Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘ελέω’

Διακεκαυμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 28 Ιουνίου, 2014

Και πώς αλλιώς να τα πω, καθώς από χτες είμαι στα πάτρια εδάφη και προσγειώθηκα απότομα στον μίνι καύσωνα (έτσι τον λένε τα δελτία, θαρρώ). Κάτι το ταξίδι, κάτι ο καύσωνας, το μενού μας το σημερινό θα είναι λίγο πιο ελαφρύ από τα συνηθισμένα, έτσι συμβουλεύουν οι διαιτολόγοι άλλωστε.

* Ξεκινάω μ’ ένα φρέσκο, χτεσινό, από την Εφημερίδα των Συντακτών, όπου κάνει πάλι την εμφάνισή του το ανύπαρκτο ή τέλος πάντων νεοσχηματισμένο (αλλά και κακοσχηματισμένο) ρήμα «υπερσκελίζω», που γεννήθηκε ως αντίθετο του «υποσκελίζω», από δημοσιογράφους που δεν έχουν αξιωθεί να μάθουν το «υπερφαλαγγίζω». Για το τερατάκι αυτό έχουμε ξαναγράψει, τότε όμως ήταν τουλάχιστο «ακριβής» η χρήση του (στη φράση «υπερσκέλισε τους αντιπάλους του»), ενώ τώρα, στην ΕφΣυν, διάβασα (ακόμα δεν υπάρχει ονλάιν) ότι η Μέρκελ «υπερσκέλισε τις αντιρρήσεις Κάμερον» και δεν ξέρω αν εννοεί ότι τις έκαμψε ή ότι τις υπερκέρασε, δηλαδή τώρα το τερατάκι είναι και άσκημο.

* Το μουντιάλ βεβαίως συνεχίζεται, αλλά ως τώρα δεν παρακολουθούσα ελληνικά κανάλια -και έτσι κι αλλιώς δεν παρακολουθούσα όλα τα ματς, πεντέξι έχω δει όλα κι όλα. Πάντως, ένα που είδα με την άκρη του ματιού μου (ενώ έκανα άλλα πράγματα) ήταν το Αργεντινή-Ιράν, όπου, σε μία παταγώδη διάψευση του νόμου του Μέρφι, είδα το γκολ του Μέσι δευτερόλεπτα πριν λήξει το ματς. Και, όπως μου είπαν, ο δημοσιογράφος της Νέριτ είπε ότι «η Αργεντινή πέτυχε μια Πύρρεια νίκη». Όμως, Πύρρεια δεν είναι η δύσκολη νίκη ούτε η νίκη της τελευταίας στιγμής. Πύρρεια είναι η νίκη που συνοδεύεται από πολλές απώλειες του νικητή, σε σημείο που να διακυβεύεται η τελική έκβαση της εκστρατείας. Αν θέλαμε να φέρουμε μιαν αναλογία, Πύρρεια θα χαρακτηρίζαμε τη φετινή νίκη του ΠΑΟΚ επί του Ολυμπιακού στο κύπελλο.

Ο Νόμος του Μέρφι όταν βλέπεις ποδόσφαιρο είναι το μοναδικό γκολ ενός κατά τα άλλα βαρετού αγώνα να μπει τη στιγμή που έχεις σηκωθεί για να πας να φτιάξεις καφέ. Η διάψευση του νόμου είναι να μην προσέχεις το ματς και να τύχει να παρακολουθήσεις αυτό το ένα γκολ.

