Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου’

Αριστερή μελαγχολία, ένα βιβλίο του Έντσο Τραβέρσο

Posted by sarant στο 15 Ιουνίου, 2017

Κυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες από τον φιλικό εκδοτικό οίκο Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου το βιβλίο του Ιταλού ιστορικού Έντσο Τραβέρσο «Αριστερή μελαγχολία. Η δύναμη μιας κρυφής παράδοσης» σε μετάφραση του φίλου Νίκου Κούρκουλου.

Κατά σύμπτωση, ο όρος είχε ακουστεί πρόσκαιρα τον Σεπτέμβριο του 2015 όταν τον είχε χρησιμοποιήσει ο Γαβριήλ Σακελλαρίδης και ύστερα ο Αλέξης Τσίπρας σε μια σύσκεψη στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ (και μας έδωσαν έναυσμα για άρθρο), αλλά το βιβλίο του Τραβέρσο δεν έχει σχέση ειδικά με την ελληνική αριστερά, η δε φράση του τίτλου είναι γνωστή από παλιότερα, είναι τίτλος έργου του Βάλτερ Μπένγιαμιν (1931).

Το βιβλίο του Τραβέρσο δεν το έχω διαβάσει, δεν το έχω ακόμα πιάσει στα χέρια μου, αλλά έχω συζητήσει με τον μεταφραστή και ξέρω σε γενικές γραμμές το περιεχόμενό του.

Θα παραθέσω ένα εκτενές απόσπασμα από την εισαγωγή, για να πάρετε μια ιδέα. Προτάσσω ένα σύντομο βιογραφικό σημείωμα του συγγραφέα, που μου το έστειλε ο μεταφραστής του βιβλίου.

Ο Έντσο Τραβέρσο γεννήθηκε στο Γκάβι (του Πιεμόντε) το 1957 και μεγάλωσε μέσα στις αναμνήσεις της Ιταλικής Αντίστασης, όπου είχε μπλεχτεί για τα καλά η οικογένειά του – ο πατέρας του μάλιστα έγινε, μεταπολεμικά, ο κομμουνιστής δήμαρχος της μικρής γενέθλιας πόλης του. Στην εφηβεία του επηρεάστηκε από τα ριζοσπαστικά ρεύματα της δεκαετίας του ’60 και στρατεύτηκε, πολύ νέος, στις γραμμές της Potere Operaio. Σπούδασε ιστορία στη Γένοβα και συνέχισε τις σπουδές του στο Παρίσι, όπου ολοκλήρωσε το διδακτορικό του το 1989 στην École des Hautes Études en Sciences Sociales, κάτω από την εποπτεία του Μικαέλ Λέβι. Αποτέλεσμα ήταν το πρώτο του βιβλίο, με τίτλο Οι μαρξιστές και το εβραϊκό ζήτημα. Ιστορία μιας διαμάχης, 1843-1943 [Les marxistes et la question juive. Histoire d’un bat 1843-1943], που κυκλοφόρησε το 1990, με πρόλογο του Πιέρ Βιντάλ-Νακέ. Δίδαξε, για πολλά χρόνια, στο Πανεπιστήμιο της Πικαρδίας «Ιούλιος Βερν», στην Αμιέν, ενώ σήμερα είναι (από το 2013) καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ της Νέας Υόρκης. [Στα γαλλικά του χρόνια, έγινε μέλος της LCR και στη συνέχεια στάθηκε κοντά στο NPA.]

Ο ναζισμός και ο αντισημιτισμός, οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι και ο μεσοπόλεμος, η ιστορία των ιδεών, η σχέση ιστορίας και μνήμης, τα όρια της έννοιας του ολοκληρωτισμού είναι μερικά από τα θέματα στα οποία έχει εστιάσει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριστερά, Κομμουνιστικό κίνημα, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , | 111 Σχόλια »

Βαλς με τον Μανουέλ

Posted by sarant στο 2 Απρίλιος, 2014

400px-Valls_Toulouse_2012Καλώς εχόντων των πραγμάτων, ορκίζεται σήμερα το μεσημέρι η νέα κυβέρνηση της Γαλλίας, με πρωθυπουργό τον Μανουέλ Βαλς, ως χθες υπουργό Εσωτερικών στην κυβέρνηση του Ζαν-Μαρκ Ερό. Επειδή η Γαλλία είναι προεδρική δημοκρατία, ο Πρόεδρος αποφασίζει για τους ανασχηματισμούς, όχι ο πρωθυπουργός (αν βέβαια ανήκουν στο ίδιο κόμμα), και οι ανασχηματισμοί μπορεί να αφορούν και τον πρωθυπουργικό θώκο. Δεν είναι λοιπόν σπάνιο να αλλάζει ένας πρόεδρος τον πρωθυπουργό του: ναι μεν ο Σαρκοζί εξάντλησε την πενταετία 2007-2012 με τον ίδιο πρωθυπουργό, τον Φρανσουά Φιγιόν, αλλά ήταν μάλλον η εξαίρεση. Ο Σιράκ το 2002-2007 είχε τρεις πρωθυπουργούς, Ζοσπέν (με συγκατοίκηση), Ραφαρέν και ντε Βιλπέν.

