Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Εβραίοι’

Το νι της κονκάρδας

Posted by sarant στο 19 Αυγούστου, 2014

Ετοιμάζω για το τέλος του χρόνου ένα βιβλίο με τα άρθρα που έγραψε ο Βάρναλης το 1934 με τις εντυπώσεις του από το Συνέδριο των Σοβιετικών συγγραφέων στη Μόσχα, που είχε κληθεί να το παρακολουθήσει μαζί με τον Δημ. Γληνό. Έχω ήδη έχω βάλει στο ιστολόγιο αποσπάσματα από τα άρθρα αυτά, αλλά σήμερα θ’ ασχοληθώ μ’ ένα γλωσσικό προβληματάκι που μου παρουσιάστηκε.

Ο Βάρναλης λοιπόν, μαζί με τους άλλους προσκεκλημένους συγγραφείς, είχαν πάει να επισκεφτούν ένα σχολείο στη Μόσχα, και καθώς μπήκαν στο προαύλιο είδαν ότι υπήρχαν κι άλλοι επισκέπτες εκεί. Με τα δικά του λόγια:

Όταν μπήκαμε απ’ την οξώπορτα, βρήκαμε την αυλή του γεμάτη άντρες και γυναίκες με κοκάρδες στην κουμπότρυπα ή στο μπούστο, με γυαλιά, με μούσι, με ρεντιγκότες οι άντρες, με γυαλιά, με γκρίζα μαλλιά και με υποχρεωτικό χαμόγελο οι γυναίκες. Δε μπορεί να μην είναι ξένοι και δασκάλοι! Ήτανε πραγματικά καμιά πενηνταριά Γάλλοι καθηγητές και δασκάλοι, που είχαν έρθει εκείνες τις ημέρες στη Μόσχα για να μελετήσουν επί τόπου το εκπαιδευτικό σύστημα της Σοβιετικής Ρωσίας, που αληθινά κινεί το ενδιαφέρο όλου του κόσμου.

Ο δάσκαλος αναγνωρίζει τον δάσκαλο, κι έτσι ο Βάρναλης, απολυμένος πια εκπαιδευτικός, δεν δυσκολεύτηκε ν’ αναγνωρίσει τους Γάλλους συναδέλφους του -που είχαν όλοι, μας πληροφορεί, «κοκάρδες» στη μπουτονιέρα τους.

Κοκάρδες, όχι κονκάρδες. Τη λέξη την είχα ξανασυναντήσει στον τύπο αυτό, πάλι σε παλιό κείμενο, αλλά δεν είχα ασχοληθεί. Τώρα, ερεύνησα το θέμα λίγο περισσότερο. Καταρχάς, στην ίδια συλλογή άρθρων ο Βάρναλης χρησιμοποιεί άλλες δυο φορές τον τύπο «κοκάρδα», άρα δεν πρόκειται για τυπογραφικό λάθος.

Και ήμουν έτσι κι αλλιώς σχεδόν σίγουρος ότι δεν πρόκειται για λάθος, αφού στα γαλλικά, απ’ όπου δανειστήκαμε τη λέξη, είναι cocarde, οπότε η κοκάρδα αντιστοιχεί πιστότερα στον γαλλικό όρο. Τα νεότερα λεξικά καταχωρούν μόνο τον τύπο «κονκάρδα», αλλά παλιότερα λεξικά σαν του Δημητράκου δίνουν, πέρα από τον κύριο τύπο «κονκάρδα» και τους τ. κογκάρδα, κοκάρδα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , , | 133 Σχόλια »

Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης: Στο στρατό

Posted by sarant στο 3 Δεκεμβρίου, 2013

Δημοσιεύω και σήμερα, όπως και κάθε δεύτερη Τρίτη, αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, “Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης” (εκδ. Ερατώ, 1995, εξαντλημένο), που είναι μια βιογραφία του παππού μου, του Νίκου Σαραντάκου (1903-1977), ο οποίος είχε το ψευδώνυμο Άχθος Αρούρης (που είναι ομηρική έκφραση και σημαίνει ‘βάρος της γης’). Η σημερινή συνέχεια είναι η έκτη και είναι η πρώτη της ενότητας του βιβλίου που επιγράφεται «Η άνδρωση». 1922, ο παππούς μου πάει φαντάρος. Η προηγούμενη πέμπτη συνέχεια βρίσκεται εδώ.

mimis_jpeg_χχsmallΤην 1η Οκτωβρίου παρουσιάστηκε στο έμπεδο Ναυπλίου για κατάταξη. Το ελληνικό κράτος προσπαθούσε να ανασυγκρο­τήσει το στρατό του μετά την καταστροφή της Μικρασίας. Από τα αδέλφια του, στη Μικρασία πήγαν οι δυο μεγαλύτεροι και βγήκαν από την εκστρατεία σώοι. Ο Μιχάλης που ήταν πολυβολητής στο 9ο Σύνταγμα Καλαμών, πήρε μέρος σ’ όλες τις μάχες και τώρα βρισκό­ταν στη Χίο, όπου είχε καταλήξει η μονάδα του, υποχωρώντας συνε­χώς, αλλά συντεταγμένη και πειθαρχημένη, από το Αφιόν Καραχισάρ ως τον Τσεσμέ. Ο Κώστας, που υπηρετούσε ως αξιωματικός χαρτογράφος στη Γεωγραφική Υπηρεσία Στρατού, είχε γυρίσει στην Αθήνα.