* Με την ευκαιρία του Μουντιάλ, διαβάζω στην Εφημερίδα των Συντακτών ολοσέλιδο αφιέρωμα στην Κόστα Ρίκα, γραμμένο από τον κ. Γιάννη Ντεντόπουλο. Χρήσιμο και με ενδιαφέρουσες πινελιές, αν και με το περισσότερο υλικό στεγνά εγκυκλοπαιδικό. Προσέχω το εξής μαργαριταράκι: Καταρράκτες, άγρια ζούγκλα, 14 ηφαίστεια αλλά και πάρκα όπως το «Cocos Island», που βρίσκεται στις ακτές της χώρας και προστατεύεται από την UNESCO ως εθνικός θησαυρός, συνιστούν μια ανεκτίμητη φυσική ομορφιά…

Πού βρίσκεται το μαργαριταράκι; Όχι στο ότι το Cocos Island είναι η αγγλική ονομασία -Isla del Coco στα ντόπια, αλλά κομμάτια παγκοσμιοποιημένα να γίνει’ αλλά στο ότι το νησί, διότι για νησί πρόκειται, βρίσκεται 550 χιλιόμετρα μακριά από τις ακτές της χώρας, πολύ περισσότερο απ’ όσο απέχει η Κρήτη από τον Πειραιά.

* Υπάρχει όμως κάτι χειρότερο. Γκουγκλίζοντας για να βρω το απόσπασμα, διαπιστώνω ότι ακριβώς η ίδια διατύπωση, μαζί με το λάθος για τις ακτές της χώρας, υπάρχει σε άρθρο του Κ. Χανδρινού για το popaganda.gr, που φαίνεται να είναι παλιότερο (κατά μία μέρα, έστω). Ποιος έκλεψε ποιον; Διότι για λογοκλοπή πρόκειται. Μάλλον ο κ. Ντεντόπουλος.

Ή δεν είναι λογοκλοπή; Ή ασχολούμαι με το αν στάζει η ουρά του γαϊδάρου;

* Μου στέλνει ένας φίλος το εξής απόσπασμα από την Ελευθεροτυπία: Είναι η συμφωνία συνεργασίας Tripartite, αξίας 1,224 δισ. δολαρίων μεταξύ Terna Energy, ICBC και SINOHYDRO Corporation, που αναφέρεται στην κατασκευή υδροηλεκτρικών μονάδων.

Σχολιάζει ο φίλος: Αυτές οι συμφωνίες Tripartite βεβαίως είναι πολύ συνηθισμένες στη Νομανσλάνδη, εδώ τις λέμε τριμερείς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Κοτσανολόγιο, Λογοκλοπή, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , | 92 Σχόλια »

Δεν υπάρχει έλεος!

Posted by sarant στο 11 Οκτωβρίου, 2012

Ο τίτλος δεν είναι υπαινιγμός για τη στάση της τρόικας. Παρουσιάζω ξαναδουλεμένο και επαυξημένο ένα άρθρο από τον παλιό μου ιστότοπο, που έχει συμπεριληφθεί και στο (εξαντλημένο πια) βιβλίο μου «Γλώσσα μετ’ εμποδίων«

Για πολλούς δημοσιογράφους, αρθρογράφους και λοιπούς επαγγελματίες γραφιάδες που ψωνίζουν από τα ράφια του νεοκαθαρευουσιάνικου ευπρεπισμού, οι αρχαιότροπες εκφράσεις έχουν ακαταμάχητη γοητεία. Μια από τις λεξούλες που τις χρησιμοποιούν πολλοί για να ομορφύνουν τα άνοστα γραφτά τους, όπως ο κασιδιάρης της παροιμίας που βάζει μαργαριτάρι στη σκούφια του, είναι και το ελέω.

Οι παλιοί βασιλιάδες, ο Όθων ας πούμε, κυβερνούσαν «ελέω Θεού», δηλαδή έτσι έλεγαν για να πιστεύει το πόπολο ότι η εξουσία τους είναι δοσμένη από τον Θεό (παρεμπιπτόντως, αυτό ακριβώς το επιχείρημα επικαλούνται μερικοί πούροι βασιλόφρονες στις δυτικοευρωπαϊκές χώρες για να υποστηρίξουν ότι ο εστεμμένος δεν έχει δικαίωμα να παραιτηθεί υπέρ του διαδόχου του: αφού ο Θεός σε ανέβασε στο θρόνο, ο Θεός θα σε κατεβάσει). Το «ελέω Θεού» είναι μεταφραστικό δάνειο από το λατινικό Dei gratia.

