Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ελευθερία Αρβανιτάκη’

Κορδέλες και κορδελάκια

Posted by sarant στο 7 Σεπτεμβρίου, 2016

Εγκαινιάστηκε τις προάλλες ένα τμήμα της Ολυμπίας οδού στο Κιάτο, ενός έργου που παραμένει ημιτελές εδώ και χρόνια, με αποτέλεσμα να πληρώνουμε όχι ευκαταφρόνητα διόδια για μια διαδρομή που εύστοχα έχει χαρακτηριστεί «σκοτώστρα».

Η σχετική τελετή έγινε με παρουσία του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα και στην ανακοίνωσή της, η Νέα Δημοκρατία επισήμανε ότι o πρωθυπουργός «έκοψε μία ακόμη κορδέλα ενός έργου που ξεκίνησε επί Κυβέρνησης Κ. Καραμανλή«.

Είναι βέβαια προνόμιο των υπουργών και των πρωθυπουργών να κόβουν κορδέλες όταν εγκαινιάζουν έργα ή τμήματα έργων, και ανάλογες κορδέλες είχε κόψει και η κυβέρνηση Σαμαρά, όταν ήταν τρικομματική, αλλά επειδή εμείς εδώ λεξιλογούμε θα σταθούμε, ακριβώς, σε αυτή τη λέξη, την κορδέλα.

Λέμε «ο υπουργός έκοψε την κορδέλα» και εννοούμε την ταινία που υπάρχει στην είσοδο του έργου που εγκαινιάζεται. Κόβοντας την κορδέλα, παραδίδει το έργο σε χρήση, ας πούμε. Δεν ξέρω αν ο Αλέξης Τσίπρας όντως πήρε ψαλιδάκι και έκοψε την ταινία, αλλά έχω δει σε άλλα εγκαίνια να εκτελείται αυτό το τελετουργικό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Ποίηση, Τραγούδια, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 152 Comments »

Ποιήματα για τη μέρα των ερωτευμένων

Posted by sarant στο 14 Φεβρουαρίου, 2016

Του αγίου Βαλεντίνου σήμερα, η μέρα των ερωτευμένων -και μπορεί να’ναι ξενόφερτος ο άγιος, και απροκάλυπτα εμπορικό σκοπό να είχε η δημιουργία του εθίμου, αλλά θαρρώ πως τώρα πια έχουν ριζώσει, θα’ναι μια γενιά περίπου που γιορτάζουμε και στην Ελλάδα τις 14 Φεβρουαρίου, παναπεί υπάρχει πια παράδοση.

Την παράδοση αυτή, περιέργως, το ιστολόγιο δεν την έχει τιμήσει, δηλαδή δεν έχουμε αφιερώσει άρθρο στην ημέρα -μόνο πέρυσι, που έπεφτε Σάββατο, είχα τιτλοφορήσει «ερωτοχτυπημένα» τα μεζεδάκια της ημέρας. Ας επανορθώσω.

Αν ήταν μια καθημερινή μέρα, ίσως θα άξιζε να ψάξει κανείς σε έντυπα της δεκαετίας του 80 να δει ποιες ήταν, τότε, οι εντυπώσεις από τα πρώτα βήματα του γιορτασμού του αγίου Βαλεντίνου στη χώρα μας. Είναι όμως Κυριακή, μέρα που βάζουμε λογοτεχνικό υλικό, οπότε θα βάλουμε ποιήματα για τη μέρα των ερωτευμένων, ερωτικά ποιήματα δηλαδή.

Έγραψα «θα βάλουμε» και το εννοώ. Εγώ θα βάλω ένα-δυο, για φώλι, κι εσείς θα προσθέσετε (ή δεν θα προσθέσετε) όποιο ή όποια σας αρέσουν.

Και ξεκινάω, καθόλου πρωτότυπα, με το «Σ’ αγαπώ» της Μυρτιώτισσας.

Σ’ αγαπώ!

Σ’ αγαπώ· δεν μπορώ
τίποτ’ άλλο να πω
πιο βαθύ, πιο απλό,
πιο μεγάλο!

Μπρος στα πόδια σου εδώ
με λαχτάρα σκορπώ
τον πολύφυλλο ανθό
της ζωής μου.

Ω μελίσσι μου, πιες
απ’ αυτόν τις γλυκές,
τις αγνές ευωδιές
της ψυχής μου!

Τα δυο χέρια μου, να!
στα προσφέρω δετά
για να γείρεις γλυκά
το κεφάλι,

κι η καρδιά μου σκιρτά
κι όλη ζήλια ζητά
να σου γίνει ως αυτά
προσκεφάλι!