Βέβαια, η αντικατάσταση του πρωθυπουργού σηματοδοτεί συνήθως μια σαφέστερη αλλαγή πλεύσης απ’ ό,τι ένας απλός ανασχηματισμός με αντικαταστάσεις υπουργών, και φαίνεται ότι ο Φρανσουά Ολάντ μια τέτοια εντύπωση ήθελε να δώσει, μετά την καθαρή ήττα που υπέστησαν οι σοσιαλιστές στις δημοτικές εκλογές της Κυριακής, ήττα που θα ήταν συντριπτική αν η κεντροδεξιά κατάφερνε να πάρει και το Παρίσι, όπου τελικά η νίκη της Αν Ινταλγκό απέναντι σε μια ισχυρή υποψήφια της αντιπολίτευσης ήταν μια από τις λίγες παρηγοριές για την κυβέρνηση.

Ο Βαλς τοποθετείται στη δεξιά πτέρυγα του Σοσιαλιστικού Κόμματος. Μέσα στο Σοσιαλιστικό Κόμμα δεν έχει πολλές συμπάθειες, και στις προκριματικές εσωτερικές εκλογές που έγιναν το 2011 για να ορισθεί ο σοσιαλιστής υποψήφιος στις εκλογές του 2012 ο Βαλς ήρθε ουσιαστικά τελευταίος με 5,6% (υπήρχε κι ένας με 0,6%). Επανειλημμένα έχει διαφωνήσει με εμβληματικές θέσεις του ΣΚ όπως το 35ωρο. Ως Υπουργός Εσωτερικών στην κυβέρνηση Ερό, είχε δώσει δείγματα σκληρής γραμμής σε θέματα ασφάλειας και μετανάστευσης, με αποτέλεσμα να είναι ο δημοφιλέστερος υπουργός, αλλά για τους οπαδούς της κεντροδεξιάς. Επομένως, η τοποθέτησή του στη θέση του πρωθυπουργού  είναι σαφής ένδειξη της πολιτικής που θέλει να χαράξει ο Ολάντ ή τουλάχιστον του σήματος που θέλει να εκπέμψει. Η τοποθέτησή του επικρίθηκε όχι μόνο από το Μέτωπο της Αριστεράς και τους κομμουνιστές αλλά και από την αριστερή πτέρυγα των σοσιαλιστών, όπως και από τους Πράσινους. Ο Ζαν Λυκ Μελανσόν, σε μια πετυχημένη ατάκα από αυτές που συνηθίζει, τον αποκάλεσε «μέγιστο κοινό διαιρέτη της Αριστεράς» ( le plus grand commun diviseur de la gauche στο πρωτότυπο), εννοώντας ότι πρόκειται για επιλογή που διχάζει την αριστερά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Μεταγραφή ξένων ονομάτων, Μετανάστες | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 137 Σχόλια »

Τα Λόγια του αέρα στον Ιανό

Posted by sarant στο 6 Μαρτίου, 2014

Την περασμένη Τετάρτη, 26 του Φλεβάρη, παρουσιάστηκε στον Ιανό το βιβλίο μου “Λόγια του αέρα και άλλες 1000 παγιωμένες εκφράσεις”. Πολύ το χάρηκα, πρέπει να πω, επειδή ήρθαν αρκετοί παλιοί και νεότεροι φίλοι αλλά και όχι λίγοι θαμώνες του ιστολογίου. Το βιβλίο παρουσίασαν, με τη σειρά που μίλησαν (και τη σειρά της φωτογραφίας):

* Ο Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, καθηγητής Γλωσσολογίας στο ΕΚΠΑ.

* Ο Γεράσιμος Ρηγάτος, γιατρός και μελετητής της λαογραφίας.

* Η Άννα Ιορδανίδου, καθηγήτρια γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών.

ενώ στο τέλος μίλησα κι εγώ. Ακολούθησε συζήτηση, με ερωτήσεις και απαντήσεις.

DSC_0841

Το ηχητικό αρχείο της εκδήλωσης είναι αυτό:

και η ανάλυση στα επιμέρους τμήματα έχει ως εξής:

0.00 – 18.30 Ομιλία του Χριστόφορου Χαραλαμπάκη (δυστυχώς λείπει η αρχή)

18.30 – 32.40 Ομιλία του Γεράσιμου Ρηγάτου (την οποία μπορείτε επίσης να διαβάσετε εδώ)

32.40 – 38.00 Ομιλία της Άννας Ιορδανίδου

38.00 – 1.12.30 Η δική μου τοποθέτηση στο κλείσιμο (τελικά φλυάρησα πολύ)

1.12.30 – 1.39.00 Ερωτήσεις και απαντήσεις

Υπάρχουν επίσης και στιγμιότυπα βίντεο από την παρουσίαση. Για τεχνικούς λόγους, μαγνητοσκοπήθηκε μόνο η δική μου τοποθέτηση και οι ερωτήσεις-απαντήσεις.

Πρώτο μέρος.
Δεύτερο μέρος.
Τρίτο μέρος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκδηλώσεις, Παρουσίαση βιβλίου, Περιαυτομπλογκίες, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 56 Σχόλια »

Μια συνέντευξη και μια εκδήλωση

Posted by sarant στο 26 Φεβρουαρίου, 2014

logia aeraE35690D6435BC6BCC1ABAE5787FF15BDΣήμερα στις 6 μ.μ. γίνεται στον Ιανό (Σταδίου 24) η παρουσίαση του βιβλίου μου Λόγια του αέρα. Θα μιλήσουν ο γιατρός και λαογράφος Γεράσιμος Ρηγάτος, ο καθηγητής της Γλωσσολογίας Χριστόφορος Χαραλαμπάκης και εγώ. Περισσότερα για την εκδήλωση μπορείτε να δείτε εδώ, ενώ κάποια στιγμή τις επόμενες μέρες ελπίζω να ανεβάσω τις ομιλίες (είτε σε κείμενο είτε ηχητικό), φωτογραφίες κτλ. σε μια σελίδα που θα φτιάξω και θα είναι προσαρτημένη στην ειδική σελίδα που έχω φτιάξει για το βιβλίο μου αυτό.

