.

Το Πορτοκάλι της Εβδομάδας (θεσμός που μόλις θέσπισα, για διάφορες ελληνοκεντρικές μπαρούφες -αλλά ελπίζω να μην απονέμεται κάθε βδομάδα!) στον παλαίμαχο δημοσιογράφο Χρήστο Πασαλάρη, ο οποίος έγραψε στο enikos.gr ένα εντελώς περιττό και άσχετο κινδυνολογικό άρθρο με τίτλο «Όλοι μαζί να σώσουμε τη γλώσσα μας«, όπου μεταξύ άλλων ισχυρίζεται ότι «Χρειάστηκε ένας Μπαμπινιώτης και μερικοί άλλοι γλωσσολόγοι να αποδείξουν με τα λεξικά τους ότι η πολιτισμένη Δύση ΜΙΛΑΕΙ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, αφού ακόμη και το «κομπιούτερ» είναι αρχαία ελληνική λέξη». Φυσικά το κομπιούτερ δεν είναι ελληνικής αρχής λέξη, όπως έχουμε γράψει παλιότερα (προς το τέλος του άρθρου). Εννοείται επίσης ότι ο Μπαμπινιώτης δεν έχει γράψει ποτέ τέτοιες μπαρούφες που του χρεώνει ο κ. Πασαλάρης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι, Μαργαριτάρια, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 148 Σχόλια »