Και για στρώμα, Καλέ,
πάρε όλην εμέ,
σβήσ’ τη φλόγα σ’ εμέ
της φωτιάς σου,

ενώ δίπλα σου εγώ
τη ζωή θ’ αγρικώ
να κυλάει στο ρυθμό
της καρδιάς σου…

Σ’ αγαπώ· τι μπορώ,
Ακριβέ, να σου πω,
πιο βαθύ, πιο απλό,
πιο μεγάλο;

Φυσικά, το ξέρετε και το θυμάστε μελοποιημένο (και με αλλαγμένη τη σειρά στις στροφές) από τον Μεγάλο Ερωτικό, τον Μάνο Χατζιδάκι.

Ένα άλλο ερωτικό ποίημα που έχει μελοποιηθεί είναι, ακριβώς, το Ερωτικό. Ποίημα του αγαπημένου μου Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, που το μελοποίησε ο Νίκος Ξυδάκης και το απέδωσε έξοχα η Ελευθερία Αρβανιτάκη.

Το ποίημα:

Καημός, αλήθεια, να περνώ του έρωτα, πάλι, το στενό,
ώσπου να πέσει η σκοτεινιά, μια μέρα, του θανάτου,
στενό, βαθύ και θλιβερό, που θα θυμάμαι για καιρό,
τι μου στοιχίζει, στην καρδιά, το ξαναπέρασμά του.

Ας είναι, ωστόσο, τι ωφελεί; Γυρεύω πάντα το φιλί,
στερνό φιλί, πρώτο φιλί, και με λαχτάρα πόση!
Γυρεύω πάντα το φιλί, που μου το τάξανε πολλοί,
κι όμως δεν μπόρεσε κανείς, ποτέ, να μου το δώσει…

Ίσως, μια μέρα, όταν χαθώ, γυρνώντας, πάλι, στο βυθό,
και με τη Νύχτα, μυστικά, γίνουμε, πάλι, ταίρι,
αυτό τ’ ανεύρετο φιλί, που το λαχτάρησα πολύ,
σα μια παλιά της οφειλή, να μου το ξαναφέρει!

Το ποίημα δεν δημοσιεύτηκε όσο ζούσε ο ποιητής. Βρισκόταν στα χαρτιά που παρέδωσε ο κληρονόμος τού Λαπαθιώτη στον Άρη Δικταίο, το 1964, για να ετοιμάσει τη συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων του. Καθώς το αντέγραφε ο Δικταίος, πρόσεξε πως υπάρχει ακροστιχίδα, δηλαδή τα πρώτα γράμματα κάθε στίχου σχημάτιζαν το όνομα Κώστας Γκίκας.

Όπως έχουμε ξαναγράψει, ο Κώστας Γκίκας από το Μενίδι ήταν ο μεγάλος έρωτας του Λαπαθιώτη -συνδέονταν ίσως από το 1925 και έως τουλάχιστον το 1937. Το ποίημα γράφτηκε το 1928.

Στο αρχείο Λαπαθιώτη στο ΕΛΙΑ δεν υπάρχει το χειρόγραφο του ποιήματος που είδαμε, όμως υπάρχει ένα άλλο ποίημα του Λαπαθιώτη με ακροστιχίδα, που είναι πολύ λιγότερο γνωστό -αξίζει λοιπόν να το δούμε σήμερα.

lap-gluk

 

Είναι γλυκοθλιμμένα τα ματάκια σου
Κι είναι η ψυχή μου τόσο πονεμένη!
Μέσ’ από το γλυκόλαλο χειλάκι σου
Ουράνιο μύρο αγάπης ανασαίνει…

Μακρυά σου τι με νοιάζει αν γλυκοχάραμα
Ροδίζει στα βουνά τα χρυσωμένα;
Αυγούλες κρυσταλλένιες και ολογάλανες
Τα μάτια σου μονάχα είναι για μένα!

Νύχτα και μέρα εγώ διψώ τη μέθη τους,
Είναι η ψυχή μου τόσο πονεμένη
Ολόγλυκα η λαχτάρα μου και η θλίψη μου,
Σαν ίσκιος, μ’ ένα γέλιο σου πεθαίνει!

Υγρά τα μάτια μου είναι από τα κλάματα…
Η νύχτες, τα φεγγάρια τα θλιμμένα,
Η θάλασσα, το φως, τα ροδοσύννεφα
Σιμά σου μοναχά, γλυκό τρελόπαιδο,
Λάμπουν και φέγγουν κι είναι ωραία για μένα!…

Η ακροστιχίδα είναι διπλή, πλεχτή. Οι μονοί στίχοι σχηματίζουν το όνομα ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ και οι ζυγοί το επώνυμο ΚΟΡΤΕΣΗΣ -είναι ο νεαρός από την Ίο με τον οποίο συνδεόταν ο Λαπαθιώτης από το 1906 ως το 1910 περίπου, δηλαδή σε ηλικία 18-22 χρονών.