Η εκπαίδευση στο Έμπεδο κράτησε δυο μήνες. Κατόπιν οι νεο­σύλλεκτοι με τρένο μεταφέρθηκαν στον Πειραιά και από κει φορτώ­θηκαν σε πλοίο για τη Θεσσαλονίκη. Φτάσανε στην πρωτεύουσα της Μακεδονίας ένα κατάψυχρο πρωινό, αρχές Δεκεμβρίου. Εγκαταστά­θηκαν σε κάτι αποθήκες που ο Στρατός τις είχε επιτάξει και μετατρέ­ψει σε στρατώνες, κάτω από άθλιες συνθήκες. Δεν υπήρχε θέρμανση και το χειρότερο λείπανε τζάμια από τα περισσότερα παράθυρα. Σε κάθε στρατιώτη δόθηκε μονάχα μια κουβέρτα. Το Κράτος κι ο Στρα­τός είχαν μαύρα οικονομικά χάλια. Το μεγαλύτερο μέρος του υλικού είχε χαθεί στη Μικρασία.

 

Ο Στρατός ήταν κουρασμένος και η πειθαρχία του κλονισμένη. Οι περισσότεροι αξιωματικοί πολεμούσαν συνεχώς από το 1912 κι η επιστράτευση κρατούσε στο χακί στρατιώτες που είχαν σε μήνες «πιάσει τα χαρτιά της τράπουλας», υπηρετούσαν δηλαδή πενήντα δύο μήνες, σχεδόν τεσσεράμισι χρόνια. Παρ’ όλα αυτά γινόταν σοβαρή ανασυγκρότηση. Δημιουργήθηκε εσπευσμένα ο στρατός του Έβρου, που κράτησε τους Τούρκους μακριά από τη Δυτική Θράκη. Ο Νίκος τοποθετήθηκε στο Πεδινό Πυροβολικό του Γ’ Σώματος Στρατού, στους Καπουτζήδες (ο σημερινός δήμος Πυλαίας), έξω από τη Θεσσαλονίκη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Άχθος Αρούρης, Αναμνήσεις, Βιογραφίες, Δημήτρης Σαραντάκος | Με ετικέτα: , , | 21 Σχόλια »

Τα δυο εβραιόπουλα (Δημήτρης Σαραντάκος)

Posted by sarant στο 17 Ιουλίου, 2012

Tο σημερινό είναι το δέκατο τρίτο απόσπασμα από τα “Εφτά ευτυχισμένα καλοκαίρια”, το ανέκδοτο αυτοβιογραφικό πεζογράφημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου. Δημοσιεύτηκε την Παρασκευή που μας πέρασε στο Εμπρός της Μυτιλήνης, την εφημερίδα με την οποία συνεργαζόταν για πολλά χρόνια ο πατέρας μου. Το προηγούμενο απόσπασμα μπορείτε να το βρείτε εδώ

Το δεύτερο χρόνο της Κατοχής είχα για λίγο κάνει παρέα με δυο Εβραιόπουλα, τον Όσκαρ και τη Βεατρίκη Χάτεμ, που το ‘41 είχαν έρθει στο νησί πρόσφυγες από τη Θράκη. Ο μπαμπάς τους είχε κάποια πάρε – δώσε με το θείο Αντρέα και έρθει κάνα δυο φορές στο σπίτι του. Αργότερα γνωρίστηκε και με τον πατέρα μου και κουβέντιαζαν οι τρεις τους στο σαλόνι του θείου Αντρέα. Μια – δυο φορές, έφερε μαζί του και τα παιδιά του, τον Όσκαρ, λίγο μικρότερό μου, και τη Βεατρίκη, ένα χρόνο μεγαλύτερη από την ξαδέλφη μου την Αγγέλα. Σιγά – σιγά τα δυο παιδιά συνήθισαν να έρχονται μονάχα τους και παίζαμε ή κουβεντιάζαμε εμείς οι τέσσερις. Όπως μας έλεγαν, η γιαγιά τους ήταν γεννημένη στη Φιλιππούπολη, ήρθε στην Κομοτηνή μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και παντρεύτηκε έναν Εβραίο από αυτά τα μέρη. Οι Βούλγαροι, όταν πήρανε τη Θράκη, τους είχαν ζητήσει να πάρουν τη βουλγαρική υπηκοότητα, οπότε θα μπορούσαν να μείνουν στον τόπο τους, ο μπαμπάς τους όμως δήλωσε πως ήταν Έλληνας και πήρε την οικογένειά του και μέσω Τουρκίας ήρθαν με πολλούς άλλους Έλληνες στο νησί. Η γιαγιά τους έμεινε στην Κομοτηνή, γιατί καθώς ήταν γεννημένη στη Βουλγαρία, θεωρήθηκε πως ήταν ήδη Βουλγάρα.

