Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘ΕΛΕΤΟ’

Το «λυτρισμικό» και η αντοχή της γλώσσας (άρθρο του Παντελή Μπουκάλα)

Posted by sarant στο 11 Ιουλίου, 2017

Είχα πει ότι φέτος το καλοκαίρι, επειδή τρέχω και δεν φτάνω, θα βάζω αρκετά σύντομα άρθρα ή επαναλήψεις παλιότερων ή αναδημοσιεύσεις άρθρων από άλλα έντυπα. Ως τώρα αυτήν την… υπόσχεση δεν την έχω τηρήσει όσο θα έπρεπε, όμως το άρθρο που αναδημοσιεύω σήμερα θα το αναδημοσίευα έτσι κι αλλιώς, διότι είναι γραμμένο από έναν έξοχο μελετητή (και) της γλώσσας μας που ταυτόχρονα είναι και μάχιμος γραφιάς και εξετάζει θέματα με τα οποία κατεξοχήν ασχολείται το ιστολόγιο, όπως είναι τα γλωσσικά δάνεια και οι νεολογισμοί. Θέλω να πω, δεν το αναδημοσιεύω για να γλυτώσω τον κόπο να γράψω δικό μου άρθρο -άλλωστε θα σχολιάσω κι εγώ τα γραφόμενα του φίλου Παντελή.

Το «λυτρισμικό» του τίτλου είναι η απόδοση του νεολογισμού ransomware, όπως χαρακτηρίζεται το κακόβουλο λογισμικό που πρόσφατα χτύπησε υπολογιστές σε ολόκληρο τον κόσμο: σου κλειδώνει τα αρχεία και για να τα ξεκλειδώσεις και να μπορείς να τα χρησιμοποιήσεις πρέπει να πληρώσεις ένα όχι εξωφρενικό ποσό, που συνήθως είναι εκφρασμένο στο ηλενόμισμα Bitcoin.

Όμως εδώ λεξιλογούμε, οπότε να πούμε ότι στην αργκό της πληροφορικής συνηθίζεται να κατασκευάζονται ευκαιριακοί όροι με κατάληξη σε -ware, πάνω στο πατρόν των software/hardware, και σε αυτό το μοτίβο εντάσσεται και το ransomware. Στην ελληνική οροδοσία στον τομέα της πληροφορικής, συνηθίζεται οι ευκαιριακοί αυτοί όροι να αποδίδονται με νεολογισμούς σε -ισμικό, ακριβώς πάνω στο πατρόν του «λογ-ισμικό» (software) ενώ και το hardware, που παλιότερα το είχαμε πει «υλικό» τώρα όλο και περισσότερο το λέμε «υλισμικό» μεταξύ άλλων για να αποφύγουμε την ασάφεια και το μπέρδεμα με το material κτλ.

Σε ένα λεξικό πληροφορικής που είχε βγει το 2008 βρίσκω τέτοιους όρους όπως nagware = ενοχλησμικό (πρόκειται για το δοκιμαστικό λογισμικό που για να σε σπρώξει να αγοράσεις την κανονική του έκδοση παρεμβάλλει διάφορες ενοχλητικές υπενθυμίσεις κατά τη λειτουργία του) ή hijackware = αιχμαλωτισμικό. Δεν μακροημέρευσαν αυτοί οι όροι, δεν γκουγκλίζονται καν (λάθος: τώρα γκουγκλίζονται) αλλά το λυτρισμικό μάλλον θα μείνει -η επιτυχία ενός όρου είναι σε ένα βαθμό συνάρτηση και της τριβής. Η ΕΛΕΤΟ πάντως χρησιμοποιεί, με μέτρο, την αντιστοιχία -ware = -ισμικό, και το ίδιο κάνω κι εγώ στις μεταφράσεις μου.

Αλλά είπα πολλά, οπότε θα δώσω τον λόγο στο άρθρο του Παντελή Μπουκάλα (η αρχική δημοσίευση εδώ). Παρεμβάλλω καναδυό δικά μου σχόλια που τα βάζω με πλάγια.

Το «λυτρισμικό» και η αντοχή της γλώσσας

Άλλες λέξεις τις μαθαίνουμε ακούγοντάς τες, από τη νηπιακή ηλικία κι ώς τα γεράματά μας, κι άλλες τις πρωτοσυναντάμε γραμμένες, τυπωμένες σε βιβλία, εφημερίδες, περιοδικά ή ιστοσελίδες. Η γλωσσική μας εκπαίδευση δεν σταματάει ποτέ, και πάντα η ικανότητά μας να οικειοποιούμαστε και να απομνημονεύουμε υπολείπεται της όρεξής μας να μαθαίνουμε. Οσο για την αναλογία ανάμεσα στις λέξεις της ακοής και τις λέξεις της όρασης, εξαρτάται από την ηλικία του καθενός, τη δουλειά, τις παρέες, τις σχέσεις του με το διάβασμα· γενικότερα, εξαρτάται από τον τόπο όπου γεννιέται και τον χρόνο. Το τυχαίο καθορίζει ποια μοίρα θα διανύσει αυτό το μάτσο γονίδια που αποτελεί τον καθένα μας. Επίσης τυχαίο είναι, και τελικά αδιάφορο, αν έναν καινούργιο όρο τον πρωτογνωρίζεις διαβάζοντάς τον ή ακούγοντάς τον.