Να προσέξουμε ότι ο τέταρτος στίχος από το τέλος είναι γραμμένος σύμφωνα την ορθογραφία της εποχής «Η νύχτες», αντί «Οι νύχτες», και δεν μπορούμε να τον εκσυγχρονίσουμε διότι χαλάει την ακροστιχίδα.

lap-nolisΣτην πίσω πλευρά του χαρτιού υπάρχει μια πλεγμένη υπογραφή:

ΝαπολέΩν ΛαπαθιώτΗΣ

Τα πέντε υπερμεγέθη γράμματα που επισκιάζουν τα άλλα τα μικρούτσικα σχηματίζουν το όνομα ΝΩΛΗΣ, που είναι κυκλαδίτικο υποκοριστικό του «Μανώλης» -και τον Γλέζο τον φωνάζουν έτσι στο χωριό του. Τέτοια παιχνίδια με πλεχτές υπογραφές κάνουν και σήμερα θαρρώ τα ερωτευμένα ζευγάρια -εγώ πάντως στον καιρό μου έκανα μερικά πολύ ωραία αλλά δεν τα έχω κρατήσει.

Έβαλα τρία ποιήματα, σειρά σας να βάλετε κι εσείς όσα και όποια σας αρέσουν, σε ελεύθερο ή παραδοσιακό στίχο, μελοποιημένα ή όχι!

 

Posted in χειρόγραφα, Ερωτικά, Λαπαθιώτης, Μελοποιημένη ποίηση, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 116 Comments »

Να παντρεύονται οι ομοφυλόφιλοι;

Posted by sarant στο 14 Φεβρουαρίου, 2013

Σήμερα είναι του Αγίου Βαλεντίνου, γιορτή των ερωτευμένων, όπως τουλάχιστον μάθαμε, εμείς οι παλιότεροι, στα τέλη των εβδομήντα, αν θυμάμαι καλά. Κοιτάζοντας τα περιεχόμενα του ιστολογίου βλέπω ότι ως τώρα δεν έχω αφιερώσει άρθρο στη γιορτή αυτή και ούτε τώρα έχω την πρόθεση να το κάνω, παρά μόνο έμμεσα, αφού δεν θα αναφερθώ στους ερωτευμένους και στον έρωτα αλλά στον γάμο -που θα μπορούσε να θεωρηθεί είτε ως επισημοποίησή του είτε ως η ταφόπλακά του, σύμφωνα με το γνωστό ρητό που λέει πως ο γάμος σκοτώνει τον έρωτα. Μόνο που δεν θα ασχοληθώ με τον γάμο γενικώς αλλά ειδικώς με ένα είδος γάμου που δεν έχει ακόμα θεσπιστεί στην Ελλάδα, τον γάμο ανάμεσα σε άτομα του ίδιου φύλου.

Το θέμα είναι επίκαιρο, αφού αυτές τις μέρες συζητιέται στη Γαλλία και στη Μεγάλη Βρετανία η αναγνώριση του γάμου των ομοφύλων. Στη Γαλλία, ήταν προεκλογική υπόσχεση της σοσιαλιστικής κυβέρνησης, και τώρα υλοποιείται, αφού προχτές εγκρίθηκε το σχέδιο νόμου από τη Βουλή. Η κεντροδεξιά αντιπολίτευση ακολούθησε παρελκυστική πολιτική: κατέθεσε 4999 τροπολογίες με αποτέλεσμα η συζήτηση σε πρώτη ανάγνωση να διαρκέσει 109 ώρες, αλλά αυτό απλώς καθυστέρησε την τελική ψηφοφορία, χωρίς να επηρεάσει πολύ το αποτέλεσμα (329 ψήφοι υπέρ και 229 κατά). Προηγήθηκαν μεγάλες διαδηλώσεις, τόσο των αντίθετων με το νομοσχέδιο, όσο και των υποστηρικτών του: οι αντίθετοι κινητοποίησαν συνολικά περισσότερο κόσμο, αλλά η τελευταία διαδήλωση των υποστηρικτών ήταν μεγαλύτερη. Υπέρ του νόμου ήταν και οι δημοσκοπήσεις.

Στη Γαλλία είχε ήδη θεσπιστεί το 1999, από την αριστερή κυβέρνηση Ζοσπέν, ο θεσμός του συμφώνου συμβίωσης (PACS), το οποίο ήταν ανοιχτό και σε ομόφυλα και σε ετερόφυλα ζευγάρια, αλλά, ενώ σε όλα τα άλλα θέματα πλησίαζε τον γάμο, δεν έδινε δικαίωμα σε υιοθεσία (ή τεκνοθεσία, αν επιμένετε πολύ –το έχουμε ξανασυζητήσει). Το σύμφωνο αυτό δεν ήταν γάμος, βέβαια. Το 2004 ο Νοέλ Μαμέρ, δήμαρχος της πόλης Μπεγκλ κοντά στο Μπορντό (σήμερα είναι και βουλευτής των Πρασίνων), πάντρεψε ένα ζευγάρι ομοφυλόφιλων ανδρών, εκμεταλλευόμενος την ασαφή διατύπωση του Αστικού Κώδικα, αλλά ο γάμος στη συνέχεια ακυρώθηκε (Κάτι ανάλογο είχε γίνει, αν θυμάστε, στην Τήλο το 2008 από τον πρωτοπόρο δήμαρχο του νησιού, τον αξέχαστο Τάσο Αλιφέρη).