Ο Όσκαρ και η Βεατρίκη, όταν γνωρίστηκαν μαζί μας, άρχισαν να έρχονται και μόνα τους από το σπίτι τους, που ήταν στο Κιόσκι, όχι και τόσο κοντά στη γειτονιά μας, και να παίζουμε τόμπολα ή τρίλιζα ή να διαβάζουμε μαζί εικονογραφημένα βιβλία, όπως το «Βίο των Ζώων» ή τη «Χιονάτη». Με τα άλλα παιδιά της γειτονιάς δεν έπιασαν φιλίες, ούτε είχαν κανέναν άλλο φίλο στην πόλη μας, όπου άλλωστε είναι ζήτημα αν υπήρχαν άλλες δύο εβραϊκές οικογένειες.

Από την αρχή μού είχαν κάνει εντύπωση για το συμμαζεμένο και πάντα φοβισμένο ύφος τους. Συνηθισμένος με τις σκανταλιές της παρέας μας στη γειτονιά, που ο καθένας, για αστείο, χωρίς κακία, πείραζε, έδινε κατακεφαλιές ή έσπρωχνε τον άλλον, αγόρι ή κορίτσι, στην αρχή τούς πείραζα, γρήγορα όμως το τελείως υποταγμένο ύφος τους με αφόπλισε και σταμάτησα να κάνω τον έξυπνο. Μόνο μια φορά, δεν ξέρω πώς μου ‘ρθε και τράβηξα, τάχα μου αστεία, τα μαλλιά της Βεατρίκης. Εκείνη, αντί να διαμαρτυρηθεί ή να φωνάξει, ξέσπασε σε ένα πνιχτό κλάμα και έφυγε τρέχοντας για το σπίτι της. Αμέσως μετάνιωσα σαν το σκυλί γι’ αυτή μου την επιθετικότητα. Περίμενα την επομένη συνάντησή μας για να της ζητήσω συγγνώμη, αν και δεν ήξερα πώς. Δεν είχα ποτέ μου ως τότε ζητήσει συγγνώμη για τις σκανταλιές μου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναμνήσεις, Δημήτρης Σαραντάκος, Κατοχή, Μυτιλήνη | Με ετικέτα: , , , | 73 Σχόλια »

Βοήθεια, ένας Εβραίος στη ντουλάπα μου!

Posted by sarant στο 22 Οκτωβρίου, 2011

Ειδοποίηση: το σημερινό άρθρο έχει δύσοσμο θέμα, οπότε το διαβάζετε με δική σας ευθύνη!

Δεν θα ασχολιόμουν με τα αντισημιτικά παραληρήματα που θα δείτε πιο κάτω, πολύ περισσότερο που το άρθρο δεν είναι φρέσκο, αλλά το θέμα το συζήτησα χτες με την Βασιλική Μετατρούλου και με τον Παναγιώτη Δημητρά στο facebook, και έχει και κάποιες ενδιαφέρουσες, αλλά και κάποιες άλλες γουστόζικες, πτυχές.

Ένα αγαπημένο θέμα των ακροδεξιών και των αντισημιτών είναι να αναζητούν μανιωδώς εβραϊκό δάκτυλο και να ανακαλύπτουν παντού κρυπτοεβραίους. Θα θυμάστε ότι για τον Σημίτη έλεγαν ότι είναι εβραίος (και ότι λεγόταν Βεντούρας ή Αβούρης), ενώ παλιότερα είχαμε ασχοληθεί εκτενώς με τις διαδόσεις που ήθελαν εβραίο (αλλά και ανθέλληνα) τον προπάππο του σημερινού πρωθυπουργού, τον Πολωνό ευγενή Ζίγκμουντ Μινέικο, έναν θαυμάσιο άνθρωπο που πρόσφερε πολλά στην Ελλάδα.

Κορυφαίος στην αναζήτηση «κρυπτοεβραίων» είναι ο Σπύρος Χατζάρας, κεντρικός εκφωνητής της κρατικής πασοκικής ΕΡΤ στη δεκαετία του 1980, που με τον καιρό έχει μετακινηθεί σε θέσεις που εμένα προσωπικά μου φαίνονται ακροδεξιές και αντισημιτικές. Ή ίσως να μην έχει μετακινηθεί, αλλά αυτό δεν έχει σημασία, δεν θα κάνω το ψυχογράφημά του. Ο Χατζάρας, στην εκπομπή του σε ένα μικρό κανάλι, αλλά και από τα ιστολόγια που διατηρεί, συχνά αναφέρεται σε υπουργούς και άλλους πολιτικούς παραλλάζοντας τα ονόματά τους έτσι που να υπονοεί εβραϊκή καταγωγή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακροδεξιά, Λαθροχειρίες, αντισημιτισμός | Με ετικέτα: , , , , , , , | 294 Σχόλια »