Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ελευθερία’

Χρονικά της Άλωσης (παράφραση Γ. Κοτζιούλα)

Posted by sarant στο 28 Μαΐου, 2017

Αύριο έχουμε την επέτειο της αποφράδας, όπως θα λέγαμε παλιά, ημέρας της άλωσης της Κωνσταντινούπολης το 1453. Για να θυμηθούμε το γεγονός, διάλεξα να παρουσιάσω σήμερα δυο αποσπάσματα από ιστορικούς της Άλωσης, τον Φραντζή και τον Κριτόβουλο, όπως τα μετέφρασε (ή τα παρέφρασε, κατά την ορολογία που χρησιμοποιήθηκε) ο αγαπημένος μου Γιώργος Κοτζιούλας το 1953, στην 500ή επέτειο της Άλωσης, για το αφιέρωμα της εφημερίδας Ελευθερία.

Τα κείμενα μου τα έστειλε ο φίλος Κώστας Κοτζιούλας, γιος του ποιητή, που μετέγραψε το άρθρο λαμβάνοντας υπόψη και τις χειρόγραφες διορθώσεις που έκανε με κόκκινο μολύβι ο πατέρας του πάνω στο απόκομμα της εφημερίδας, που υπάρχει στο αρχείο Κοτζιούλα. Η ξυλογραφία που συνοδεύει το άρθρο πρέπει να είναι του Φώτη Κόντογλου, σύμφωνα με άλλη σημείωση του Κοτζιούλα.

Οι τίτλοι και υπότιτλοι είναι της εφημερίδας. Έχει εκσυγχρονιστεί η ορθογραφία.