Για σήμερα, ανεβάζω το κείμενο μιας συνέντευξης που έδωσα στη δημοσιογράφο Δήμητρα Νικολάου για το διαδικτυακό περιοδικό IANOS Magazine. Προς το παρόν, η συνέντευξη δεν έχει δημοσιευτεί: το περιοδικό, αν δεν κάνω λάθος, βρίσκεται ακόμα σε στάδιο προετοιμασίας, οπότε ίσως προτρέχω -πάντως, όπως θα δείτε οι ερωτήσεις δεν αφορούν τόσο πολύ το βιβλίο Λόγια του αέρα και τη σημερινή εκδήλωση, αλλά επεκτείνονται σε πολύ γενικότερα θέματα, γλωσσικά και άλλα. Από την άλλη, δεν βρίσκω αταίριαστο να προλογίσω, ας πούμε, τη σημερινή εκδήλωση με αυτή τη συνέντευξή μου.

Και βέβαια, περιμένω να δω κάποιους από εσάς το απόγευμα στον Ιανό!

Συνέντευξη στη Δήμητρα Νικολάου και στο IANOS Magazine.

  1. Η επιστημονική σας κατάρτιση μοιράζεται μεταξύ χημείας- ή καλύτερα χημικού μηχανικού και αγγλικής φιλολογίας. Πώς ερμηνεύεται αυτή η δημιουργική μίξη μεταξύ των δύο σας ιδιοτήτων; Πώς προκύπτει αυτή η όμορφη αντίθεση;

Πράγματι, αυτά είναι τα πτυχία μου. Όταν τελείωσα το Πολυτεχνείο αποφάσισα ότι δεν ήθελα να πάω για μεταπτυχιακά στην Αμερική, όπως ήταν το αρχικό μου σχέδιο, και άρχισα να ασχολούμαι με τη λογοτεχνική μετάφραση και να γράφω διηγήματα, κι έτσι άλλαξα εντελώς προσανατολισμό, με την υποστήριξη και των γονιών μου, που δεν δυσανασχέτησαν όταν εγκατέλειψα την ευθεία οδό της καριέρας του μηχανικού για ένα αβέβαιο ταξίδι στον απέραντο ωκεανό της γλώσσας. Σήμερα, κακά τα ψέματα, μόνο τυπικά είμαι μηχανικός· βέβαια, μου έχει μείνει η ματιά του μηχανικού στα πράγματα, ίσως και στον τρόπο δουλειάς, αλλά, ύστερα από δεκαετίες ενασχόλησης με τη γλώσσα και τη μετάφραση το μίγμα περιέχει πολύ περισσότερο από το δεύτερο συστατικό παρά από το πρώτο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκδηλώσεις, Παρουσίαση βιβλίου, Περιαυτομπλογκίες, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , , , , , | 48 Σχόλια »

Η γκαρσόν και ο δολοφόνος

Posted by sarant στο 4 Ιουνίου, 2013

garconεξώΟ τίτλος του άρθρου, που είναι και τίτλος ενός βιβλίου που κυκλοφόρησε σχετικά πρόσφατα, δεν αναφέρεται σε γκαρσόνα που σερβίρει ποτά, αλλά σε γκαρσόν, όπως αποκαλούσαν, περί το 1920, τις μοντέρνες νεαρές γυναίκες στο Παρίσι των τρελών χρόνων.

Το βιβλίο εκδόθηκε από τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, σε μετάφραση του παλιού μου φίλου Νίκου Κούρκουλου και με επίμετρο του επίσης φίλου Κώστα Κανάκη, οπότε μπορεί να με κατηγορήσετε ότι κάνω διαφήμιση φίλων μου (αφού στον ίδιο εκδότη βγάζω και δικά μου βιβλία), ωστόσο το βιβλίο αυτό αξίζει την προσοχή μας, και όχι μόνο επειδή αφηγείται μια συναρπαστική πραγματική ιστορία. Να πω επίσης ότι έχω κι εγώ βάλει το χεράκι μου στο βιβλίο, ή μάλλον: το δαχτυλάκι μου αφού απλώς βοήθησα στην ανεύρεση αποσπασμάτων από τον ελληνικό τύπο της εποχής που αναφέρονταν στην ιστορία της Γκαρσόν.

Η ιστορία έχει την αρχή της στον Μεγάλο Πόλεμο, τον πρώτο παγκόσμιο. Ένας στρατιώτης λιποταχτεί από τα χαρακώματα και, για να ξεφύγει, μεταμφιέζεται σε γυναίκα. Όμως, δεν είναι τόσο απλό να αλλάζεις κοινωνικό φύλο. Όντας υποχρεωμένος να πάρει μια γυναικεία ταυτότητα, ο Πολ θα υιοθετήσει το στιλ της μοντέρνας «νέας γυναίκας», που αναδύεται ακριβώς τα χρόνια εκείνα: θα γίνει λοιπόν μια γκαρσόν, όπως έλεγαν τότε, που συζεί με τη «φίλη» της (την έως πριν σύζυγό του). Αυτό θα του δώσει την ευκαιρία να ριχτεί σε ερωτικές περιπέτειες κάθε είδους, παρασύροντας μάλιστα σ’ αυτές τη Λουίζ, πάντα πιστή σύντροφο στην παρανομία. Γίνεται διάσημη (ή διάσημος;) στους περιθωριακούς κύκλους τους Δάσους της Βουλόνης, κερδίζει την αρχετυπική επωνυμία «Λα Γκαρσόν» και θα εμφανιστεί μέχρι και στις στήλες των εφημερίδων ως «Μαντάμ Σουζάν Λαντγκάρ, η ατρόμητη αλεξιπτωτίστρια».