Τον όρο «λυτρισμικό» έτυχε να τον συναντήσω πρώτη φορά γραμμένο σε κάποιο σάιτ, όχι πολύ καιρό πριν. Τα συμφραζόμενα επέτρεψαν τη γρήγορη αποκωδικοποίησή του. Η λέξη ήταν ενταγμένη σε μια είδηση για τους μπελάδες που προκάλεσε οικουμενικώς κάποιος νέος ψηφιακός ιός, από αυτούς που κατασκευάζει κάθε κρατική μυστική υπηρεσία που σέβεται την παράδοσή της, κι ύστερα πέφτουν στα χέρια ιδιωτών κατεργαραίων, από τους αναρίθμητους που λυμαίνονται το Διαδίκτυο. Στο Διαδίκτυο βρήκα και τον ορισμό: «Το λυτρισμικό, γνωστό και ως ransomware, είναι λογισμικό κακόβουλης λειτουργίας υπολογιστή που περιορίζει την πρόσβαση στα αρχεία σας ή τα κρυπτογραφεί, ενώ μπορεί ακόμα και να σας εμποδίσει να χρησιμοποιείτε τον υπολογιστή σας εντελώς. Στη συνέχεια, προσπαθεί να σας εξαναγκάσει να πληρώσετε χρήματα (λύτρα), για να αποκτήσετε ξανά πρόσβαση σε αυτά».

Εχουμε λοιπόν παραγωγή μιας νέας λέξης, έστω με πρότυπο κάποια ξένη, αγγλική, το «ransomware», που πλάστηκε κατά το «software» και το «hardware» (με πρώτο συνθετικό το «ransom» = λύτρα ή εξαγορά διά λύτρων). Το «ransomware» δεν υπάρχει βέβαια σαν λήμμα στο σαραντάχρονο «Αγγλοελληνικόν λεξικόν» του οίκου «Penguin Books» που χρησιμοποιώ, αφού αποτελεί καρπό των υπερτεχνολογικών καιρών μας. Το δικό μας «λυτρισμικό» δεν μεταφράζει μηχανικά κάποιο «lytrismic», για παράδειγμα, ώστε να το μεταφέρει στα ελληνικά, και μάλιστα με την επηρμένη σιγουριά ότι πρόκειται για αντιδάνειο, «πάλι μας χρωστάνε» κ.τ.λ. Με την επινόηση της νέας ελληνικής λέξης αποδίδεται το νόημα της ξένης, η ουσία της. Στην περίπτωση αυτή συμβαίνει νομίζω κάτι ουσιωδέστερο και δημιουργικότερο απ’ ό,τι όταν εισάγονται στην ελληνική, σαν ήχος πρώτα, ο «hacktivism» και ο «hacktivist», ο «χακτιβισμός» και ο «χακτιβιστής», δηλαδή ο χάκερ-ακτιβιστής, ο πειρατής που διεισδύει στο Ιντερνετ για να προωθήσει κάποιο πολιτικό ή κοινωνικό μήνυμα.
Ελληνική λέξη είναι και ο «χακτιβιστής», ή θα γίνει με τον καιρό και με τη χρήση. Ελληνική και ο χάκερ, έχει άλλωστε λεξικογραφηθεί. Λήμμα «χάκερ» υπάρχει τόσο στο «Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας» του Γ. Μπαμπινιώτη όσο και στο «Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας» της Ακαδημίας Αθηνών, τη σύνταξη και την επιμέλεια του οποίου υπογράφει ο Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, ως επικεφαλής συνεργατικής ομάδας. Στο Λεξικό της Ακαδημίας μάλιστα παρατίθενται και τα λήμματα «χακεριά» (και «χακιά», στην αργκό) και «χακεύω». Σε αυτά θα μπορούσαμε να προσθέσουμε τις λέξεις χακάρω (κατά το σερφάρω), χακεράς, χακερόνι και χακάρισμα, η ύπαρξη και η ευρεία χρήση των οποίων δείχνει πως ο μητρικός όρος είναι ήδη κατακτημένος. Οχι απλώς εξελληνισμένος αλλά ελληνικός.

Αν θα βρεθεί, και πότε, κάποιος αποφασισμένος να πάρει τη σκυτάλη από τον Στέφανο Κουμανούδη και να εκπονήσει και αυτός μια «Συναγωγή νέων λέξεων» υπό των λογίων αλλά και του δήμου πλασθεισών, δεν μπορούμε να το ξέρουμε. Και μάλλον ομάδα ασκητών θα ’πρεπε να αναλάβει αυτή τη δουλειά, όχι ένας. [Κάνει κάποια δουλειά προς αυτή την κατεύθυνση η Ακαδημία Αθηνών με το Δελτίο Νεολογισμών της -Ν.Σ.] Και τα λεξικά που ήδη κυκλοφορούν, πάντως, δείχνουν με τη συνεχώς διευρυνόμενη ύλη τους πως η γλώσσα μας δεν πνέει τα λοίσθια, όπως πεισματικά διατείνονται οι κήρυκες του θανάτου της και τελεστές των μνημοσύνων της. Το «λυτρισμικό» δεν το περιέχουν βέβαια, δεν έχουν προλάβει, άλλωστε ποτέ τα λεξικά δεν προλαβαίνουν τη γλωσσική δημιουργία. Το «λογισμικό» όμως το έχουν αποθησαυρίσει από χρόνια. Εχουν επίσης καταγράψει τις λέξεις που γέννησε η χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών και του Διαδικτύου και η ανάγκη των ανθρώπων να συνεννοούνται μεταξύ τους για όσα τα αφορούν.