  1. ΤΟ ΨΥΧΟΡΡΑΓΗΜΑ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ

ΕΝΩ Η ΠΟΛΗ ΕΠΕΡΙΜΕΝΕ ΤΗΝ ΕΙΣΒΟΛΗ ΤΟΥ ΜΩΑΜΕΘ

Οι τελευταίοι εμψυχωτικοί λόγοι του Αυτοκράτορος

Η ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΝΥΧΤΑ ΤΗΣ 28ΗΣ ΜΑΙΟΥ, ΟΠΩΣ ΤΗΝ ΑΦΗΓΕΊΤΑΙ Ο ΦΡΑΝΤΖΗΣ

Όταν ακούσαμε μεις απ’ την Πόλη έναν τέτοιο αλαλαγμό, σα βουή θάλασσας μεγάλη, λέγαμε ανάμεσά μας σαν τι τάχα να ήταν και σε λίγο μάθαμε σίγουρα κι αληθινά πως ο αμηράς (=Μωάμεθ) ετοίμαζε για την άλλη μέρα να επιχειρήσει επίθεση δυνατή, από στεριάς και πελάγους, με όλα τα δυνατά του ενάντια στην Πόλη. Κι εμείς λογαριάζαμε το πλήθος τών απίστων, που καθώς νομίζω εγώ σε καθέναν (μάχιμο) από μας αναλογούσαν παραπάνω από πεντακόσιοι δικοί του∙ και βασίσαμε όλες μας τις ελπίδες στη θεία πρόνοια. Κι ο βασιλιάς (=Παλαιολόγος) πρόσταξε, μαζί με τις άγιες και σεπτές εικόνες και τις θεϊκές απεικονίσεις, παπάδες, δεσποτάδες και καλόγεροι και τα γυναικόπαιδα αντάμα να κάμουν το γύρο των τειχών (λιτανεία) κράζοντας με δάκρυα «Κύριε ελέησον» και παρακαλούσαν το Θεό να μη μας παραδώσει για τα κρίματά μας σε χέρια εχθρών παρανόμων και απίστων, των χειρότερων που βρίσκονται στην οικουμένη, μα να φανεί σπλαχνικός σ’ εμάς τους κληρονόμους του. Και έδιναν κουράγιο ο ένας στον άλλον με κλάματα ν’ αντισταθούν άφοβα στους εχθρούς την ώρα τής επίθεσης. Το ίδιο κι ο βασιλιάς, την ίδια πικρή βραδυά τής Δευτέρας, μάζεψε όλους τούς άρχοντες και τους πολίτες, τους δημάρχους, τους εκατοντάρχους και άλλους αξιωματικούς τού στρατού και τους είπε τα εξής: « Όλοι εσείς, ευγενέστατοι άρχοντες και εκλαμπρότατοι δήμαρχοι και στρατηγοί και γενναιότατοι στρατιώτες κι όλος ο πιστός και ακριβός λαός μου, ξέρετε καλά πως έφτασε η ώρα που ο εχθρός τής πίστης μας σκοπεύει να μας πιέσει πιο δυνατά από πριν με κάθε πολεμικό τέχνασμα και μηχάνημά του, και θα μας κάμει πόλεμο τρανό με συμπλοκή μεγάλη και σύρραξη από στεριά και θάλασσα με όλα του τα δυνατά, για να χύσει, αν μπορέσει, το φαρμάκι του σα φίδι και να μας καταπιεί σαν ανήμερο λιοντάρι. Γι’ αυτό σας λέω και σας παρακινώ να σταθήτε αντρείοι και με γενναία ψυχή, όπως κάνατε πάντα σας ως τώρα ενάντια στους εχθρούς τής πίστης μας. Σ’ εσάς εμπιστεύομαι την περίλαμπρη και ξακουσμένη τούτη πόλη και πατρίδα μας και βασιλεύουσα των πόλεων. Ξέρετε καλά, αδέρφια, πως για τέσσερα πράγματα χρωστούμε να σκοτωθούμε παρά να ζήσουμε: πρώτον, για την πίστη και την ευσέβειά μας∙ δεύτερον, για την πατρίδα∙ τρίτον, για το βασιλιά ως νόμιμό κυρίαρχο∙ και τέταρτον, για τους συγγενείς και φίλους μας. Λοιπόν, αδέρφια, αν χρωστάμε για ένα απ’ αυτά τα τέσσερα ν’ αγωνιζόμαστε ως την τελευταία πνοή μας, πολύ περισσότερο για όλα τούτα, αφού το βλέπετε ολοφάνερα πως κινδυνεύουμε να χάσουμε τα πάντα. Αν για τις δικές μου αμαρτίες παραχωρήσει ο Θεός τη νίκη στους απίστους, διακινδυνεύουμε την αγία μας πίστη, που μας χάρισε ο Χριστός με το ίδιο του το αίμα∙ κι αυτή είναι το σπουδαιότερο απ’ όλα. Και αν κανένας κερδίσει όλο τον κόσμο και χάσει την ψυχή του, τί φελάει; Δεύτερον, θα στερηθούμε πατρίδα τόσο ξακουστή μαζί με την ελευθερία μας. Τρίτον, χάνουμε τη βασιλεία, που άλλοτε ήταν περίφημη και τώρα ταπεινωμένη κι εξευτελισμένη κι εξουθενωμένη∙ την παίρνει ο τύραννος και άπιστος. Τέταρτον, θα στερηθούμε τ’ αγαπημένα μας παιδιά και τους σπιτικούς και συγγενείς μας. Αυτός ο αλιτήριος ο αμηράς είναι πενήντα εφτά μέρες ως τα σήμερα που ήρθε και μας απόκλεισε και δεν έπαψε να μας πολιορκεί μέρα και νύχτα με κάθε πολεμικό μέσο και δύναμη. Και με τη βοήθεια τού παντεπόπτη Χριστού και Κυρίου μας πολλές φορές ως τα σήμερα διώχτηκε ντροπιασμένος απ’ το κάστρο μας. Μα και τώρα μη δειλιάσετε, αδέρφια, αν το κάστρο γκρεμίστηκε σ’ ένα μέρος απ’ τη βρονταριά και τα βλήματα των πολιορκητικών μηχανών, γιατί, καθώς βλέπετε, όσο μπορέσαμε το διορθώσαμε ξανά. Εμείς όλη μας την ελπίδα τη στηρίξαμε στην ακαταμάχητη δόξα τού Θεού, ενώ αυτοί στ’ άρματα και στ’ άλογα και στη δύναμη και στον αριθμό. Εμείς όμως βασιζόμαστε στ’ όνομα του Θεού και Σωτήρος μας και κατά δεύτερο λόγο στα χέρια μας και στην παλικαριά μας, που μας χάρισε η δύναμη η θεϊκή. Ξέρω πως αυτό το αμέτρητο λεφούσι των απίστων θα χυμήξουν απάνω μας, όπως συνηθίζουν, με βάναυσο τρόπο κι έπαρση και θράσος μεγάλο κι ορμή για να μας πιέσουν, τόσο λίγοι που είμαστε, και να μας ζορίσουν με την έφοδό τους, βγάζοντας φωνές μεγάλες και αμέτρητους αλαλαγμούς για να μας τρομάξουν. Τα μπαγλατίσματά τους αυτά τα ξέρετε καλά και δε χρειάζεται να επιμείνω περισσότερο. Μέσα σε λίγο διάστημα θα τα κάμουν αυτά και αμέτρητες πέτρες και άλλα θα ρίξουν απάνου μας σαν τον άμμο τής θάλασσας. Αλλά νομίζω πως δε θα σας κάνουν κακό, γιατί σας κοιτάω και χαίρεται η καρδιά μου και με τέτοιες ελπίδες τρέφω το λογισμό μου, πως, αν και είμαστε πολύ λίγοι, ωστόσο είστε όλοι σας επιδέξιοι και άξιοι και ρωμαλέοι και δυνατοί και μεγαλόκαρδοι κι έτοιμοι για καθετί. Να προφυλάσσετε καλά τα κεφάλια με τις ασπίδες σας στη συμπλοκή και στη σύρραξη. Το δεξί χέρι σας, που θα κρατάει το σπαθί, να είναι πάντα προταμένο. Οι περικεφαλαίες σας κι οι θώρακες κι οι σιδερένιες αρματωσιές σας έχουν αρκετή αξία και μαζί με τον υπόλοιπο οπλισμό σας στην ώρα τής σύγκρουσης θα σας εξυπηρετήσουν πολύ∙ τέτοια οι αντίπαλοί μας δε μεταχειρίζονται ούτε έχουν καθόλου. Επιπλέον εσείς βρίσκεστε μέσα στο κάστρο προφυλαγμένοι, ενώ αυτοί προχωρούν απροφύλαχτοι και με δυσκολία. Γι’ αυτό, συστρατιώτες μου, φανείτε ετοιμοπόλεμοι, ακλόνητοι και μεγαλόψυχοι με τη βοήθεια του Θεού. Πάρτε για παράδειγμα τους λίγους ελέφαντες των αρχαίων Καρχηδονίων, πώς κυνήγησαν με τα ξεφωνητά και με την εμφάνισή τους τόσο μεγάλο πλήθος των Ρωμαίων. Κι αν τους κυνήγησαν άλογα ζώα, τόσο περισσότερο εσείς, που είστε κύριοι των αλόγων ζώων, ενώ αυτοί που έρχονται να συγκρουστούν μαζί μας είναι σαν άλογα και ακόμα χειρότεροι. Ρίχνετε καταπάνω τους λόγχες και σπαθιά και δοξάρια και κοντάρια. Και να λογαριάζετε πως κυνηγάτε κοπάδι από αγριογούρουνα, για να καταλάβουν οι άπιστοι πως δε δίνουν μάχη με άλογα ζώα σαν κι αυτούς, αλλά με κυρίους και αφέντες κι απογόνους Ελλήνων και Ρωμαίων. Ξέρετε πολύ καλά πως ο άπιστος αυτός αμηράς και εχθρός τής αγίας μας πίστης, χωρίς καμιά σοβαρή αιτία, διάλυσε τις καλές σχέσεις που είχαμε και καταπάτησε τους όρκους τους πολλούς του χωρίς να τους λογαριάσει καθόλου, παρά ήρθε ξαφνικά κι έχτισε φρούριο στο στενό του Ασωμάτου, για να μπορεί να μας κάνει κάθε μέρα ζημιά. Έβαλε φωτιά κι αφάνισε τα χωράφια και τα περιβόλια και τα σπίτια μας. Τ’ αδέρφια μας τους Χριστιανούς όσους βρήκε τους σκότωσε και τους σκλάβωσε. Τη συνθήκη που είχαμε τη διάλυσε. Με τους Γαλατιανούς όμως έπιασε φιλίες κι αυτοί χαίρονται τώρα, μη ξέροντας οι δυστυχισμένοι το μύθο με το παιδί του γεωργού που έψηνε σαλιγκάρια κι είπε: Ω, ανόητα ζώα και τα λοιπά. Ήρθε λοιπόν, αδέρφια, και μας έκανε αποκλεισμό ανοίγοντας κάθε μέρα το θεόρατο στόμα του και κοιτώντας να βρει κατάλληλη περίσταση για να μας καταπιεί, εμάς και την πόλη τούτη που έχτισε ο τρισμακάριστος και τρανός βασιλιάς Κωνσταντίνος και την αφιέρωσε και την πρόσφερε στην πάναγνη και υπεραγία Δέσποινα Θεοτόκο και αειπαρθένο Μαρία για να είναι κυρία και βοηθός και σκέπη στην πατρίδα μας και καταφύγιο των Χριστιανών, ελπίδα και χαρά όλων των Ελλήνων, καύχημα σ’ όλους όσους είναι στην Ανατολή.