Στον κινηματογράφο, το θέμα της παρενδυσίας έχει δώσει τροφή σε πάμπολλες κωμωδίες, όπως το «Μερικοί το προτιμούν καυτό» ή η «Τούτσι», αλλά στην πραγματικότητα το θέμα δεν είναι και τόσο απλό ούτε τόσο ανώδυνο. Πράγματι, όταν δόθηκε αμνηστία στους λιποτάχτες του Μεγάλου Πολέμου, η Σουζάν είχε πια τη δυνατότητα να ξαναγίνει Πολ. Υπάρχει όμως επιστροφή στην κανονικότητα για κάποιον που έχει παραβιάσει, πολλαπλά μάλιστα, ένα τόσο βασικό κοινωνικό σύνορο; Οι πιέσεις μιας αμφιλεγόμενης διασημότητας δεν βοηθούσαν και το ζευγάρι πέρασε σε φάση διαρκούς κρίσης, που κορυφώθηκε, λίγα χρόνια αργότερα, με το έγκλημα, τον φόνο του Πολ (ή της Σουζάν; ) από τη Λουίζ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Πρόσφατη ιστορία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , | 72 Σχόλια »

Κυνηγοί, βοσκοί και χάμπουργκερ

Posted by sarant στο 21 Νοέμβριος, 2012

Κυκλοφόρησε πριν από λίγους μήνες ένα σημαντικό βιβλίο, που σκοπεύω να σας παρουσιάσω σήμερα, μια και πλησιάζει η εποχή εκείνη που παλιά λεγότανε γιορτές και που οι άνθρωποι συνήθιζαν να κάνουν δώρα στους αγαπημένους τους (και τι καλύτερο από ένα βιβλίο για δώρο) ή να διαβάζουν οι ίδιοι, μια και η εορταστική ανάπαυλα άφηνε ελεύθερο χρόνο. Ωστόσο, πριν ξεκινήσω, πρέπει να κάνω μια προειδοποιητική δήλωση: δεν είμαι αμερόληπτος: το βιβλίο έχει εκδοθεί από τον εκδοτικό οίκο στον οποίο βγάζω κι εγώ βιβλία μου, εννοώ τις εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, και το έχει μεταφράσει ένας παλιός φίλος, ο Νίκος Κούρκουλος, που άλλωστε αυτός θα το παρουσιάσει ουσιαστικά.

Πρόκειται για το βιβλίο «Κυνηγοί, βοσκοί και χάμπουργκερ», του Αμερικανού Ρίτσαρντ Μπούλιετ (Richard Bulliet), καθηγητή Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Κολούμπιας, ένα βιβλίο που, όπως λέει και ο υπότιτλός του εξετάζει «το παρελθόν και το μέλλον των σχέσεων μεταξύ ανθρώπων και ζώων». Δεν είναι δηλαδή ένα συνηθισμένο βιβλίο ιστορίας, αφού παίρνει στοιχεία από την ανθρωπολογία, τη ζωολογία και την αρχαιολογία, ταυτόχρονα όμως έχει επίσης άφθονες αναφορές στη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο, τη φιλοσοφία και τον σύγχρονο ακτιβισμό. Και δεν περιορίζεται στην εξέταση του παρελθόντος, αλλά περιέχει και προβλέψεις για το μέλλον της σχέσης ανθρώπων και ζώων, σε μια εποχή όπου οι πληθυσμοί των άγριων ζώων μειώνονται με ραγδαίους ρυθμούς, ο αριθμός των οικόσιτων ζώων αυξάνεται εξίσου γρήγορα, ενώ είδη που θεωρούνται άγρια μαθαίνουν να συμβιώνουν με τους ανθρώπους.

Είναι δύσκολο βιβλίο, δεν είναι μυθιστόρημα, αλλά σε πολλά σημεία του είναι εξίσου συναρπαστικό με λογοτεχνικό έργο, χάρη στην εντυπωσιακή ευρυμάθεια του συγγραφέα και το ζωντανό ύφος του. Θέλω να πω, το διάβασμά του σε αποζημιώνει για την επιπλέον προσπάθεια. Θα παρέθετα κάποια αποσπάσματα σαν δείγμα γραφής, αλλά η παρουσίαση που ακολουθεί, από τον μεταφραστή του βιβλίου, είναι νομίζω χορταστική. Ελπίζω να αξιωθώ (αλλά δεν λέω πότε θα το κάνω) να παρουσιάσω στο μέλλον κάποια στοιχεία από το όγδοο κεφάλαιο του βιβλίου, που έχει μια σχετική αυτοτέλεια, και παρουσιάζει την πολιτισμική ιστορία του γάιδαρου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Ιστορία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , | 123 Σχόλια »

Λέξεις που χάνονται: ένα ταξίδι σε 366 σπάνιες λέξεις

Posted by sarant στο 30 Νοέμβριος, 2011

Προσοχή, ακολουθεί διαφήμιση!