Στην Αγγλία τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά. Εκεί το ισχύον (από το 2004) σύμφωνο συμβίωσης (civil partnership) έχει εφαρμογή μόνο σε ζευγάρια του ίδιου φύλου, αλλά ήδη δίνει πλήρη δικαιώματα σε υιοθεσία. Στην πραγματικότητα, έτσι όπως έχει εξελιχθεί, δεν διαφέρει παρά ελάχιστα από τον πολιτικό γάμο, όσον αφορά δικαιώματα και υποχρεώσεις -μόνο στο τελετουργικό. Αρχικά, η κυβέρνηση φρόντιζε να τονίζει ότι το σύμφωνο δεν είναι γάμος και απαγόρευε να γίνονται τελετές σε χώρους λατρείας και να χρησιμοποιούνται θρησκευτική μουσική ή σύμβολα, αλλά κάτω από την πίεση της κοινής γνώμης παρουσίασε το σημερινό νομοσχέδιο, το οποίο ανοίγει τον θρησκευτικό γάμο σε πρόσωπα του ίδιου φύλου, εφόσον βεβαίως το αντίστοιχο δόγμα τον δέχεται. Φυσικά, αν ένα δόγμα δεν δέχεται τον γάμο μεταξύ ομοφύλων, δεν θα εξαναγκαστεί να τελέσει τέτοιους γάμους. Υπάρχουν όμως προοδευτικά προτεσταντικά και εβραϊκά δόγματα που τον δέχονται.

Τέτοια βήματα προόδου, ισότητας και απελευθέρωσης φαντάζουν αδιανόητα για την Ελλάδα όπου τα κόμματα δειλιάζουν να έρθουν σε σύγκρουση με την πανίσχυρη Εκκλησία. Κατά σύμπτωση, αυτές τις μέρες συζητιέται στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Στρασβούργου η προσφυγή οργανώσεων ομοφυλοφίλων εναντίον του ελληνικού συμφώνου συμβίωσης, το οποίο είναι ανοιχτό μόνο σε ετερόφυλα ζευγάρια. Βέβαια, πρέπει να πούμε εδώ ότι δεν είναι ακριβές αυτό που διαβάζουμε μερικές φορές, ότι τάχα όλες οι άλλες χώρες της Ευρώπης (ή της ΕΕ) έχουν θεσπίσει σύμφωνο συμβίωσης ομοφύλων και μόνο η Ελλάδα παραμένει θλιβερός ουραγός. Αν πιστέψουμε έναν χάρτη που βλέπω στη Βικιπαίδεια, οχτώ ευρωπαϊκές χώρες (6 της ΕΕ και Νορβηγία-Ισλανδία) έχουν θεσπίσει τον γάμο ομοφύλων (σύντομα θα γίνουν 10, αφού θα προστεθούν η Γαλλία και η Μεγ. Βρετανία), πολλές άλλες έχουν σύμφωνο συμβίωσης για ομόφυλα ζευγάρια, ενώ η Ελλάδα με την Ιταλία είναι οι μόνες χώρες από την «παλιά» ΕΕ που δεν έχουν καμιά αναγνώριση ένωσης ομόφυλων ζευγαριών. Σε κάποιες άλλες χώρες, της ανατολικής κυρίως Ευρώπης, ανάμεσά τους η Βουλγαρία και η Πολωνία, έχουν συνταγματική απαγόρευση των ομόφυλων ενώσεων, άρα είναι πιο καθυστερημένες από την Ελλάδα. Εμείς είμαστε μαζί με την Ιταλία, την Κύπρο, την Αλβανία, την Τουρκία, την Ακατονομαστία, τη Βοσνία, τη Ρουμανία -αν και η Τουρκία είναι πιο μπροστά από εμάς, αφού έχει θεσπίσει υποχρεωτικό τον πολιτικό γάμο και προαιρετικό τον θρησκευτικό. Νότιες χώρες όλες, αλλά δεν είναι καθαρά γεωγραφικό το θέμα: νότιες είναι και η Ισπανία με την Πορτογαλία, νότιες και χρεωμένες, αλλά έχουν θεσπίσει τον γάμο των ομοφύλων.

Εντάξει ο γάμος, θα πείτε, αλλά με τα παιδιά το πράγμα αλλάζει και δεν υπάρχει ενιαία στάση. Στη Γαλλία, ας πούμε, απαγορεύεται ρητά η δυνατότητα χρήσης παρένθετης μητέρας ώστε τα ζευγάρια  ομοφυλοφίλων ανδρών να αποκτούν «δικά τους» παιδιά με τον τρόπο αυτό, γιατί θεωρείται «εμπόριο μήτρας» (πληθυντικό θέλει εδώ, αλλά δεν τον αντέχω). Μάλλον συμφωνώ με την άποψη αυτή. Πολλοί διαφωνούν και με την υιοθεσία γενικώς από ομόφυλα ζευγάρια, και λένε, αρκετοί από αυτούς καλόπιστα, ότι τα παιδιά, για να μεγαλώσουν ομαλά, πρέπει να έχουν έναν μπαμπά και μία μαμά και ότι δεν έχουν μελετηθεί οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που θα είχε στην κοινωνία μια τέτοια μορφή ομοφυλογονικής (να το πούμε έτσι;) οικογένειας.

