Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ελένη Αρβελέρ’

Συνανθρώπινα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 28 Αυγούστου, 2021

Για ποιον άραγε λόγο έδωσα τέτοιον τίτλο στο σαββατιάτικο πολυσυλλεκτικό μας άρθρο; Οι τακτικοί αναγνώστες θα το έχουν μαντέψει: επειδή ένα από τα μεγάλα μεζεδάκια της πιατέλας έχει να κάνει με τη λέξη «συνάνθρωπος».

Πράγματι, πριν από μερικές μέρες η σεβαστή κ. Αρβελέρ, σε συνέντευξη που έδωσε στο ραδιόφωνο, θέλοντας να τονίσει την ανάγκη για εμβολιασμούς, και επικρίνοντας, χωρίς να τον κατονομάζει, τον Στέφανο Τσιτσιπά για τις γνωστές δηλώσεις του, είπε, ανάμεσα σε πολλά σωστά και το εξής:

«Αν δεν ενδιαφέρεσαι για μία λέξη που είναι μόνο ελληνική, τη λέξη συνάνθρωπος… Όταν δεν μπολιάζεσαι σήμερα δεν κινδυνεύεις εσύ, η γιαγιά σου, ο παππούς σου ή ο πατέρας σου κινδυνεύει και ο διπλανός σου. Ο διπλανός σου είναι ακριβώς το μέτρο της ανθρωπιάς. Πόσο ενδιαφέρεσαι για τον συνάνθρωπο».

Προσυπογράφω, εκτός από το ετυμολογικό της αρχής, που είναι λάθος. Είναι λάθος ότι «ο συνάνθρωπος είναι λέξη μόνο ελληνική», δηλαδή ότι μόνο στα ελληνικά υπάρχει, κάτι σαν ένα δεύτερο φιλότιμο (που ούτε γι’ αυτό ισχύει η μοναδικότητα της ελληνικής, έχουμε γράψει άρθρο). H κ. Αρβελέρ πρέπει να το έχει ξαναπεί αυτό, αλλά ως τώρα δεν είχα από πρώτο χέρι την άποψή της.

Όμως, όχι μόνο λέξη ανάλογη υπάρχει και σε άλλες γλώσσες αλλά και, σύμφωνα με το ΛΚΝ, η ελληνική λέξη είναι μεταφραστικό δάνειο από το γερμανικό Mitmensch. Λέξεις ανάλογες με το Mitmensch υπάρχουν και σε άλλες γλώσσες συγγενικές με τα γερμανικά π.χ. στα ολλανδικά.

Η ύπαρξη του Mitmensch καταρρίπτει τον ισχυρισμό ότι «μόνο στα ελληνικά υπάρχει λέξη ‘συνάνθρωπος'», αλλά και το ΛΚΝ, που προτείνει ετυμολογία από μεταφραστικό δάνειο, σφάλλει. Οπως επισημαίνει το ετυμολογικό του Μπαμπινιώτη, η λέξη υπάρχει στα μεσαιωνικά χρόνια, π.χ. στη Διήγηση Αλεξάνδρου «οι ηγαπημένοι του και οι άρχοντές του και οι συνάνθρωποί του αφήνουν τον η συντροφία του και φεύγουν», ενώ στα ελληνιστικά χρόνια βρίσκουμε ρήμα συνανθρωπώ και συνανθρωπίζω. Δεν πρόκειται επομενως για μεταφραστικό δάνειο.

Κατά πάσα πιθανότητα η γερμανική λέξη είναι ανεξάρτητος σχηματισμός, αλλά αυτά θα τα βρουν οι ετυμολόγοι. Πάντως, ο συνάνθρωπος δεν είναι ελληνική αποκλειστικότητα.

* Kαι συνεχίζω με έναν τίτλο που μου στέλνει φίλος, από σουπεράκι σε δελτίο ειδήσεων:

Απολογείται ο Ρουμάνος βοσκός για το στυγερό έγκλημα του κτηνοτρόφου.

Αλλά γιατί να απολογηθεί ο βοσκός για το έγκλημα, στυγερό μάλιστα, που διέπραξε κάποιος άλλος, ο κτηνοτρόφος δηλαδή;

Βέβαια, αν έχετε παρακολουθήσει την επικαιρότητα θα ξέρετε ότι ο βοσκός είναι ο δράστης ανθρωποκτονίας με θύμα τον κτηνοτρόφο. Και δεν θα υπήρχε ασάφεια αν ο τίτλος ήταν: Απολογείται ο Ρουμάνος βοσκός για τον φόνο του κτηνοτρόφου. Αλλά «το έγκλημα του κτηνοτρόφου» σημαίνει μόνο «το έγκλημα που διέπραξε ο κτηνοτρόφος» και όχι «το έγκλημα που είχε θύμα τον κτηνοτρόφο».

* Η ακλισιά της εβδομάδας σε άρθρο για τα μελλοντικά σχέδια της Άνγκελας Μέρκελ, η οποία αποχωρεί από την ενεργό πολιτική μετά τις εκλογές του Σεπτεμβρίου:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in σαρδάμ, Εκπαίδευση, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 205 Σχόλια »