Κι αυτός ο ασεβέστατος θέλει να κυριέψει την Πόλη, που ήταν άλλοτε ξακουστή και πεντοβολάει σαν τριαντάφυλλο της εξοχής. Αυτήν που σκλάβωσε μια φορά όλην την υφήλιο, μπορώ να πω, αυτός θέλει τώρα να την υποδουλώσει και να επιβάλει ζυγό και σκλαβιά στην βασιλεύουσα των πόλεων∙ και τις άγιες εκκλησιές μας, όπου προσκυνούσαμε την Αγία Τριάδα και δοξολογούσαμε την Παναγία και όπου ακούγονται οι άγγελοι του Θεού να υμνούν το θείο και την ενσάρκωση του Θεού Λόγου, αυτές θέλει τώρα να τις μεταβάλει σε προσκύνημα της βλασφημίας του και του μωρολόγου ψευδοπροφήτη Μωάμεθ και σε σταύλο αλόγων και καμήλων. Βάλτε τα λοιπόν αυτά καλά μέσα σας, αδέρφια και συμπολεμιστές μου, για να μείνει αιώνιά σας η μνήμη και η δόξα και η ελευθερία».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Επετειακά, Κωνσταντινούπολη | Με ετικέτα: , , , , , , , | 163 Σχόλια »