Το Λεξικό Μπαμπινιώτη, τουλάχιστον στην επανεκτύπωση της α΄ έκδοσης του 1998 που κοιτάζω, δίνει τα λήμματα «κυβερνοπάνκ» και «κυβερνοχώρος». Νεότερο το Λεξικό Χαραλαμπάκη, του 2014, είναι φανερά πλουσιότερο στην καταγραφή σύνθετων λέξεων με α΄ συνθετικό το «κυβερνο-». Στο κυβερνοπάνκ και τον κυβερνοχώρο προσθέτει δεκαπέντε λέξεις ήδη συχνές και στην προφορική γλώσσα και στη γραπτή, τη δημοσιογραφική και τη συγγραφική: κυβερνοδιάστημα, κυβερνοέγκλημα, κυβερνοεπίθεση, κυβερνοκατασκοπεία, κυβερνοκόσμος, κυβερνοκουλτούρα, κυβερνολογοτεχνία, κυβερνοναύτης, κυβερνοπειρατής, κυβερνοπόλεμος, κυβερνοπολίτης, κυβερνοσέξ, κυβερνοσφετερισμός, κυβερνοτέχνη, κυβερνοτρομοκρατία. Παλαιότερη όλων η κυβερνοκουλτούρα, που γεννήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1963, σαν «cyberculture». [Στην 2η έκδοση – 2η ανατύπωσή του (2005) το λεξικό Μπαμπινιώτη έχει προσθέσει άλλα δύο κυβερνολήμματα: κυβερνοναύτης και κυβερνοπειρατής (και -τεία). Το παλαιότερο ΛΚΝ (1998) έχει μόνο το λήμμα «κυβερνοχώρος». ]

Σε άλλους καιρούς η ελληνική δανειζόταν και υιοθετούσε ξένες λέξεις, προσαρμοσμένες μορφολογικά και κλιτικά στο σύστημά της ή όχι, για να ονομάσει λ.χ. στοιχεία της ενδυμασίας και της δίαιτας. Και δεν πάω στη βαθιά αρχαιότητα, στον χιτώνα, τη χλαίνη, το σάνδαλον ή τον σίτον, το σύκον, το σήσαμον και το ερέβινθον, δάνεια όλα, όπως συμφωνούν οι περισσότεροι γλωσσολόγοι, από γλώσσες της Μεσογείου ή της Μικράς Ασίας. [Θα άξιζε ίσως ειδικό άρθρο για τα δάνεια της ελληνικής από τη λατινική. Μιλάμε για λέξεις πολύ βαθιά ριζωμένες στη γλώσσα και τη ζωή μας: σπίτι, σκάλα, μαντάτο, κάμπος, καμπάνα, κάγκελο κτλ.]  Μιλάω για το παντελόνι («αντιδάνειο» από το «Πανταλέων» διά του Pantaleone, χαρακτήρα της ιταλικής κομέντια ντελ άρτε; έστω), την μπλούζα, τη φούστα και τη φουστανέλα, τη γραβάτα και την κάλτσα, και για το πουλόβερ βέβαια ή το φούτερ. Αλλά και για το σάμαλι και τη σαντιγί, το παντεσπάνι, τους κεφτέδες (που δεν υποχώρησαν μπροστά στα προταθέντα «κρεατοσφαιρίδια») και τη μακαρονάδα· που μάλλον δεν θα την απολαμβάναμε με τον ίδιο ενθουσιασμό αν μας είχε πείσει η υπόθεση ότι κατάγεται από τη μεσαιωνική «μακαρία», το νεκρόδειπνο. Με την εισαγωγή αυτοκινήτων εισήχθησαν και λέξεις του τομέα τους, από τον λεβιέ ώς το σασμάν. Σήμερα υιοθετούμε όρους των κομπιούτερ και του Ιντερνετ, αναπλασμένους ή μη, ατόφιους ή προσαρμοσμένους.

Δύναμη και πλούτος είναι για τις γλώσσες ο δανεισμός, όχι αδυναμία και φτώχεια. Μήπως δεν είναι παντοδύναμη η αγγλική, που λέμε ότι δανείστηκε από την ελληνική τη μία στις τρεις ή τέσσερις λέξεις της;

 

 

Posted in πληροφορική, Αναδημοσιεύσεις, Γλωσσικά δάνεια, Νεολογισμοί | Με ετικέτα: , , , | 161 Σχόλια »

Τα «έγγραμμα» πεντάλεπτα του κ. Μπαμπινιώτη

Posted by sarant στο 13 Νοέμβριος, 2015

Η επανάσταση της πληροφορικής έχει γεννήσει χιλιάδες όρους, από τους οποίους αρκετοί, πολλές δεκάδες ή εκατοντάδες, έχουν γίνει στοιχείο της καθημερινής ζωής, κάτι πολύ λογικό αφού ένα από τα χαρακτηριστικά της επανάστασης αυτής είναι πως η χρήση της τεχνολογίας έχει εκδημοκρατιστεί. Οι όροι έχουν όλοι τους σχεδόν εισαχθεί από τα αγγλικά και έχουν μεταφερθεί στα ελληνικά με μικρότερη ή μεγαλύτερη επιτυχία.