Κάποτε έλεγα κι εγώ το ίδιο, ωστόσο έχω αλλάξει γνώμη. Καταρχάς, ας ησυχάσουν οι συντηρητικοί, οι ομοφυλόφιλοι δεν πολλαπλασιάζονται έτσι, τα παιδιά των ομοφυλοτέτοιων οικογενειών δεν θα έχουν ομοερωτικό προσανατολισμό σε πολύ διαφορετικό ποσοστό από τα άλλα παιδιά. Δεύτερον, αναγνωρίζω βέβαια ότι δεν έχουν γίνει μελέτες σε βάθος χρόνου, αλλά οι άνθρωποι δεν είναι δροσόφιλες, μια μελέτη θα διαρκούσε κάμποσες δεκαετίες ή και αιώνες αν θέλαμε να την κάνουμε με όλους τους κανόνες της τέχνης. Όμως, αγαπητοί μου, εδώ έχουμε δεχτεί αδιαμαρτύρητα να τρώμε μεταλλαγμένα και να σηκώνουμε κεραίες κινητής τηλεφωνίας στις ταράτσες μας, πράγματα που επηρεάζουν ολόκληρη την κοινωνία, χωρίς καμιάν απολύτως μακρόπνοη μελέτη, και θα εξαντλήσουμε την προφυλακτικότητά μας (αν υπάρχει αυτή η λέξη) σε μια μειονότητα, και μάλιστα για ένα θέμα που στην πράξη αφορά ένα πολύ μικρό ποσοστό της κοινωνίας; Υποκριτικό το βρίσκω. Κι έπειτα, είναι τάχα όλα ανέφελα στις συμβατικές ετεροτέτοιες οικογένειες; Κι αν το ιδανικό μοντέλο είναι «ένας μπαμπάς και μία μαμά», τότε ήδη δεν το τηρούμε, αφού πάρα πολλά παιδιά μεγαλώνουν σε μονογονικές οικογένειες. Το παιδί κυρίως θέλει αγάπη και στοργή, και αυτήν μπορεί να τη βρει εξίσου καλά σε ένα ετερόφυλο ζευγάρι γονέων όσο και σε ένα ομόφυλο.

Είναι κωμικό πάντως, ότι οι συντηρητικοί είναι λάβροι εναντίον του γάμου των ομοφύλων και θεωρούν ότι διαλύει τον θεσμό του γάμου και τον θεσμό της οικογένειας, χωρίς να βλέπουν, οι κοντόφθαλμοι, ότι, αντίθετα, ο γάμος των ομοφύλων αποτελεί, προσωρινά έστω, τον απόλυτο θρίαμβο του θεσμού του γάμου (και της οικογένειας). Θρίαμβος, είπα, προσωρινός. Όταν αποκτήσουν και ασκήσουν οι ομοφυλόφιλοι το δικαίωμα να παντρεύονται και να αποκτούν παιδιά, δεν αποκλείεται, στη συνέχεια, να αμφισβητήσουν τις κατακτήσεις τους. Όχι όμως πριν.

Άλλοι θα πουν ότι δεν είναι και καμιά σπουδαία κοινωνική κατάκτηση ο γάμος των ομοφυλοφίλων, τη στιγμή που ακόμα και στις χώρες όπου έχει θεσπιστεί αυτός ο θεσμός εξακολουθεί να ισχύει η στυγνή εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, να πεθαίνουν άστεγοι στο δρόμο και τα λοιπά. Κι αυτήν την αντίρρηση υποκριτική τη βρίσκω. Καταρχάς, μόνο ομοφυλόφιλος θα είχε το ηθικό δικαίωμα να πει ότι η ισότητα δικαιωμάτων των ομοφυλοφίλων δεν είναι αξιόλογο θέμα, και ότι προέχουν άλλα μεγαλύτερα. Δεύτερον, και τόσες άλλες κατακτήσεις και εκσυγχρονιστικά μέτρα, όπως π.χ. το δικαίωμα ψήφου ή η υποχρεωτική εκπαίδευση, η καθιέρωση της δημοτικής ή οι άδειες μετ’ αποδοχών, δεν είχαν ως αποτέλεσμα την ανατροπή του καπιταλισμού, αλλά δεν παύουν να αποτελούν βήματα προόδου. Τρίτον, υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στην κοινωνική πρόοδο και την πολιτική. Όσοι θαυμάζουν τους Ισλανδούς για τα πρωτοπόρα τους βήματα στη θέσπιση Συντάγματος από τον λαό, ας τους μιμηθούν πρώτα στην καθιέρωση του γάμου των ομοφύλων. Πολίτης που θεωρεί ανώμαλους ή κατώτερους μια μερίδα συμπολιτών του με βάση, ας πούμε, τον σεξουαλικό προσανατολισμό, δεν μπορεί να φτιάξει Σύνταγμα -ή, αν φτιάξει, θα είναι χειρότερο κι από τις προτάσεις του Τζήμερου.