Τι είναι ο μαϊτζέβελος, η κατσιφάρα και το ζεμπερέκι; Τι φτιάχνει ο κουγιουμτζής, πού δουλεύει ο καλιοντζής και με τι ασχολείται ο παϊτέρης;  Ποια είναι η μοναδική ελληνική λέξη που αρχίζει από ζν; Σε ποιο μέρος του ελληνόφωνου κόσμου θα καθίσετε στην τσαέρα και πού θα φάτε στην παδέλα; Ποιο φρούτο είναι το ζαρταλούδι και ποιο η πατίχα; Είναι κακό να βάζει κανείς μαναφούκια; Σε τι διαφέρει η μιντινέτα από τη μαντινούτα;

Τις απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα δεν πρόκειται να τις βρείτε σε κανένα από τα δύο μεγάλα σύγχρονα λεξικά της ελληνικής γλώσσας που είναι προσιτά στο ευρύ κοινό, δηλαδή το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής και το λεξικό Μπαμπινιώτη. Μερικές ίσως να μην τις βρείτε σε κανένα λεξικό γενικώς, θα τις βρείτε όμως στο βιβλίο που βλέπετε αριστερά στη φωτογραφία.

Κυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες από τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου το καινούργιο μου βιβλίο με τίτλο «Λέξεις που χάνονται» και υπότιτλο «Ένα ταξίδι σε 366 σπάνιες λέξεις». Πράγματι, στο βιβλίο αυτό αφηγούμαι 366 ιστορίες για ισάριθμες λέξεις που δεν τις έχουν τα δυο παραπάνω λεξικά, ξεκινώντας σε αλφαβητική σειρά από τον αβαγιανό και καταλήγοντας στο ψίκι. Σε κάθε λέξη αφιερώνονται τρεις παράγραφοι, όχι περισσότερες από 200 λέξεις -αλλιώς το βιβλίο θα αποκτούσε διαστάσεις απαγορευτικές, άλλωστε κι έτσι ξεπέρασε τις 300 σελίδες.

Σε αντίθεση με το προηγούμενο γλωσσικό μου βιβλίο, το Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία, το οποίο περιείχε κυρίως δημοσιευμένο υλικό, είτε στην εφημερίδα Αυγή είτε σε τούτο εδώ το ιστολόγιο, οι Λέξεις που χάνονται έχουν υλικό ως επί το πλείστον αδημοσίευτο, αν και για κάποιες από τις λέξεις αυτές έχουμε συζητήσει στο ιστολόγιο, αλλά αυτές είναι μειοψηφία.

Για να πάρετε μιαν ιδέα από το περιεχόμενο του βιβλίου, αντιγράφω εδώ ένα λήμμα, το ζιαφέτι. Διάλεξα τη λέξη αυτή επειδή την είχαμε χρησιμοποιήσει εδώ, σε σχόλια, χωρίς όμως να της αφιερώσουμε ειδικό άρθρο -και επειδή ο φίλος που την είχε πρωτοχρησιμοποιήσει έχει σταματήσει να σχολιάζει.

Ζιαφέτι

Ζιαφέτι είναι το συμπόσιο, το φαγοπότι, το ξεφάντωμα, το γλέντι. Δάνειο από τα τουρκικά, ziyafet, λέξη που έχει περάσει σε όλες τις βαλκανικές γλώσσες. Ακούγεται και σήμερα, ιδίως για τα γλέντια που γίνονται σε πανηγύρια και γενικά σε χωριά. Από την παρουσίαση του δίσκου δημοτικής μουσικής Ζαγορίσιο ζιαφέτι αντιγράφω τον ορισμό: «Ζιαφέτι στο Ζαγόρι είναι όταν μαζεύονται 25-30 άτομα, βάζουν ένα αρνί σε καφενείο νύχτα και σου λένε έλα».

Σε ένα δημοτικό του Ολύμπου, όταν φέραν το κεφάλι του Τάκου στον Πασά, έγινε «τρεις μέρες ζιαφέτι», ενώ αρκετά συχνά χρησιμοποιεί τη λέξη ο Ρήγας στο Σχολείον των ντελικάτων εραστών. Στις Νησιώτικες ιστορίες ο Εφταλιώτης θυμάται έναν γάμο όπου «ήτανε μια λάκερη βδομάδα, κάθε μέρα κι απ’ ένα μεγάλο ζιαφέτι».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Διαφημίσεις, Ιστορίες λέξεων, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , | 208 Σχόλια »

Τι έγινε το έτος 428 μ.Χ;

Posted by sarant στο 6 Οκτώβριος, 2011

Ένα πρωτότυπο ιστορικό βιβλίο κυκλοφόρησε αυτές τις μέρες από τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου: δεν είναι η ιστορία μιας χώρας ή μιας περιόδου, ενός αντικειμένου ή μιας γλώσσας, είναι η ιστορία μιας χρονιάς -και συγκεκριμένα, η ιστορία του έτους 428 μ.Χ. Ο συγγραφέας, ο Ιταλός ιστορικός Giusto Traina, εξετάζει τι συνέβη το 428 σε όλον τον μεσογειακό κόσμο (με την ευρεία έννοια, δηλαδή από Βρετανία μέχρι Περσία), μας παρουσιάζει μια φωτογραφία του κόσμου της ύστερης αρχαιότητας ή μάλλον μια σειρά από φωτογραφίες όλες παρμένες την ίδια στιγμή σε διάφορους τόπους. Αν και δεν είμαι αμερόληπτος, αφού και ο εκδότης αλλά και ο μεταφραστής, ο Νίκος Κούρκουλος, είναι φίλοι, πιστεύω ότι είναι ενδιαφέρον και πρωτότυπο βιβλίο -άλλωστε, έχει ήδη επιτυχία σε άλλες γλώσσες (έχει μεταφραστεί στα αγγλικά και τα γαλλικά).

