Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ελέφαντας’

Φίλντισι, ιστορία μιας λέξης

Posted by sarant στο 14 Μαΐου, 2009

Αλφίλ από το νησί Λιούις

Αλφίλ από το νησί Λιούις

Στο ιστολόγιο έχω τη δυνατότητα να βλέπω ποιες λέξεις χρησιμοποίησαν στο γκουγκλ όσοι μ’ επισκέφτηκαν. Συνήθως δεν τα κοιτάζω αυτά, διότι πού καιρός, αλλά προχτές είχα όρεξη κι έριξα μια ματιά και είδα ότι κάποιος φίλος έβαλε στο γκουγκλ «ιστορία λέξης φίλντισι» και ήρθε στο ιστολόγιο (περιέργως βγαίνει πρώτη επιλογή) αλλά βέβαια δεν βρήκε αυτό που γύρευε, μια και δεν έχω ακόμα ασχοληθεί με το θέμα.

Φίλντισι είναι το ελεφαντόδοντο. Ωραία λέξη είναι, εξαιρετικά εύηχη, ενδιαφέρουσα ιστορία έχει, ας την κοιτάξουμε.

Στα ελληνικά, λέμε ελέφαντας, ελέφας στα αρχαία ελληνικά και από εκεί πέρασε στις δυτικότερες ευρωπαϊκές γλώσσες κι έχουμε το εγγλέζικο elephant και τα άλλα. Όμως στα αρχαία, «ελέφας» ήταν και το ελεφαντόδοντο και το ζώο ο ελέφαντας, και μπορούμε να υποθέσουμε πως οι αρχαίοι πρώτα θα είδαν αντικείμενα από ελεφαντόδοντο και μετά ελέφαντες. Στον Όμηρο τουλάχιστον όλες οι εμφανίσεις της λέξης «ελέφας» (αν δεν μου ξέφυγε καμία) αφορούν το ελεφαντόδοντο, όχι το ζώο.  Βρίσκω επίσης πως η λέξη απαντά ήδη στη Γραμμική Β’ ως e-re-pa. Ανατολικό δάνειο λοιπόν, μάλλον από μικρασιάτικη γλώσσα, αλλά η ετυμολογία της λέξης έχει κάποιες δυσκολίες –όποιος θέλει, τις βρίσκει στο ετυμολογικό του Σαντρέν.

Στα λατινικά, το ελεφαντόδοντο είναι ebur· κι αυτή δάνειο είναι, μάλλον από τα αιγυπτιακά. Στα λατινικά όμως, ο ελέφαντας λέγεται αλλιώς: elephas ή elephantus, ολοφάνερο δάνειο από τα ελληνικά. Βλέπετε, τους ελέφαντες τους γνώρισαν από πρώτο χέρι από την εκστρατεία του Πύρρου, όπου παραλίγο να πάθουν τη νίλα, και τούς έμεινε ζωντανή η ανάμνηση. Από το ebur το λατινικό, ή μάλλον από το επίθετο ebureus (φιλντισένιος) βγαίνει το ιταλικό avorio, το γαλλικό ivoire κι από εκεί το αγγλικό ivory, και το ιταλικό ivorio.

Πιο πέρα, όχι. Οι Ισπανοί έχουν marfil και οι Πορτουγκέζοι marfin, κι αυτό δεν είναι η τράπεζα του Βγενόπουλου, είναι λέξη «συγγενική» με το φίλντισι. Τι κοινό έχει το marfil με το φίλντισι; Το «φιλ». Φιλ είναι ο ελέφαντας στα αραβικά. Στα αραβικά, το φίλντισι το λένε αζμ-αλ-φιλ, το κόκαλο του ελέφαντα. Οι Ισπανοί το είπαν almalfil, και κάποια στιγμή το αρχικό al θεωρήθηκε αραβικό άρθρο και έπεσε: malfil και μετά marfil.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , | 139 Σχόλια »