Ο Μποστ για τον γάμο της Σοφίας, πριν από 55 χρόνια

Posted by sarant στο 19 Μαΐου, 2017

Ο Μποστ αρέσει στο ιστολόγιο και, ελπίζω, σε αρκετούς αναγνώστες και φίλους. Στο ιστολόγιο έχουμε παρουσιάσει πολλά σκίτσα του, σχεδόν πάντα σχολιασμένα ώστε να αναδεικνύουμε στοιχεία της επικαιρότητας που δεν είναι γνωστά στον σημερινό αναγνώστη.

Από το 2014 ως το 2016 παρουσίασα σκίτσα του Μποστ που σχολίαζαν γεγονότα που συνέβηκαν πριν από 50 χρόνια (εδώ το τελευταίο άρθρο αυτής της σειράς). Το καλοκαίρι του 2016 η επετειακή αυτή σειρά πήρε τέλος, αφού ο Μποστ, κουρασμένος από την καθημερινή δουλειά της εφημερίδας, είχε σταματήσει τη συνεργασία με την Αυγή στα τέλη Ιουλίου του 1966 και είχε αφιερωθεί στο μαγαζί του («Λαϊκέ εικόνε», στην οδόν Ομήρου). Ύστερα ήρθε η δικτατορία.

Θα παρουσιάσω σήμερα ένα σκιτσο του Μποστ που αναφέρεται σε ένα γεγονός που συνέβη τέτοιες μέρες πριν από 55 χρόνια, τον Μάιο του 1962. Δεν ξέρω αν θα ακολουθήσουν κι άλλα, αν δηλαδή εγκαινιαστεί άλλη επετειακή σειρά, αυτό θα εξαρτηθεί. Θα συνεχιστούν βέβαια και άρθρα για άλλους γελοιογράφους.

