Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Δ. Δελιόπουλος’

Λέξεις από το Ρουμλούκι

Posted by sarant στο 14 Μαΐου, 2012

Είχα ετοιμάσει δύο άρθρα, ένα για τη νέα κυβέρνηση κι ένα για τις εκλογές που μας έρχονται, ώστε να είμαι έτοιμος για οποιοδήποτε ενδεχόμενο. Την πάτησα όμως, διότι το σασπένς συνεχίζεται και ακόμα δεν ξέρουμε αν θα σχηματιστεί κυβέρνηση ή αν θα ξαναπάμε σε εκλογές, οπότε τα άρθρα τα έσκισα και αντί γι’ αυτά παρουσιάζω ένα εντελώς ανεπίκαιρο κομμάτι που είχα στο συρτάρι. Ψέματα λέω, δεν είχα γράψει τίποτα τέτοιο, το ιστολόγιο δεν θέλει να βρίσκεται συνέχεια δέσμιο της επικαιρότητας. Απλώς με έπιασαν οι τύψεις που τόσον καιρό δεν έχω γράψει για ένα αξιόλογο βιβλίο, και ιδού που αξιώθηκα κι έγραψα.

Λοιπόν, Λέξεις από το Ρουμλούκι.

Αλλά τι είναι το Ρουμλούκι, θα ρωτήσετε. Ρουμλούκι ονομαζόταν, επί τουρκοκρατίας, η πεδινή περιοχή του νομού Ημαθίας που έχει όριά της την πόλη της Βέροιας και το Βέρμιο, τον Λουδία ποταμό, την (σήμερα αποξηραμένη) λίμνη των Γιαννιτσών, δηλαδή, πιο χοντρικά, η περιοχή που έχει κέντρο την Αλεξάνδρεια (πρώην Γιδά), ενώ άλλα γνωστά κεφαλοχώρια είναι το Πλατύ και το Κλειδί. Και η Βεργίνα εκεί βρίσκεται.

Ρουμλούκι είναι λέξη τούρκικη. Ρουμ οι Ρωμιοί, -λούκι η κατάληξη που δείχνει τόπο ή ενασχόληση, που στη γλώσσα μας έχει περάσει πιο πολύ σαν -λίκι, αλλά στα τούρκικα υπακούει στη φωνηεντική αρμονία της γλώσσας κι έτσι συχνά είναι -λούκι (έχουμε όμως κι εμείς π.χ. το μαχμουρλούκι). Λοιπόν Ρωμιότοπος το Ρουμλούκι, πράγμα που σημαίνει ότι στην περιοχή εκείνη υπήρχε σαφής πλειοψηφία Ρωμιών (ό,τι κι αν σήμαινε αυτό), σε αντίθεση με άλλες περιοχές της Μακεδονίας. Αλλά να μην εστιαστούμε στο θέμα αυτό.

Με τις ρουμλουκιώτικες λέξεις ασχολούμαι επειδή διαβάζω το βιβλίο του Δημήτρη Δελιόπουλου «Το ρουμλουκιώτικο ιδίωμα». Μου το έστειλε ο ίδιος ο συγγραφέας, αφού διάβασε το βιβλίο μου «Λέξεις που χάνονται», στο οποίο βρήκε να συμπεριλαμβάνονται πολλές ρουμλουκιώτικες λέξεις. Να πω ότι όταν έγραφα το βιβλίο μου δεν είχα δει το βιβλίο του κ. Δελιόπουλου, αν το είχα υπόψη μου θα αντλούσα ασφαλώς υλικό για κάποια λήμματα. (Στο βιβλίο αυτό έχω ήδη αναφερθεί παρεμπιπτόντως πριν από ενάμιση μήνα, σε ένα προηγούμενο άρθρο).