Συχνά, ο αγγλικός όρος με τον ελληνικό συνυπάρχουν και χρησιμοποιούνται σε διαφορετικά επίπεδα ύφους, πιο επίσημος ο ελληνικός όρος, πιο λαϊκός ο αγγλικός, κομπιούτερ και υπολογιστής, ιντερνέτ και Διαδίκτυο. Στον προφορικό λόγο και μεταξύ συναδέλφων χρησιμοποιούμε περισσότερο τους αγγλικούς όρους, όταν γράφουμε πιο πολύ τους ελληνογενείς. Κάποιοι ελληνικοί όροι είναι άγνωστοι στον πολύ κόσμο, αλλά, αν συγκρίνουμε με μια προηγούμενη τεχνολογική επανάσταση που επίσης προκάλεσε μαζική εισροή όρων στο λεξιλόγιό μας, εννοώ το αυτοκίνητο, μάλλον καλά τα έχουμε καταφέρει με τους όρους της πληροφορικής. Το λέω αυτό διότι ενώ οδηγώ αυτοκίνητο δεν ξέρω τους ελληνογενείς όρους για το καρμπιρατέρ, το γκάζι ή το παρμπρίζ (αλεξήνεμο το λένε; ) -όμως ξέρω την ελληνογενή ονομασία όλων των εργαλείων του υπολογιστή μου έστω κι αν συχνά χρησιμοποιώ τον αγγλικό όρο.

Ένας όρος που έχει πονοκεφαλιάσει πολύ κόσμο για την απόδοσή του είναι ο όρος online (on line, on-line), που χρησιμοποιείται ως επίθετο (online sales) και ως επίρρημα (I am online).

Μια λύση, βέβαια, είναι να δεχτούμε τον όρο ως ασυμμόρφωτο δάνειο (τύπου ‘παρμπρίζ’) και αυτό ακριβώς κάναμε άλλωστε, αφού ο όρος έχει μπει στην ελληνική γλώσσα και καθημερινή ζωή πολύ πριν από την ορμητική είσοδο των ηλεκτρονικών υπολογιστών σε κάθε σπίτι -θυμάμαι (αλλά δεν μπορώ να βρω) τη γελοιογραφία του Γιάννη Ιωάννου με τη γιαγιά στην τράπεζα να θρηνεί που «έπεσε το ονλάιν». Φυσικά, αν το χρησιμοποιήσουμε έτσι στον γραπτό μας λόγο, θα το γράψουμε ελληνικά -ονλάιν- αν γράφουμε ελληνικό κείμενο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λεξικογραφικά, Νεολογισμοί, Ορολογία | Με ετικέτα: , , , | 167 Σχόλια »

Είναι βιώσιμο το ελληνικό χρέος;

Posted by sarant στο 11 Φεβρουαρίου, 2015

Η ερώτηση αυτή ακούγεται συνεχώς τον τελευταίο καιρό και ένα σωρό άρθρα έχουν γραφτεί για τη βιωσιμότητα του χρέους, ερώτηση πολύ επίκαιρη ειδικά σήμερα, που πραγματοποιείται η έκτακτη συνεδρίαση της Ευρωομάδας.

Από πρώτη ματιά, φαίνεται όχι απλώς δυσβάστακτο αλλά αβάσταχτο το βάρος του ελληνικού χρέους, τόσο σε απόλυτους αριθμούς όσο και ως ποσοστό του ΑΕΠ. Από την άλλη, σωστά υποστηρίζουν κάποιοι ότι το ζητούμενο δεν είναι η πλήρης εξόφληση του χρέους, αλλά η συγκράτησή του, ο περιορισμός του σε διαχειρίσιμα επίπεδα. Ωστόσο, η τωρινή διευθέτηση, που στηρίζεται στη δέσμευση της προηγούμενης κυβέρνησης ότι η χώρα θα πετυχαίνει συνεχώς θηριώδη πρωτογενή πλεονάσματα (πάνω από 4% επί πολλά συναπτά έτη), ασφαλώς φαίνεται ανέφικτη και αυτό το αναγνωρίζουν όλοι σχεδόν. Άρα, από την άποψη αυτής της διευθέτησης το χρέος είναι μη βιώσιμο.

Μπορείτε να επιχειρηματολογήσετε υπέρ ή εναντίον αυτής της θέσης -αλλά δεν είναι αυτό το βασικό αντικείμενο του άρθρου. Ως γνωστόν, εμείς εδώ λεξιλογούμε, κι έτσι η ερώτηση του τίτλου, αν και κάπως παραπλανητική στη διατύπωσή της, έχει γλωσσικό χαρακτήρα.