Λοιπόν, όπως λέει και ο τίτλος, το σκίτσο του Μποστ που θα παρουσιάσω σήμερα αναφέρεται στους γάμους της πριγκίπισσας Σοφίας, μεγαλύτερης αδελφής του τ. βασιλιά (και τότε διαδόχου) Κωνσταντίνου, με τον πρίγκιπα (και μετεπειτα βασιλέα) Χουάν Κάρλος της Ισπανίας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Εφημεριδογραφικά, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , | 175 Σχόλια »

Ο Μποστ και οι αγκυλωτοί σταυροί (1960)

Posted by sarant στο 15 Οκτώβριος, 2013

Καιρό έχουμε να βάλουμε σκίτσο του Μποστ. Το καλοκαίρι, και ως τις αρχές Σεπτεμβρίου, έβαζα κάθε Παρασκευή, αλλά ήδη πέρασε ένας μήνας χωρίς σκίτσο του. Το σημερινό σκίτσο φυσικά αφορά ένα γεγονός του 1960, όμως δεν είναι εντελώς άσχετο με την επικαιρότητα, στην οποία βρίσκεται και σήμερα μια νεοναζιστική συμμορία, που βέβαια στις μέρες μας έχει προχωρήσει πολύ περισσότερο από το να ζωγραφίζει σβάστικες.

Το σκίτσο που θα σας παρουσιάσω, επιπλέον. είναι αρκετά δυσεύρετο. Παρά το γεγονός ότι ένα μεγάλο μέρος της δουλειάς του Μποστ από τα χρόνια 1959-1961 έχει συμπεριληφθεί στα τρία άλμπουμ που έβγαλε, στο τέλος της κάθε χρονιάς, μερικά σκίτσα, όπως αυτό εδώ, πέσανε σε μια χαραμάδα, μπορούμε να πούμε, και δεν μπήκαν στο άλμπουμ του 1960. Τι συνέβη; Ο Μποστ, ως και τον Ιανουάριο του 1960 συνεργαζόταν με τον ΔΟΛ, σκιτσάροντας για τον Ταχυδρόμο, το περιοδικό του Ομίλου, που με διευθυντή τον Γ.Π.Σαββίδη είχε φτάσει σε ζηλευτά επίπεδα ποιότητας. Ο Σαββίδης ήταν άλλωστε που ενθάρρυνε τον Μποστ να αυτονομηθεί από την εικονογράφηση των ιστοριών του Τσιφόρου και να κάνει πολιτικό σκίτσο, στη στήλη Το μποστάνι του Μποστ. Όμως, τον Ιανουάριο του 1960 ο Μποστ έφυγε από τον ΔΟΛ για την Ελευθερία (και τη Μακεδονία, και άλλα έντυπα) και στο άλμπουμ που έβγαλε στο τέλος του 1960 δεν θέλησε (ή δεν του επέτρεψαν; δεν ξέρω) να συμπεριλάβει τα λίγα σκίτσα του Γενάρη, που είχε κάνει στον Ταχυδρόμο πριν αποχωρήσει.

Ιδού το σκίτσο, που δημοσιεύτηκε στον Ταχυδρόμο το Σάββατο 9 Ιανουαρίου 1960. Το έχω φωτογραφήσει εγώ, άρα άσκημα και δεν ξέρω αν παίρνει γιατρειά. αλλά ευτυχώς μια φίλη του ιστολογίου το σουλούπωσε:

mpost-swastikas-copy

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία, αντισημιτισμός | Με ετικέτα: , , , , , | 70 Σχόλια »

Το θορυβώδες εργοστάσιον (Μποστ, 1963)

Posted by sarant στο 16 Αύγουστος, 2013

Όπως κάθε καλοκαιρινή Παρασκευή, σήμερα δημοσιεύω ένα ακόμα σκίτσο του Μποστ, κι αφού το πήρα σκοινί κορδόνι να δημοσιεύω ένα σκίτσο απο κάθε χρονιά, σήμερα θα δούμε ένα σκίτσο του 1963 (την περασμένη Παρασκευή είχαμε σκίτσο του 1962).