Αυτό το απομεινάρι, το ελέω, επιβίωσε ως απολίθωμα και σε άλλα συμφραζόμενα, συνήθως σε φράσεις περιπαιχτικές ή εύθυμες, όταν θέλουμε να πούμε ότι κάποιος απέκτησε κάτι (π.χ. ένα αξίωμα) χωρίς να το αξίζει. Το ΛΚΝ δίνει ένα παράδειγμα που το έχω ακούσει κι εγώ: έγινε προϊστάμενος ελέω θείου, που κάνει και ωραίο λογοπαίγνιο. Για να δώσω άλλο ένα παράδειγμα, στον Γιούγκερμαν του Καραγάτση διαβάζουμε ότι ο Ιορδάνογλου, ο αντίπαλος του (φτασμένου πια) Γιούγκερμαν για τη θέση του διοικητή της τράπεζας, έγινε γερουσιαστής «ελέω συνδυασμού ενός μεγάλου κόμματος, τα συμφέροντα του οποίου πάντα υποστήριξε πειθαρχικά». Η λεξούλα ήταν σχετικά συχνή στις αθλητικές σελίδες των εφημερίδων, όπου διαβάζαμε, λογουχάρη, ότι η τάδε ομάδα (μην πω ονόματα και παρεξηγηθώ, γιατί τώρα κερδίζει πότε-πότε και με το σπαθί της) «κέρδισε ελέω διαιτητή» ή κάτι ανάλογο. Και εκεί βεβαίως ήταν γουστόζικη η χρήση με την ελαφριά ειρωνεία και τη γκροτέσκα εικόνα που δημιουργούσε η σύγκριση του διαιτητή με τον Θεό· το γούστο όμως χάθηκε όταν άρχισαν να χρησιμοποιούν πολλοί το «ελέω» αδιακρίτως, χωρίς καμιά προσοχή στο ύφος, ακόμα και για δυσμενείς εξελίξεις, σαν απλό συνώνυμο του εξ αιτίας ή του λόγω. Έχω ξαναγράψει και έχω ξαναπαραθέσει τραγελαφικά παραδείγματα (όπως για τον Σάββα Ξηρό, ότι Ο αγιογράφος είναι το τραγικό πρόσωπο της δίκης, ελέω της βόμβας που τον ακρωτηρίασε, Ελευθεροτυπία 28.7.2003)), αλλά αφού εκείνοι δεν κουράζονται να το μοστράρουν ίσως δεν είναι περιττό να το καυτηριάζω.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευπρεπισμός, Κοτσανολόγιο, Νεοκαθαρεύουσα, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 119 Σχόλια »

Ούτε μπάλα ξέρει -και άλλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 16 Νοεμβρίου, 2009

* Περιμένει εδώ και μέρες το Λάος, να σημειωθούν τα προαναγγελθέντα «έκτροπα» για να σπεκουλάρει. Και ο μεγάλος επιτελικός νους του, ο μπαρουτοκαπνισμένος Κ. Αϊβαλιώτης, δήλωσε:

«Στο ποδόσφαιρο όταν κάποιος ‘ανοίγεται’ είναι ευκαιρία να ‘βγάλει’ γκολ. Τώρα που ‘ανοίγονται’ οι αντιεξουσιαστές λόγω των ημερών, η οργανωμένη Πολιτεία πρέπει να εκμεταλλευθεί την ευκαιρία και να τους αποκλείσει, άπαξ και δια παντός, απ’ τη κοινωνική ειρήνη«.

Όπου αποδεικνύεται ότι ο πολέμαρχος Αϊβαλιώτης ούτε μπάλα ξέρει. Διότι βέβαια, όταν κάποιος ανοίγεται είναι ευκαιρία να δεχτεί γκολ, όχι να βγάλει ή να βάλει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Κοτσανολόγιο, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Υπότιτλοι | Με ετικέτα: , , , , , , | 86 Σχόλια »