Ο κ. Δελιόπουλος είναι συνταξιούχος δάσκαλος, έζησε και δούλεψε πολλά χρόνια στην περιοχή, και έγραψε το βιβλίο για να συμβάλει στην καταγραφή του τοπικού ιδιώματος, στην όσο το δυνατόν πιστότερη αποτύπωσή του, ώστε να διασωθεί το ιδίωμα έστω και σαν μουσειακό είδος. Έτσι ο συγγραφέας εντάσσεται στη μακρά χορεία των άξιων εκπαιδευτικών που συγκέντρωσαν λεξιλογικό και λαογραφικό υλικό του τόπου καταγωγής ή εργασίας τους, είτε γράφοντας βιβλία είτε με δημοσιεύσεις σε ειδικά περιοδικά ή κατάθεση υλικού στην Ακαδημία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Ετυμολογικά, Ντοπιολαλιές, Παρουσίαση βιβλίου, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 128 Σχόλια »

Παλιές λιμνιώτικες λέξεις και φράσεις

Posted by sarant στο 30 Μαρτίου, 2012

Τις προάλλες  πήρα ένα ηλεμήνυμα από μια φίλη που διάβασε το βιβλίο μου «Λέξεις που χάνονται» και μου επισήμανε κάποιες λέξεις του βιβλίου που τις λένε και στα μέρη της, τη Λίμνη Ευβοίας, προσθέτοντας ότι έχει μαζέψει κι άλλες τέτοιες παλιές και σπάνιες λέξεις, που δεν τις έχει το βιβλίο. Της ζήτησα να μου στείλει ένα δείγμα, και πράγματι μου έστειλε μερικές λέξεις, που θα τις δούμε τώρα μαζί -ζήτησα βέβαια και την άδειά της.

Ο λόγος που θα δούμε μαζί τις λέξεις αυτές είναι για να διαπιστώσουμε σε ποια άλλα μέρη λέγονται, γιατί είμαι βέβαιος ότι σχεδόν όλες θα λέγονται και αλλού, όπως άλλωστε συμβαίνει με τις περισσότερες από τις λέξεις που θεωρούμε τοπικές. Να πω ξεκινώντας ότι για το ιδίωμα της Λίμνης δεν ξέρω και πολλά πράγματα -θυμάμαι αμυδρά να έχω διαβάσει σε ένα άρθρο του ΝΔΤριανταφυλλόπουλου, του μελετητή του Παπαδιαμάντη, ότι έχει ομοιότητες με το σκιαθίτικο ιδίωμα, αλλά μπορεί και να κάνω λάθος και δεν έχω τρόπο τώρα να το επιβεβαιώσω.

Η φίλη πάντως έκανε καλή δουλειά, αφού για κάθε λέξη δίνει, πέρα από τον ορισμό και μια παραδειγματική φράση. Τα δικά μου σχόλια ακολουθούν από κάτω.

* αναπεταρίκ(ι): ανάρριχτα

«Βρε σα να δρόσισε. Κάτσε να ρίξω τη ζακέτα μου αναπεταρίκ’.»

Τη λέξη δεν τη βρίσκω σε κανένα λεξικό, αλλά υπάρχει σε διήγημα του Μωραϊτίδη (που είναι Σκιαθίτης, μην ξεχνάμε). Αλλά και στη «Δροσούλα» του Τόλη Καζαντζή, όπου περιγράφεται ένα κατοχικό στιγμιότυπο με τον Βασίλη Τσιτσάνη, διαβάζουμε: Όμως, το παράλλο βράδυ, να σου τον τον Τσιτσάνη, με το φίλο του το Μήτσο αλαμπρατσέτα, σενιαρισμένος κι ωραίος, με το σακάκι του ριγμένο στους ώμους αναπεταρίκ-κουτσαβακίστικα και το μπουζούκι του επ’ ώμου σα καμιά γκλίτσα. Τη βρίσκω και στο εξαιρετικό βιβλίο του Δ. Δελιόπουλου για το ρουμλουκιώτικο ιδίωμα (το Ρουμλούκι είναι η περιοχή γύρω από την Αλεξάνδρεια Ημαθίας, πρώην Γιδά), να λέγεται για το πανωφόρι που φοριέται ριχτό, χωρίς να έχουν περαστεί τα μανίκια. Δεν αποκλείω να έχει (σχεδόν) πανελλήνια διάδοση, αφού τη βρίσκω και σε άρθρο για τους κουτσαβάκηδες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Ντοπιολαλιές | Με ετικέτα: , , , , | 86 Σχόλια »