Για να την θέσω αλλιώς, είναι σωστό να χρησιμοποιούμε τον όρο «βιώσιμος» για το χρέος μιας οποιασδήποτε χώρας ή πρόκειται για σολοικισμό;

Αφορμή παίρνω από ένα άρθρο του Γ. Μπαμπινιώτη στο Βήμα της Κυριακής που μας πέρασε, με τίτλο «Τα Ελληνικά της πίκρας» (στίχος του Ελύτη), στο οποίο ο καθηγητής εξετάζει τρεις «πικρές» λέξεις που έχουν γίνει επίκαιρες τα τελευταία χρόνια: κρίση, βιώσιμο χρέος, τρόικα. Συμφωνώ με όσα λέει για την τρόικα και έχω μια δευτερεύουσα διαφωνία σε σχέση με την κρίση (όπως λέω και εδώ). Για τον όρο «βιώσιμο χρέος», ο κ. Μπαμπινιώτης έχει σοβαρές ενστάσεις, που τις αναδημοσιεύω εδώ:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Μεταφραστικά, Ορολογία | Με ετικέτα: , , , , , , | 185 Σχόλια »

Τα φόρα στη φόρα με φόρα

Posted by sarant στο 4 Φεβρουαρίου, 2015

Κατά την επίσκεψή του στην Κύπρο, την πρώτη στο εξωτερικό μετά τον σχηματισμό της αριστερής κυβέρνησης (θέλω να το ακούω, που έλεγε η διαφήμιση), ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας υπογράμμισε «την ανάγκη συντονισμένης στάσης των κυβερνήσεων της Ελλάδας και της Κύπρου στα ευρωπαϊκά φόρα».

Θα διαφωνήσω μαζί του -όχι στην ουσία της τοποθέτησής του, αλλά στον τύπο του πληθυντικού που χρησιμοποίησε («τα φόρα»). Και βέβαια, ο Αλεξης Τσίπρας δεν είναι ο μοναδικός που κλίνει με τον τρόπο αυτό τη συγκεκριμένη λέξη: αρκετοί θεωρούν ότι έτσι πρέπει να κλίνεται -είτε επειδή θυμούνται πώς κλινόταν στα λατινικά, είτε (το πιθανότερο) επειδή στα αγγλικά η λέξη forum έχει διπλό πληθυντικό, τον λαϊκό (forums) και τον περίπλοκο (fora), και δανείζονται τον περίπλοκο τύπο.

Στα ελληνικά, λέμε φόρουμ στον ενικό. Η λέξη, πέρα από την παλιά ιστορική της σημασία, του ρωμαϊκού forum/φόρουμ, χρησιμοποιείται πολύ τα τελευταία χρόνια με δυο βασικές σημασίες: αφενός, φόρουμ είναι μια διάσκεψη, μια οργανωμένη συζήτηση, συχνά σε διεθνές επίπεδο, για ανταλλαγή απόψεων κυρίως, αλλά κατ’ επέκταση και για λήψη αποφάσεων. Αφετέρου, στο Διαδίκτυο, έχουμε τα ιντερνετικά φόρουμ, χώρους δημόσιων συζητήσεων, τα μέλη των οποίων ανταλλάσσουν απόψεις -άλλοτε με άξονα ένα συγκεκριμένο θέμα και άλλοτε χωρίς τέτοιον περιορισμό· για παράδειγμα, η Λεξιλογία είναι το μεγαλύτερο και εγκυρότερο μεταφραστικό φόρουμ, ενώ το phorum.gr είναι κοινότητα γενικού  χαρακτήρα. Και τα θεματικά και τα μη θεματικά φόρουμ διαιρούνται πάντοτε σε επιμέρους ενότητες, και φυσικά ακόμα και στα θεματικά φόρουμ υπάρχουν, σχεδόν πάντοτε, ενότητες για συζητήσεις επί παντός του επιστητού ή τουλάχιστον για θέματα έξω από το βασικό αντικείμενο του φόρουμ. Υπάρχει κι άλλη μια χρήση της λέξης φόρουμ, παρακλάδι της πρώτης σημασίας: οργανωμένο σύνολο ατόμων με κοινές απόψεις, για συζήτηση και δράση, π.χ. το Φιλελεύθερο Φόρουμ ή το Φόρουμ Μεταναστών.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γραμματική, Γλωσσικά δάνεια, Ιστορίες λέξεων, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 152 Σχόλια »

Γενόσημα, μια λέξη κατοχυρώνεται

Posted by sarant στο 23 Φεβρουαρίου, 2012

Τώρα που γράφω αυτές τις γραμμές, ο ορθογράφος τού Word μού κοκκινίζει τη λέξη «γενόσημα», δεν την αναγνωρίζει, δεν περιλαμβάνεται στο λεξικό του, οπότε, με την αμείλιχτη λογική της μηχανής, τη θεωρεί ορθογραφικό λάθος. Τον συγχωρώ, διότι σε κανένα λεξικό δεν θα βρείτε τη λέξη γενόσημο, που μπήκε στην καθημερινότητά μας τις τελευταίες μέρες, με τις ανακοινώσεις ότι τα φάρμακα αυτά, αν και φτηνότερα, κρύβουν κινδύνους.