Μια ματιά στα περιεχόμενα:

Ι.  Το ταξίδι του Φλάβιου Διονύσιου και το τέλος της Αρμενίας
ΙΙ.  Ο κόσμος του Νεστόριου: επίσκοποι, μοναχοί, Σαρακηνοί
ΙΙΙ.  Στο δρόμο των προσκυνητών
IV.  Η Νέα Ρώμη και ο ηγεμόνας της
V.  Ανατομία μιας αυτοκρατορίας
VI.  Από τη Ραβέννα στη Νόλα: η Ιταλία σε μεταβατική εποχή
VII.  Δοκιμές για το μεσαίωνα
VIII.  Περιμένοντας τους Βανδάλους
ΙΧ.  Εθνικοί και χριστιανοί στις όχθες του Νείλου
Χ.  Πάσχα στην Ιερουσαλήμ
ΧΙ.  Ο Μεγάλος Βασιλιάς και οι εφτά πριγκίπισσες

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Ιστορία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , | 76 Σχόλια »

Ο φιλόσοφος και ο λύκος

Posted by sarant στο 11 Δεκέμβριος, 2010

Έτσι λέγεται το βιβλίο του φιλόσοφου Mark Rowlands, που κυκλοφόρησε σχετικά πρόσφατα από τις Εκδόσεις του Εικοστού πρώτου. Όταν πρωτοάκουσα τον τίτλο σκέφτηκα ότι η λέξη «λύκος» χρησιμοποιείται μεταφορικά (θα πούμε περισσότερα γι’ αυτό παρακάτω), αλλά έκανα λάθος, πρόκειται για απόλυτη κυριολεξία: στα 27 του χρόνια,  νεαρός λέκτορας της φιλοσοφίας, ο Μαρκ Ρόουλαντς αγόρασε ένα κουτάβι λύκου (πώς αλλιώς να το πούμε -λυκιδέα; ), που τον βάφτισε Μπρένιν, κάτι που επρόκειτο να αλλάξει ολότελα τη ζωή του. Αλλά ας τον αφήσουμε να μας το πει ο ίδιος -αντιγράφω εδώ την πρώτη σελίδα από το βιβλίο:

Αυτό το βιβλίο είναι για έναν λύκο, τον Μπρένιν. Για περισσότερα από δέκα χρόνια -το μεγαλύτερο μέρος της δεκαετίας του 1990 και ένα μέρος της δεκαετίας του 2000- ο Μπρένιν έζησε μαζί μου. Κι επειδή μοιράστηκε τη ζωή του με έναν διανοούμενο χωρίς ρί­ζες και σταθερό τόπο διαμονής, έγινε ένας εξαιρετικά πολυταξι­δεμένος λύκος. Έζησε στις ΗΠΑ, την Ιρλανδία, την Αγγλία και τέλος στη Γαλλία. Μια επιπλέον συνέπεια αυτής της κοινής ζωής ήταν ότι έτυχε της λαμπρότερης πανεπιστημιακής εκπαίδευσης από οποιονδήποτε άλλο λύκο στην ιστορία της ανθρωπότητας. Άθελά του μεν, αλλά δωρεάν. Αν τον άφηνα ανεπιτήρητο, οι συνέπειες για το σπίτι μου και τα υπάρχοντά μου θα ήταν ολέ­θριες, όπως θα δείτε παρακάτω. Ήμουν λοιπόν αναγκασμένος να τον παίρνω μαζί μου στη δουλειά – κι επειδή είμαι Καθηγητής της Φιλοσοφίας τον έπαιρνα μαζί μου στο Πανεπιστήμιο. Τις ατέλειωτες ώρες που εγώ ανέπτυσσα διάφορες φιλοσοφικές θεωρίες, εκείνος μισοκοιμόταν -όπως και οι μαθητές μου άλλω­στε- ξαπλωμένος σε μια γωνιά του αμφιθεάτρου. Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις, όταν η διάλεξη γινόταν απελπιστικά βαρε­τή, έβγαινε απ’ το λήθαργο κι άρχιζε να ουρλιάζει. Εννοείται ότι αυτό τον έκανε εξαιρετικά δημοφιλή μεταξύ των φοιτητών, που προφανώς θα ήθελαν να μπορούσαν να κάνουν το ίδιο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Παρουσίαση βιβλίου, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 191 Σχόλια »

Η αρχαιολογία στον 21ο Παράλληλο

Posted by sarant στο 12 Μαΐου, 2010

21ος Παράλληλος είναι μια σειρά βιβλίων των Εκδόσεων του Εικοστού Πρώτου που εξειδικεύεται σε θέματα ανθρωπολογίας με την ευρύτατη έννοια της λέξης. Πρόσφατα από τη σειρά αυτή κυκλοφόρησαν δύο βιβλία που αξίζουν την προσοχή μας. Βέβαια, εγώ που το λέω δεν είμαι αμερόληπτος, αφού από τον ίδιον εκδοτικό οίκο έχουν εκδοθεί τα δυο τελευταία βιβλία μου και επιπλέον έχω φίλους που εχουν συμβάλει στην έκδοση των βιβλίων. Όμως, τα δυο αυτά βιβλία, που είναι και τα δύο αρχαιολογικά, αξίζει να προσεχτούν ακόμα και σ’ αυτούς τους δύσκολους καιρούς, που η κρίση δεν χτυπάει τις κουρτίνες των 280.ο00 ευρώ αλλά τα βιβλία των 28 ευρώ.