Συναφής με αυτή την αντίρρηση είναι μια άλλη, που λέει ότι μπορεί η πλούσια Δυτική Ευρώπη να θεσπίζει γάμους ομοφύλων, αλλά στη χρεοκοπημένη Ελλάδα, όπου κόσμος αυτοκτονεί από την ανέχεια, είναι πολυτέλεια (ή και ασέβεια) να εστιάζεται η συζήτηση σε τέτοια θέματα. Καταρχάς, δεν εστιάζεται η συζήτηση στα θέματα αυτά. Δεύτερον, και άλλες χώρες που δοκιμάζονται (Ισπανία, Πορτογαλία) έχουν θεσπίσει γάμο ομοφύλων. Τρίτον, όποιος θεωρεί ότι τα ατομικά δικαιώματα δεν έχουν καμιά σημασία όταν η χώρα δοκιμάζεται, ας παραιτηθεί πρώτα εκείνος, εκούσια, από τα δικά του. Και πάλι πιστεύω ότι είναι προσχηματική η αντίρρηση αυτή και ότι αυτό που ενοχλεί είναι ότι γίνεται λόγος για τα άτομα με ομοερωτικό προσανατολισμό. Θυμάμαι μάλιστα κάτι που έλεγε ένας φίλος, ο οποίος στο Φέισμπουκ θίγει ποικιλία θεμάτων, συχνά μάλιστα γράφει για τον Ολυμπιακό (κανείς δεν είναι τέλειος). Όποτε γράφει για δικαιώματα μειονοτήτων, πάντα θα βρεθούν κάποιοι να του πουν «Εδώ ο κόσμος χάνεται και εσύ ασχολείσαι με τις μειονότητες;». Ποτέ δεν έχει βγει κάποιος να του πει, όταν γράφει για ποδόσφαιρο, «Εδώ ο κόσμος χάνεται κι εσύ γράφεις για τον Ολυμπιακό»!

Πρέπει πάντως να παραδεχτώ ότι και η ελληνική κοινωνία είναι ομοφοβική και ανεκτική στον ομοφοβικό λόγο. Πέρα από τις ομοφοβικές ατάκες, που εκτοξεύονται σχεδόν χωρίς διαμαρτυρία, δεν νομίζω να ήταν ανεκτό σε άλλη ευρωπαϊκή χώρα να υπάρχει πρωθυπουργικός σύμβουλος με βίαια ομοφοβικό λόγο, όπως ο Φαήλος Κρανιδιώτης, για να μην πούμε και για μερικούς ιεράρχες, σαν τον Σεραφείμ Πειραιώς. Οπότε, φοβάμαι ότι δεν πρόκειται να καθιερωθεί σύντομα στην Ελλάδα ο γάμος των ομοφύλων ή έστω το σύμφωνο συμβίωσης για ομόφυλα ζευγάρια. Σίγουρα όχι από αυτή την κυβέρνηση, ίσως την πιο αντιδραστική μετά τη μεταπολίτευση. Και υποθέτω ότι και η ελληνική κοινή γνώμη θα ήταν αρχικά αντίθετη στην πλειοψηφία της σε μια τέτοια πρόταση αν γινόταν σήμερα. Ωστόσο, τα νέα παιδιά, αυτά που πάνε τώρα στο σχολείο ή στο πανεπιστήμιο, είναι πολύ διαφορετικά στο θέμα αυτό από τους γονείς τους, κι έπειτα η κοινή γνώμη πολλές φορές αλλάζει πολύ πιο γρήγορα απ’ όσο νομίζουν οι πολιτικοί, όπως έδειξε η σχετικά γοργή μεταστροφή της σε άλλες χώρες, οπότε γρήγορα (αν υπάρχει πολιτική βούληση) ή αργά (αν όχι) θα έρθει και στη χώρα μας αυτή η ευχάριστη μέρα -και θα είναι ντάλα μεσημέρι, για να παραφράσω τον Κώστα Λουλέ, που το είχε πει για την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης, πέντε ή έξι χρόνια πριν πραγματοποιηθεί η πρόβλεψή του.