Το 1963 ο Μποστ ξεκίνησε ως συνεργάτης της κεντρώας Ελευθερίας, αλλά καθώς η πολιτική κατάσταση πήρε να οξύνεται, άρχισε να αισθάνεται όλο και περισσότερο άβολα στην εφημερίδα (η οποία εξέφραζε μια συγκεκριμένη μερίδα της Ένωσης Κέντρου και επρόκειτο αργότερα να πρωτοστατήσει στην Ιουλιανή αποστασία). Χαρακτηριστικό είναι ότι ο Μποστ δεν δημοσίευσε στην Ελευθερία σκίτσο για τη δολοφονία του Λαμπράκη, το περίφημο «Σχολή οδηγών τρικύκλων» είναι από τους Δρόμους της Ειρήνης -«αυτά που κάνεις είναι πολύ αριστερά, να τα δώσεις στην Αυγή», του είχε πει ο Πάνος Κόκκας, ο διευθυντής της εφημερίδας. Κι αυτό ακριβώς έκανε ο Μποστ από τον Σεπτέμβρη του 1963, πήγε στην Αυγή, όπου αρχικά δημοσίευε, κατά την προεκλογική περίοδο ενόψει των εκλογών του Νοεμβρίου 1963, τη θαυμάσια «Αληλογραφία με τον Κόστα» και στη συνέχεια ένα σκίτσο κάθε Κυριακή και καθημερινά χρονογράφημα, τις Πρωινές σκέψεις. Ένα από τα πρώτα σκίτσα της νέας του συνεργασίας θα δούμε σήμερα.

bost-xarto

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Εφημεριδογραφικά, Εκλογές, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , | 33 Σχόλια »

Cherchez να φαμ! Ο Μποστ του Τύπου στο Μουσείο Μπενάκη

Posted by sarant στο 8 Απρίλιος, 2013

Από την περασμένη Παρασκευή, και ως τις 19 Μαΐου, το Μορφωτικό Ίδρυμα της ΕΣΗΕΑ διοργανώνει στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138) έκθεση γελοιογραφιών του Μέντη Μποσταντζόγλου, δηλαδή του Μποστ. Στο χτεσινό φύλλο της Aυγής έγραψα ένα άρθρο στο οποίο, πέρα από τα ενημερωτικά για την έκθεση, αναλύω επίσης μια γελοιογραφία του Μποστ από τις 42 που παρουσιάζονται. Βέβαια, αυτή τη γελοιογραφία την έχω παρουσιάσει και παλιότερα εδώ, αλλά νομίζω ότι σηκώνει αναδημοσίευση, όχι μόνο επειδή όταν είχε πρωτοδημοσιευτεί το ιστολόγιο βρισκόταν ακόμη στον πρώτο μήνα της ζωής του, άρα οι νεότεροι φίλοι ίσως δεν την έχουν δει, αλλά και επειδή είναι μια από τις καλύτερες γελοιογραφίες του Μποστ.

Πρώτα όμως να πω μερικά για αυτή την έκθεση, στην οποία έχω βάλει κι εγώ το χέρι μου: έχω διαλέξει τα σκίτσα, έχω γράψει σύντομα κατατοπιστικά σχόλια (περί τις 150-180 λέξεις για κάθε σκίτσο) και ταυτόχρονα έχω διαλέξει δημοσιεύματα εφημερίδων της εποχής, από τα οποία έχει γίνει ένα κολλάζ, για να μπει ο θεατής στο κλίμα. (Εδώ μπορείτε να δείτε τι εννοώ). H έκθεση λοιπόν θα διαρκέσει έως τις 19 Μαΐου, όμως είναι ανοιχτά μόνο από Πέμπτη έως και Κυριακή. Πέρα από τις 42 γελοιογραφίες, εκτίθενται τα πρωτότυπα από 6 μεταγενέστερες γελοιογραφίες, πίνακες και άλλα έργα του Μποστ, προσωπικά του αντικείμενα, βιβλία και περιοδικά, ενώ υπάρχει και ειδική ενότητα όπου 19 σύγχρονοι γελοιογράφοι παρουσιάζουν σκίτσα που έφτιαξαν ειδικά για την περίσταση, φόρο τιμής στον Μποστ (πολλά είναι α λα μανιέρ ντε Μποστ).