Το πρώτο βιβλίο έχει ξανακυκλοφορήσει από τον ίδιο εκδοτικο οίκο πριν από πολλά χρόνια, αλλά τώρα κυκλοφορεί σε τρίτη έκδοση ριζικά αλλαγμένη και το μισό βιβλίο είναι καινούργιο. Πρόκειται για το βιβλίο Διαβάζοντας το παρελθόν των Ian Hodder και Scott Hutson, και ο υπότιτλος, Τρέχουσες ερμηνευτικές προσεγγίσεις στην αρχαιολογία, περιγράφει με ακρίβεια το περιεχόμενο: οι συγγραφείς παρουσιάζουν και σχολιάζουν τις νεότερες εξελίξεις στις θεωρητικές διαμάχες στον κλάδο της αρχαιολογίας, έτσι, πλάι στις συζητήσεις γύρω από τη συστημική θεωρία, τις δομιστικές και μαρξιστικές προσεγγίσεις ή τη φεμινιστική αρχαιολογία, πραγματεύονται επίσης ζητήματα όπως η θεωρία της δραστικότητας, η πολιτισμική ιστορία και η προσέγγιση της ενσωμάτωσης. Το νέο βιβλίο αποτελεί εξαιρετική εισαγωγή στην αρχαιολογική θεωρία, όπως αυτή διαμορφώνεται στην αυγή του εικοστού πρώτου αιώνα.

Βέβαια, όσοι έχουν την πρώτη ή τη δεύτερη έκδοση του βιβλίου (ετούτη εδώ είναι η τρίτη, είπαμε) θα βρεθουν σε δίλημμα, αλλά το καινούργιο υλικό είναι τόσο ώστε να δικαιολογεί να το ξαναγοράσουν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαιολογία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , | 28 Σχόλια »

Στα παλάτια του Χαμίτ με τη Σοφία Σπανούδη

Posted by sarant στο 26 Δεκέμβριος, 2009

Από τις εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, και περίπου ταυτόχρονα με το δικό μου βιβλίο, εκδόθηκε το βιβλίο της Σοφίας Σπανούδη «Στα παλάτια του Χαμίτ». Η Σοφία Σπανούδη (1878-1952) ήταν Πολίτισσα, με άριστες μουσικές και φιλολογικές σπουδές. Εγκαταστάθηκε στην Αθήνα το 1922 και σημάδεψε επί δεκαετίες την καλλιτεχνική, ιδίως τη μουσική, ζωή της Αθήνας. Όταν ακόμη ήταν στην Πόλη, όπου ήταν διάσημη καθηγήτρια πιάνου, είχε προσληφθεί για να κάνει μαθήματα στην κόρη του σουλτάνου Αβδούλ Χαμίτ κι έτσι γνώρισε από τα μέσα το σουλτανικό παλάτι Γιλδίζ το οποίο και περιγράφει στο βιβλίο. Ταυτόχρονα, ήταν επίσης μάρτυρας του κινήματος των Νεότουρκων και της ανατροπής του Χαμίτ, γεγονότα που επίσης τα περιγράφει όπως τα είδαν οι ρωμιοί της Πόλης.

Οι αναμνήσεις αυτές είχαν πρωτοδημοσιευτεί το 1935 στα «Αθηναϊκά Νέα» σε συνέχειες, έτσι το βιβλίο είναι χωρισμένο σε περίπου 35 ισομεγέθη κεφάλαια, το καθένα και μία συνέχεια. Η Σπανούδη γράφει πολύ καλά και το βιβλίο διαβάζεται με άνεση και ενδιαφέρον παρόλο που δεν υπάρχει κάποια συναρπαστική πλοκή. Θα παραθέσω ένα απόσπασμα που μου κίνησε το ενδιαφέρον μια και αναφέρεται στα λάθη των εφημερίδων, με τα οποία και εμείς στο ιστολόγιο έχουμε ασχοληθεί.

Με τη διαφορά ότι στην Πόλη του Χαμίτ, στις αρχές του 20ού αιώνα, όλες οι εφημερίδες περνούσαν από αυστηρή και στενοκέφαλη λογοκρισία, που δεν άφηνε να τυπωθεί ούτε ο παραμικρός υπαινιγμός. Ακόμα και τα τυπογραφικά λάθη τιμωρούνταν, αν ήταν σημαδιακά, και μάλιστα η τιμωρία ήταν διπλή: και η εφημερίδα έκλεινε αλλά και ο λογοκριτής που άφησε να ξεφύγει το λάθος έχανε τη θέση του:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Πρόσφατη ιστορία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , | 19 Σχόλια »