Και επειδή σήμερα είναι η μέρα των ερωτευμένων, για όσους τουλάχιστον το πιστεύουν, θέλω να κλείσω με ένα από τα ωραιότερα ελληνικά ερωτικά τραγούδια, μελοποιημένο από τον Νίκο Ξυδάκη και τραγουδισμένο από την Ελευθερία Αρβανιτάκη, πάνω σε στίχους του αγαπημένου μου Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, το «Ερωτικό». Ακούστε το καλά: υπάρχει τάχα κάποια εγγενής ένδειξη στους στίχους, που να μας κάνει να υποψιαστούμε πως το ποίημα γράφτηκε για άτομο του ίδιου φύλου; Εγώ δεν βρίσκω κάποια διαφορά. Κι όμως, το ποίημα είναι γραμμένο για τον μενιδιάτη Κώστα Γκίκα -το όνομά του βγαίνει σε ακροστιχίδα, αν προσέξετε τους στίχους:

Posted in Γιουτουμπάκια, Δικαιώματα, Επετειακά, Επικαιρότητα, Λαπαθιώτης, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 435 Comments »

Ψευδώνυμα τραγούδια

Posted by sarant στο 5 Ιουλίου, 2012

Τον παλιό τον καιρό, ήταν αρκετά συνηθισμένο οι συγγραφείς να έχουν ψευδώνυμα, ψευδώνυμα που έμοιαζαν με κανονικά ονοματεπώνυμα βέβαια. Πολλές φορές κρατούσαν το όνομά τους και έπαιρναν ένα πιο εύηχο επώνυμο. Ο Ηλίας Μέλλος έγινε Ηλίας Βενέζης, ο Ευστράτιος Σταματόπουλος έγινε Στράτης (και Στρατής) Μυριβήλης, ο Δημήτρης Ροδόπουλος έγινε Μ. Καραγάτσης. Πολλές φορές το έκαναν αυτό επειδή το κανονικό τους επώνυμο ήταν πολύ κοινό. Έτσι ο Γεώργιος Παπαδόπουλος έγινε Μάρκος Αυγέρης, ενώ ο Πέτρος Αποστολίδης έγινε Παύλος Νιρβάνας και ο Δημ. Δημητριάδης Ρήγας Γκόλφης (Υπάρχει και μια σπάνια περίπτωση που λογοτέχνης με σπάνιο επώνυμο διάλεξε ένα κοινότατο για ψευδώνυμο: ο Τέος Σαλαπασίδης ξεκίνησε να δημοσιεύει ποιήματα με το ψευδώνυμο Νίκος Νικολαΐδης, αν και αργότερα επέστρεψε στο δικό του).  Άλλοτε, το κανονικό επώνυμο ήταν κακόηχο -όπως του Γιώργου Ιωάννου, που είχε τραβήξει τον παθών του τον τάραχο ως μαθητής με το παλιό του επώνυμο (Σορολόπης) και τελικά πήρε και με δικαστική απόφαση το Ιωάννου. Μερικοί πήραν το ψευδώνυμό τους για λίγο και μετά ξαναγύρισαν στο κανονικό τους όνομα, όπως η Γαλάτεια Καζαντζάκη (που έγραψε αρκετό καιρό σαν Πετρούλα Ψηλορείτη) ή ο Μάρκος Τσιριμώκος (Στέφανος Ραμάς). Κάποιοι το άλλαξαν ελάχιστα, όπως ο Σεφεριάδης που έγινε Σεφέρης. Σε μια ακόμα πιο σπάνια περίπτωση, η Ελένη Νεγρεπόντη υπέγραφε τα κριτικά και άλλα της κείμενα ως Άλκης Θρύλος. Κάποτε, το ψευδώνυμο αφορά μόνο ένα μέρος του έργου του συγγραφέα. Ο Peter Tremayne υπογράφει με αυτό το ψευδώνυμο τα ιστορικά αστυνομικά μυθιστορήματα με ηρωίδα την αδελφή Φιντέλμα, ενώ με το κανονικό του όνομα (που μου διαφεύγει τώρα) δημοσιεύει σοβαρά έργα για τους Κέλτες, ένα θέμα στο οποίο είναι ειδικός.

Αν σας φάνηκε ενμέρει γνωστή η παραπάνω παράγραφος, η εξήγηση είναι απλή: προέρχεται (με κάποιες αλλαγές) από ένα άρθρο που έχω δημοσιεύσει παλιότερα στο ιστολόγιο, τον Οκτώβρη του 2010. Όχι, δεν έχω αρχίσει (ακόμα) να αναδημοσιεύω παλιότερα άρθρα, αν και αυτό δεν θα αργήσει. Απλώς, ταιριάζει η εισαγωγή και στο σημερινό μας θέμα, οπότε η επανάληψη δεν βλάφτει. Πάντως, αν η λέξη «ψευδώνυμο» έφερνε παλιότερα στο μυαλό κυρίως ποιητές και πεζογράφους, τούτο δεν ισχύει και τόσο πολύ σήμερα. Στις μέρες μας είναι πολύ λιγότεροι οι συγγραφείς που γράφουν με ψευδώνυμο, όσο κι αν ακόμα υπάρχουν.

