Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ελένη Καλοκύρη’

Το «σωστό» και το «λάθος» στη γλώσσα (άρθρο του Χριστόφορου Χαραλαμπάκη)

Posted by sarant στο 28 Ιανουαρίου, 2019

Δημοσιεύω σήμερα ένα πολύ αξιόλογο άρθρο του φίλου γλωσσολόγου Χριστόφορου Χαραλαμπάκη, που δημοσιεύεται στο πρώτο τεύχος του περιοδικού Χάρτης (Ιανουάριος 2019).

Το θέμα του, όπως καταλαβαίνετε και από τον τίτλο, βρίσκεται ακριβώς μέσα στον κύκλο ενδιαφερόντων του ιστολογίου μας. Ο Χαραλαμπάκης θίγει ζητήματα αρκετά από τα οποία τα έχουμε συζητήσει και στο ιστολόγιο και που ασφαλώς θα τα συζητήσουμε ξανά και ξανά -και επιπλέον το άρθρο του έχει το καλό ότι δεν περιορίζεται να αναφέρει γενικές αρχές αλλά εξετάζει συγκεκριμένα 15 περιπτώσεις «λαθολογίας», που τις αντικρούει, επιχειρηματολογώντας με φρέσκια ματιά και κάνοντας παρατηρήσεις διεισδυτικές: παραδέχομαι ότι πολλά από αυτά που γράφει δεν τα είχα επισημάνει αν και με το θέμα αυτό ασχολούμαι κι εγώ εδώ και χρόνια.

Οπότε, το άρθρο αξίζει αναδημοσίευση και συζήτηση. Όμως, πριν το παρουσιάσω πρέπει να πω δυο λόγια για το περιοδικό Χάρτης. Αφού ειναι το πρώτο τεύχος του, που τώρα κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο, θα έλεγε κανείς πως είναι καινούργιο περιοδικό.

Είναι καινούργιο. Και δεν είναι. Το περιοδικό Χάρτης εκδόθηκε πρώτη φορά το 1982, από τον Δημήτρη και την Έλενα Καλοκύρη. Ήταν δίμηνο λογοτεχνικό περιοδικό, αν και στην πράξη εκδιδόταν σε πιο αραιά χρονικά διαστηματα.  Είχε πολύ αξιόλογη λογοτεχνική και δοκιμιακή ύλη, ενώ θυμάμαι πολύ ζωντανά κάποιους ομηρικούς καβγάδες για μεταφραστικά θέματα στις στήλες της αλληλογραφίας του, όπως για τη μετάφραση του Μόμπι Ντικ. Είχα απο τότε κλίση προς τη μετάφραση ή έκανα τα πρώτα μου βήματα και διάβαζα με απληστία τη σχετική αντιπαράθεση. Επίσης, ο Χάρτης ήταν πολύ διαφορετικός από τα άλλα λογοτεχνικά περιοδικά από εικαστική-τυπογραφική πλευρά.

Μέσα στα 6 χρονια της κυκλοφορίας του, ο Χάρτης της πρώτης περιόδου εξέδωσε 26 τεύχη, κάποια διπλά και επηρέασε όχι λίγο τα λογοτεχνικά μας πράγματα. Τώρα, το περιοδικό επανεκδίδεται -σε δεύτερη περίοδο, τούτη τη φορά σε ηλεκτρονική μορφή.

Βλέπετε, έχουμε περάσει στην εποχή όπου όλο και περισσότερα «ειδικά» περιοδικά εγκαταλείπουν την έγχαρτη έκδοσή τους και κυκλοφορούν μονάχα σε ηλεκτρονική μορφή. Εμείς οι παλιότεροι δεν αισθανόμαστε και πολύ άνετα (εκτός από λίγους που έχουν εξοικειωθεί απόλυτα με την ηλεκτρονική ανάγνωση). Από την άλλη, για οικονομικούς και μόνο λόγους η έντυπη έκδοση του Χάρτη θα ήταν ίσως αδύνατη. Τον (ηλεκτρονικό) Χάρτη μπορείτε να τον διαβάσετε εδώ, ενώ από τον ιστότοπο του Δημήτρη Καλοκύρη μπορείτε να διαβάσετε λίγο περισσότερα πράγματα για τον Χάρτη της πρώτης περιόδου.

Το άρθρο του Χριστόφορου Χαραλαμπάκη, λοιπόν:

Το «σωστό» και το «λάθος» στη γλώσσα

Η νεοελληνική γλώσσα, όπως κάθε γλώσσα, εξελίσσεται διαρκώς παρακολουθώντας τις κοινωνικές, οικονομικές, πολιτικές και πολιτιστικές αλλαγές που συμβαίνουν στην κοινωνία, διαπίστωση την οποία ορισμένοι δεν θέλουν να παραδεχτούν. Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν εκατοντάδες άρθρα με θέμα «Γλωσσικά λάθη», «Επισημάνσεις ποικίλων γραμματικών και εκφραστικών λαθών», κ.τ.ό., συχνά όμως οι αναπαραγόμενες «οδηγίες και συμβουλές» των υποτιθέμενων ειδικών στηρίζονται σε εσφαλμένη βάση. Πρόκειται κατά κανόνα για μονόπλευρες και ατεκμηρίωτες θέσεις, χωρίς το απαραίτητο θεωρητικό υπόβαθρο. Το «σωστό» και το «λάθος» στη γλώσσα έχει σχετική αξία, όπως θα φανεί από την αντίκρουση των παρακάτω υποδείξεων.

1. Το ουσ. λάθος δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως επιθετικός προσδιορισμός: λανθασμένη άποψη (και όχι: λάθος άποψη).

Το ουσιαστικό λάθος χρησιμοποιείται ευρύτατα ως επίθετο κυρίως στον προφορικό λόγο. Συγγνώμη, πήρα λάθος νούμερο θα ανταπαντήσει κάποιος στο άγνωστο πρόσωπο που σήκωσε το τηλέφωνο. Από την αφηρημάδα μου πήρα λάθος λεωφορείο θα πει κάποιος αυθόρμητα. Αν πει: Πήρα λανθασμένο λεωφορείο θα βάλει τα γέλια όποιος το ακούσει.

2. Κακώς χρησιμοποιούνται αδόκιμες λέξεις όπως: νεολαίος, πισωγύρισμα, αντιπαλότητα κλπ.

Γιατί είναι αδόκιμες οι λέξεις αυτές; Οι νεολαίοι του κόμματος θα πούμε, όχι οι νέοι. Το πισωγύρισμα ανήκει στον προφορικό λόγο, εκτός του ότι παραπέμπει σε συγκεκριμένο κομματικό λεξιλόγιο. Θα διαγράψουμε με μια μονοκοντυλιά την αντιπαλότητα επειδή δεν αρέσει σε κάποιον η λέξη; Η χρησιμότητά της φαίνεται με μια πρώτη ματιά στο σχετικό λήμμα του Χρηστικού Λεξικού της Νεοελληνικής Γλώσσας της Ακαδημίας Αθηνών, Αθήνα 2014: Εθνικό Τυπογραφείο. [εφεξής ΧρΛεξ]

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Γενικά γλωσσικά, Λαθολογία, Περιοδικά | Με ετικέτα: , , , | 225 Σχόλια »