Λίγα ακόμα για το βιβλίο

Posted by sarant στο 11 Δεκέμβριος, 2009

Ποια είναι η ελληνική ρίζα της λέξης ‘τουρνουά’; Είναι σωστό να γράφουμε Βατοπαίδι ή Βατοπέδι; Η σφαίρα εξοστρακίζεται ή εποστρακίζεται; Το ‘φελέκι’ είναι κακιά λέξη; Ποια σχέση έχουν οι κάλπες με τους κάλπικους παράδες; Υπάρχουν σεβάσμιοι κουκουλοφόροι; Αληθεύει ότι το ‘ντιμπέιτ’ προέρχεται από το ‘δίβατον’; Υπήρχαν λαθρομετανάστες το 1928; Εκτός από Δεκεμβριανά και Ιουλιανά, μήπως υπάρχουν και Οκτωβριανά; Τελικά, τι σημαίνει η λέξη ‘βία’ στα ποιήματα του Δ. Σολωμού; Είναι σωστό να λέμε ασθενής και οδοιπόρος ή μήπως το σωστό είναι διπόρος; Ποια σχέση έχουν οι παρόλες με το Κοινοβούλιο και η δραχμή με το δράμι; Γιατί το λευκό χρώμα ονομάστηκε άσπρο; Τι είναι η μπούρμπερη και γιατί πηγαίνει μαζί με τη στάχτη; Το φίλντισι είναι το ίδιο με το σεντέφι; Έχει πληθυντικό η λέξη ‘χάος’; Σε τι διαφέρει ο νωπός από τον φρέσκο;

Σε όλα αυτά τα φλέγοντα ερωτήματα και σε πολλά ακόμα θα βρείτε απαντήσεις στο βιβλίο μου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία», που κυκλοφόρησε την περασμένη εβδομάδα όπως σας θυμίζω δήθεν αθώα σήμερα (που πλησιάζει το Σάββατο, που πολύς κόσμος πηγαίνει στα βιβλιοπωλεία και κάνει αγορές, το πιάσατε το υπονοούμενο φαντάζομαι).

Στην προηγούμενη διαφημιστική ανάρτηση είχα αμελήσει να βάλω τον πίνακα περιεχομένων του βιβλίου. Ιδού:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διαφημίσεις, Ιστορίες λέξεων, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , | 9 Σχόλια »

Από ιστολόγιο σε βιβλίο: Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Posted by sarant στο 5 Δεκέμβριος, 2009

Προσοχή, ακολουθεί διαφήμιση!

Από σήμερα κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου το καινούργιο μου βιβλίο, Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία. Η κεντρική διάθεση γίνεται από το βιβλιοπωλείο Χριστάκης (Ιπποκράτους 10-12) αλλά πρέπει να έχουν και τα άλλα μεγάλα βιβλιοπωλεία της Αθήνας (Ιανός, Πρωτοπορία κτλ.) ενώ μέσα στην επόμενη εβδομάδα θα διακινηθεί και εκτός Αθηνών το βιβλίο. Θα βάλω και ηλεκτρονικούς συνδέσμους, σε επόμενη ανάρτηση. Η αλήθεια είναι ότι εξαιτίας της απεργίας στο λιμάνι εκδίδεται πιο αργά απ’ ό,τι είχα υπολογίσει.

Θα προσέξατε πως το βιβλίο έχει τον ίδιο τίτλο με το ιστολόγιο –αυτό δεν είναι τυχαίο καθώς τα περισσότερα άρθρα του βιβλίου έχουν δημοσιευτεί αρχικά εδώ (ή στην Αυγή, όπου δημοσιεύω ένα άρθρο μια φορά το μήνα, σε στήλη με τον ίδιο πάλι τίτλο –παντελής έλλειψη φαντασίας πια!). Ωστόσο, σε σχέση με τη διαδικτυακή τους δημοσίευση τα άρθρα έχουν ξαναδουλευτεί και έχει προστεθεί κάμποσο νέο υλικό στο καθένα.

Μια διευκρίνιση: το βιβλίο δεν περιλαμβάνει (φυσικά) όλα τα άρθρα του ιστολογίου, ούτε καν μια αντιπροσωπευτική επιλογή άρθρων. Όλα τα κείμενα του βιβλίου ανήκουν σε μια συγκεκριμένη κατηγορία, τις «Ιστορίες λέξεων». Δεν υπάρχουν δηλαδή άρθρα γλωσσικής πολεμικής, σαν κι αυτά που είχα στο προηγούμενο βιβλίο μου, τη Γλώσσα μετ’ εμποδίων, ενώ λιγοστές είναι οι αναφορές σε γλωσσικούς μύθους. Ο υπότιτλος του βιβλίου είναι χαρακτηριστικός: Τριάντα συν μία ιστορίες λέξεων που ίσως να σας έχουν απασχολήσει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διαφημίσεις, Ιστορίες λέξεων, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , | 115 Σχόλια »

Μια παράκληση, αναγγελίες και άλλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 26 Νοέμβριος, 2009

Δεν έχω μεγάλο άρθρο για σήμερα, μόνο μερικά πράγματα σκόρπια, μεζεδάκια δηλαδή. Στην αρχή σκέφτηκα να βάλω καμιά αναδημοσίευση ή κάνα άρθρο απ’ αυτά που έχω στο συρτάρι, αλλά τελικά είπα να γράψω πολλά και διάφορα, διότι έχω και μια παράκληση προς το εκλεκτό κοινό του ιστολογίου.

* Κι ας ξεκινήσω από την παράκληση. Τις προάλλες σκέφτηκα (με αφορμή κάτι που έγραψε ο αγαπητός Άγγελος) το τραγουδάκι του Γαβριά από τους Αθλίους του Ουγκώ. Το συνθέτει και το τραγουδάει ενώ μαζεύει πυρομαχικά από τους σκοτωμένους στα οδοφράγματα κι ενώ γύρω του σφυρίζουν οι σφαίρες. Τελικά, μια σφαίρα τον βρίσκει -και με την τελευταία του πνοή λέει μια τελευταία στροφή. Να το δούμε ολόκληρο στα γαλλικά:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ξενισμοί | Με ετικέτα: , , , , , , | 46 Σχόλια »