Οι καλλιτέχνες, αντιθέτως, γενικά ο κόσμος του θεάματος, και χρησιμοποιούσαν κατά κόρο ψευδώνυμα και εξακολουθούν να χρησιμοποιούν εξίσου εντατικά, ιδίως οι τραγουδιστές. Και στις μέρες μας είναι πολύ ευκολότερο να πληροφορηθεί κανείς το αληθινό ονοματεπώνυμο του τάδε τραγουδιστή ή της δείνα τραγουδίστριας, μια και η Βικιπαίδεια, που δεν είναι ψηλομύτα όπως οι συμβατικές εγκυκλοπαίδειες, δεν περιλαμβάνει λήμματα μόνο για τον Οδυσσέα Ελύτη (Αλεπουδέλη) αλλά και για την Τζένη Βάνου (Ευγενία Βραχνού, σχεδόν υποχρεωτικό το ψευδώνυμο), την Χάρη Αλεξίου (Χαρίκλεια Ρούπακα, νομίζω) ή τον Γιώργο Νταλάρα (Νταράλα).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Λαπαθιώτης, Μελοποιημένη ποίηση, Ποίηση, Τραγούδια, Φιλολογία, Ψευδώνυμα | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , , , | 115 Comments »

Ένα φοβισμένο λιανοτράγουδο του Λαπαθιώτη για τη μέρα της ποίησης

Posted by sarant στο 21 Μαρτίου, 2010

Κυριακή σήμερα, πρώτη μέρα της άνοιξης αλλά και παγκόσμια μέρα ποίησης, 21 Μαρτίου. Γι’ αυτό, αντί να σχολιάσω τα γλωσσικά ή την τρέχουσα επικαιρότητα, οπότε και θα μαυρίσει η καρδιά μας, σκέφτηκα ν’ αφιερώσω το σημερινό άρθρο στην ποίηση, όπως έχω κάνει και με άλλα κυριακάτικα άρθρα στο παρελθόν. Όμως, ταυτόχρονα, καλώ τους επισκέπτες του ιστολογίου να προσθέσουν στα σχόλια κι ένα ή περισσότερα ποιήματα που αγαπούν. Μπορεί να είναι δικά τους (σκέφτομαι ότι μερικοί ιδιαίτερα προικισμένοι φίλοι του ιστολογίου μπορεί και να γράψουν επί τούτου κάτι), μπορεί να είναι αγαπημένου τους ποιητή. Θα προτιμούσα να μην είναι πολύ γνωστό, και στην ιδανική περίπτωση να μην υπάρχει ήδη στο Διαδίκτυο (να μην γκουγκλίζεται), αλλά δεν θέλω να σας βάλω περιορισμούς. Ό,τι ποίημα κι αν βάλετε, καλό θα είναι.

Εγώ πάντως διάλεξα να βάλω ένα ποίημα αγαπημένου μου ποιητή, του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, που σίγουρα δεν υπάρχει στο Διαδίκτυο. Όχι μόνο στο Διαδίκτυο, αλλά πιθανότατα πουθενά δεν μπορείτε να το βρείτε, μόνο σε μια διδακτορική διατριβή ή στα χαρτιά του Λαπαθιώτη στο ΕΛΙΑ. Στα τέλη του 1908, ο νεαρός Ναπολέων Λαπαθιώτης, όχι ακόμα 21 χρονών, φουλ ερωτευμένος με τον Μανώλη Κορτέση, τον νεανικό του έρωτα, γράφει μια σειρά από μικρά δωδεκάστιχα ποιήματα (ή εξάστιχα, αν γράψουμε δύο οχτασύλλαβους στίχους σαν έναν), σύνολο 17 ποιήματα αριθμημένα στα χαρτιά του με λατινικούς αριθμούς. Τα περισσότερα από αυτά τα δημοσιεύει αμέσως, στην εφημ. Αυγή της Λευκωσίας (31.12.1908), με τίτλο «Χαρωπά τραγουδάκια για να περνάει η ώρα» και σε άλλα έντυπα μέσα στο 1909. Στην έκδοση των ποιημάτων του από τον Δικταίο/Φέξη το 1964 δημοσιεύονται 12 από τα ποιήματα αυτά. Έτσι, συνολικά, τα 16 από τα 17 «λιανοτράγουδα» του Λαπαθιώτη έχουν δημοσιευτεί και κάποια έχουν γίνει ευρύτερα γνωστά, διότι έχουν μελοποιηθεί. Πράγματι, οι στίχοι έχουν εξαιρετική μουσικότητα και δροσιά, και θυμίζουν τα λιανοτράγουδα του Μεγάλου Ερωτικού. Ακούστε εδώ από την Ελευθερία Αρβανιτάκη, το «Σαν αεράκι», σε μουσική Μανώλη Πάππου. Δεν πρόκειται για μελοποίηση ενός συγκεκριμένου ποιήματος· ο συνθέτης κορφολόγησε στροφές από τέσσερα διαφορετικά «χαρωπά τραγουδάκια».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθησαύριστα, Λαπαθιώτης, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , , | 58 Comments »