Λοιπόν, μια λέξη γεννιέται; Όχι ακριβώς. Η λέξη «γενόσημο» υπάρχει εδώ και κανα-δυο δεκαετίες, έχει μπει στην ελληνική νομική ορολογία εδώ και πέντε χρόνια τουλάχιστον, στην ορολογία του ευρωπαϊκού δικαίου εδώ και δέκα χρόνια, όμως τώρα έκανε το πρώτο μεγάλο της σουξέ, τώρα ακούστηκε σε δελτία ειδήσεων, τώρα σαν να λέμε κατοχυρώθηκε ως λέξη άξια να λεξικογραφηθεί σε γενικά λεξικά, βγαίνοντας από το γκέτο της ειδικής ορολογίας. Από δω και μπρος, τα λεξικά θα πρέπει να την συμπεριλάβουν στο λημματολόγιό τους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Επικαιρότητα, Λεξικογραφικά, Ορολογία | Με ετικέτα: , , , , | 299 Σχόλια »

Δελτίον φορο-θυέλλης

Posted by sarant στο 30 Ιουνίου, 2011

Μια και το μεσοπρόθεσμο ψηφίστηκε και ακολουθεί η εξίσου συνοπτική ψήφιση του εφαρμοστικού νόμου, που θα εξαπολύσει φοροκαταιγίδα πάνω στους ίδιους και τους ίδιους, πιστεύω πως ταιριάζει να αναδημοσιεύσω εδώ ένα ποίημα που έγραψε, αν και πρόχειρα, ένας εκλεκτός φίλος του ιστολογίου, ο αγαπητός Κορνήλιος, διότι μου φαίνεται κρίμα να μένει καταχωνιασμένο τέτοιο ωραίο στιχούργημα στο μισοσκόταδο των σχολίων, όπου αρχικά εμφανίστηκε. Πραγματικά μου αρέσει πολύ -και σκέφτομαι πως αν έβγαινε ακόμα ο Ρωμηός του Σουρή αυτό το ποίημα θα ήταν το σημερινό του πρωτοσέλιδο!

Επειδή ο φίλος Κορνήλιος (για όσους δεν τον ξέρουν) είναι φανατικός οπαδός του πολυτονικού, το ποίημά του το έγραψε με δασείες και περισπωμένες. Το παραθέτω όπως το έγραψε και πιο κάτω το αντιγράφω χωρίς σκουληκάκια, για όσους δεν μπορούν να τα εμφανίσουν  στον υπολογιστή τους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ποίηση, Στιχουργική, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , | 75 Σχόλια »

Κάπου πεθαίνει ένα μικρό ηλεγατάκι

Posted by sarant στο 19 Νοέμβριος, 2010

 

Με το δίκιο σας θα απορείτε για τον τίτλο -υπάρχουν ηλεγατάκια; Όχι. Το «ηλε-» το έβαλα αφενός για να κάνω λιγότερο θλιβερό τον τίτλο και αφετέρου επειδή αυτό το πρόθεμα, το «ηλε-«, είναι το πραγματικό θέμα του σημερινού μου σημειώματος, όχι το μικρό γατάκι, που ελπίζω να χαίρει άκρας υγείας, όπου κι αν βρίσκεται.

Γιατί όμως αναφέρθηκα στο γατάκι; Επειδή κάποιος φίλος του ιστολογίου με ενημέρωσε με ηλεμήνυμα ότι στο Τουίτερ (που εγώ δεν το παρακολουθώ), ένας χρήστης εξέπεμψε πριν από μερικές μέρες ένα τιτίβισμα (έτσι δεν τα λένε τα μηνύματα του Τουίτερ; ) σύμφωνα με το οποίο:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μεταμπλόγκειν, Νεολογισμοί, Ορολογία | Με ετικέτα: , , , , , | 298 Σχόλια »

Για τον εξελληνισμό ενός φόρουμ (Συνεργασία του Φαροφύλακα)

Posted by sarant στο 14 Ιουνίου, 2010

Το σημερινό άρθρο το έχει γράψει ο Φαροφύλακας. Οι τακτικοί θαμώνες του ιστολογίου θα τον ξέρετε, είναι από τους παλιούς επισκέπτες του ιστολογίου, περισσότερο γνωστός διότι είναι εκείνος που «συνδημιούργησε» το ψεύτικο άρθρο Μπαμπινιώτη για το «με λες / μου λες». Όμως, ο Φαροφύλακας είναι επισης η ψυχή ενός πολύ αξιόλογου φόρουμ, της Λέσχης του Βιβλίου, που ασχολείται με θέματα λογοτεχνίας και γλώσσας. Η ιδιαιτερότητα αυτού του φόρουμ, όπως θα δείτε αν κλικάρετε τον παραπάνω σύνδεσμο, είναι ότι έχει εξελληνίσει όλη την ορολογία του, ακόμα και τη διεύθυνσή του στο Διαδίκτυο, που, αν προσέξετε, είναι http://www.λέσχη.gr. Ο Φαροφύλακας ήταν ο στυλοβάτης αυτής της πολύ επίπονης προσπάθειας. Ζήτησα από τον Φαροφύλακα λοιπόν να γράψει ένα κείμενο όπου να εκθέτει τη φιλοσοφία του εγχειρήματός του και να προχωράει σε προτάσεις για επιμέρους όρους. Θα τον ενδιέφεραν πολύ τα σχόλιά σας τόσο γενικά, όσο και σε επιμέρους όρους. Έχω κι εγώ τις απόψεις μου, αλλά επειδή ήδη το σεντόνι έχει γίνει αλεξίπτωτο σταματάω εδώ. Υπάρχουν και τα σχόλια. Ο λόγος στον Φαροφύλακα:

Σπούδασα Πληροφορική στην Ολλανδία. Μια μέρα, κάπου στα μέσα τού ’90, ένας καθηγητής μου μού χάρισε ένα βιβλίο του για την γλώσσα C μεταφρασμένο στα Ελληνικά. Ξεφυλλίζοντάς το ενθουσιάστηκα. Όχι τόσο για την συναρπαστική χρήση των δεικτών και των συναρτήσεων αλλά γιατί πρώτη φορά έβλεπα όρους τής Πληροφορικής δοσμένους στα Ελληνικά! «Ανάστροφη κάθετος», «βρόχος»! μήτε είχα φανταστεί πως είχαμε κι εμείς τις δικές μας λεξούλες!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Διαδίκτυο, Ορολογία, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , , , | 160 Σχόλια »

Το πιο διάσημο χωριό του κόσμου

Posted by sarant στο 25 Ιανουαρίου, 2010

Ποιο είναι, θα σας ρωτούσα, το πιο διάσημο χωριό στον κόσμο; Θα το πιστεύατε ότι είναι το χωριό της εικόνας αριστερά; Μάλλον όχι, δεν φαίνεται να έχει τίποτε το ιδιαίτερο. Όμως φταίω εγώ, που δεν σας προσδιόρισα λίγο περισσότερο τι εννοώ με τη λέξη «διάσημο».

Αν το παίρναμε τουριστικά, πολύ διάσημο είναι, έστω, το Ροβανιέμι, το χωριό υποτίθεται του Αγιοβασίλη ή μάλλον του Σάντα Κλάους. Αν το πάρεις καλλιτεχνικά, θα μπορούσαμε να αναφέρουμε κάποια χωριά της νότιας Γαλλίας που έγιναν πηγή έμπνευσης και στέκια μεγάλων ζωγράφων, σαν το Κολλιούρ. Αν πάλι πηγαίναμε στα χωριά που έγιναν γνωστά σαν τόποι μαρτυρίου, τότε θα είχαμε να διαλέξουμε ανάμεσα στην Κάντανο και το Δίστομο, το γαλλικό Οραντούρ και το τσέχικο Λίντιτσε, που όλα τους καταστράφηκαν από τους Ναζί και οι κάτοικοί τους εξοντώθηκαν. (Δεν τα ξεχνάω τα Καλάβρυτα, αλλά δεν είναι και χωριό, είναι πόλη).

Όμως, το ιστολόγιο εδώ με τα γλωσσικά κυρίως ασχολείται κι έτσι εγώ εννοώ γλωσσική διασημότητα (ωστόσο, αν έχετε άποψη για κανένα άλλο διάσημο χωριό, θα ήθελα να τη μάθω). Λοιπόν, ποιο είναι το χωριό που έδωσε όχι μία αλλά πολλές λέξεις σε πολλές γλώσσες; Μπορεί να μου ξεφεύγει κανένα αρχαίο, αλλά κατά πάσα πιθανότητα το πιο διάσημο είναι το χωριό της φωτογραφίας, που βρίσκεται, το ξέρω ότι σας έσκασα έτσι που το πηγαίνω λάου λάου, που βρίσκεται λέω στη βόρεια Ουγγαρία και λέγεται Κοτς (Kocs). Σύμφωνα με τη Βικιπαίδεια, απ’ όπου και η φωτογραφία, έχει 2.700 κατοίκους. Οπότε, μεγάλο χωριό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ιστορίες λέξεων, Ορολογία | Με ετικέτα: , , , | 44 Σχόλια »

Εσείς γκουγκλάρετε, γκουγκλίζετε ή γκουγκλεύετε;

Posted by sarant στο 24 Νοέμβριος, 2009

Το… αγωνιώδες αυτό ερώτημα είχε τεθεί παλιότερα στη Λεξιλογία, το φόρουμ των μερακλήδων μεταφραστών.  Όμως, σκέφτηκα να το βάλω και εδώ, καθώς οι εκλεκτοί επισκέπτες του ιστολογίου δεν είναι στην πλειοψηφία τους μεταφραστές, ενδιαφέρονται όμως για τη γλώσσα και είναι και δεινοί χρήστες του Διαδικτύου, άρα πιθανότατα και του Γκουγκλ, Google. Για να πω τη μαύρη αλήθεια, το κάνω επίσης για να μάθω να χρησιμοποιώ τις σφυγμομετρήσεις (poll) που προσφέρει το Γουορντπρές. Καλώς εχόντων των πραγμάτων, στη σελίδα θα εμφανιστεί ένα poll για να εκφράσετε τις προτιμήσεις σας . Μπορείτε να ψηφίσετε χωρίς να σχολιάσετε, αλλά και να σχολιάσετε χωρίς να ψηφίσετε (εννοείται ότι μπορείτε επίσης να κάνετε και τα δύο, και σχόλιο και ψήφο!).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Νεολογισμοί, Ορολογία, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , , , , , | 83 Σχόλια »

Πάροχος εναντίον παροχέα: μια παροχη-μένη κόντρα

Posted by sarant στο 9 Απρίλιος, 2009

Τον τίτλο τον δανείζομαι από άρθρο του φίλου Ζάζουλα στο μεταφραστικό φόρουμ Λεξιλογία. Παρακάτω αναφέρω πιο αναλυτικά από ποιους και τι έχω δανειστεί στο σημείωμα αυτό.

Πριν από καμιά δεκαριά χρόνια που παρουσιάστηκε η ανάγκη να αποδοθεί ο όρος Internet service provider, είχαμε προβληματιστεί, σε μια ομάδα που μετέφραζε μια συλλογή όρων πληροφορικής, αν θα το πούμε «πάροχος» ή «παροχέας». Θέλαμε να το πούμε «πάροχος» αλλά ένα μέλος της ομάδας μας είπε ότι σε μια βάση δεδομένων του ΟΤΕ υπήρχε ο όρος «παροχέας» κι έτσι δώσαμε τη σολομώντεια και άβολη λύση να βάλουμε, προσωρινά, «φορέας παροχής υπηρεσιών».

Την εποχή εκείνη, τα λεξικά δεν βοηθούσαν. Το (επίτομο) λεξικό του Κριαρά δεν είχε τον όρο, ούτε το ΛΚΝ (Τριανταφυλλίδη) ούτε το ΛΝΕΓ (Μπαμπινιώτη), που μόλις είχαν εκδοθεί άλλωστε. Αργότερα, εγώ στις άλλες μεταφράσεις μου χρησιμοποιούσα αποκλειστικά το «πάροχος», κατ’ αναλογία με τις υπάρχουσες λέξεις «δικαιοπάροχος» και «πλουσιοπάροχος», αλλά και με όλα τα άλλα παράγωγα των συνθέτων του «έχω» (βλ. παρακάτω).

Κάποια στιγμή που έκανα την καταμέτρηση στο Γκουγκλ, είδα ότι υπερτερούσε ελαφρά ο όρος «πάροχος», παρά το γεγονός ότι ο «παροχέας» είχε δύο υποστηρικτές ολκής (αν είχαμε αμερικάνικες εκλογές θα λέγαμε endorsements): μια μεταγενέστερη έκδοση του λεξικού Μπαμπινιώτη, στην οποία συμπεριλήφθηκε το λήμμα «παροχέας» και την ΕΛΕΤΟ, η οποία στις συλλογές της χρησιμοποιούσε επίσης τον τύπο αυτό. Βέβαια, η ΕΛΕΤΟ έχει κάνει πολλές επιλογές που προσκρούουν στο κοινό γλωσσικό αίσθημα (διελευτήριο το password, επικροτώ το κλικάρω κτλ.) αλλά θεσμικά κάποιους επηρέαζε.

Με τα χρόνια, οι πολλοί ανώνυμοι χρήστες άρχισαν να κάμπτουν την αντίσταση των υποστηρικτών ολκής κι έτσι οι ανευρέσεις γίνονταν όλο και περισσότερες υπέρ του τύπου πάροχος. Ενδεικτικά, σήμερα η αναλογία πρέπει να ξεπερνάει το 10:1 (το γκουγκλ δίνει 626.000 «πάροχος» και 34.000 «παροχέας» αλλά τελευταία το γκουγκλ κάνει ζαβολιές και τα νούμερα που δίνει σηκώνουν πολύ νερό· αλλά θα συμφωνήσουμε όλοι ότι στη χρήση το πάροχος είναι πολύ συχνότερο).

Ακόμα πιο χαρακτηριστικό είναι ότι οι υποστηρικτές ολκής που έλεγα παραπάνω άρχισαν να το ξανασκέφτονται. Έτσι, το Λεξικό για το Σχολείο και το Γραφείο, το μικρότερο και νεότερο αδερφάκι της οικογένειας Μπαμπινιώτη, λημματογραφεί «παροχέας και ορθότ. πάροχος», θεωρεί δηλαδή ορθότερο τον τύπο πάροχος. Ακόμα και η ΕΛΕΤΟ, που συνήθως δεν αλλάζει γνώμη, πρόσθεσε στη βάση TELETERM σαν δεύτερη εναλλακτική απόδοση το «πάροχος»!

Αιτία γι’ αυτή την αναπάντεχη κίνηση ήταν μάλλον το γεγονός ότι η ΕΕΤΤ, η Εθνική Επιτροπή Ταχυδρομείων και Τηλεπικοινωνιών υιοθέτησε τον όρο πάροχος, όπως μπορείτε πρόχειρα να δείτε εδώ,  http://www.eett.gr/opencms/opencms/EETT/ProvidersInformation/, και όχι μόνο στην ιστοσελίδα της παρά και στη νομοθεσία. Μετά από αυτή την έμπρακτη αποδοκιμασία, η ΕΛΕΤΟ εύλογα έβαλε νερό στο κρασί της. Προσθήκη εκ των υστέρων: Αυτό που γράφω εδώ, είναι λάθος. Η ΕΛΕΤΟ δεν έχει ακόμη δεχτεί σαν δεύτερη εναλλακτική λύση το «πάροχος».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μεταφραστικά, Ορολογία | Με ετικέτα: , | 76 Σχόλια »