Την Κυριακή 14 Απριλίου θα πραγματοποιηθεί η ημερίδα «Ξαναθυμόμαστε τον Μποστ», όπου συμμετέχουν οι Κώστας Γεωργουσόπουλος (φιλόλογος, μεταφραστής και κριτικός θεάτρου), Στάθης Σταυρόπουλος (γελοιογράφος), Θανάσης Παπαγεωργίου (σκηνοθέτης), Γιάννης Κοντός (ποιητής), Μανόλης Σαββίδης (φιλόλογος), Τάσος Σακελλαρόπουλος (ιστορικός), Κώστας Μποσταντζόγλου (γραφίστας, γιος του Μποστ) και Νίκος Σαραντάκος. Την έκθεση επιμελείται η θεατρολόγος Μαρίνα Κοτζαμάνη του πανεπιστημίου Πελοποννήσου ως προσφορά στη μνήμη της μητέρας της, της ιστορικού τέχνης Μαρίας Κοτζαμάνη, που είχε σχεδιάσει και προτείνει τη διοργάνωσή της και που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή.

Αν και οι 42 γελοιογραφίες της έκθεσης καλύπτουν όλα τα χρόνια συνεργασίας του Μποστ με εφημερίδες και περιοδικά, ιδιαίτερη έμφαση έχει δοθεί στην περίοδο 1959-1966, που ήταν η χρυσή εποχή του Μποστ. Πολλοί θα διακρίνουν ομοιότητες ανάμεσα στη χώρα της μαμα-Ελλάς, του Πειναλέοντα και της Ανεργίτσας και στη σημερινή Ελλάδα, καθώς η λαίλαπα των μέτρων λιτότητας έχει σαρώσει εργασιακές κατακτήσεις δεκαετιών. Επειδή όμως  στον μισόν αιώνα που έχει περάσει αναπόφευκτα έχουν ξεχαστεί πρόσωπα και πράγματα, είναι απαραίτητος κάποιος υπομνηματισμός που να κατατοπίζει τους νεότερους και να φρεσκάρει τη μνήμη των παλαιότερων.

Για να πάρουμε μια γεύση από την έκθεση, παρουσιάζω μία από τις γελοιογραφίες που εκτίθενται· θα τη σχολιάσω κάπως αναλυτικά, για να φανεί το εύρος και ο πλούτος των μποστικών λογοπαιγνίων.

mpost-markwn

Η γελοιογραφία δημοσιεύτηκε στις 17 Ιανουαρίου 1960 στην Ελευθερία και μάλιστα εγκαινίασε τη γόνιμη συνεργασία του Μποστ με αυτή την εφημερίδα (προηγουμένως συνεργαζόταν με τον Ταχυδρόμο). Τις μέρες εκείνες, ο Έλληνας υπουργός οικονομικών Παναγιώτης Κανελλόπουλος επισκέπτεται τη Βόννη για να συζητήσει οικονομικά θέματα. Η Ελλάδα θέλει να πουλήσει περισσότερα καπνά, να συνάψει δάνεια, να συνδεθεί με την Κοινή Αγορά, να πάρει κάποιες αποζημιώσεις για τα θύματα του ναζισμού. Οι Γερμανοί κρατούν σφιχτά κλειστό το χέρι τους, όπως ομολογεί το πρωτοσέλιδο της εφημερίδας: «Πενιχρά τα αποτελέσματα των συνομιλιών εις την Μπον. Δημιουργούνται νέοι, ουχί ευμενείς όροι. Ουδέν θετικόν δια τα θύματα του ναζισμού».

Ο Μποστ σχολιάζει την επίσκεψη, φτιάχνοντας μιαν έξοχη σύνθεση με αμέτρητα υπονοούμενα. Τα πολυπόθητα μάρκα δίνουν αφορμή για αλυσιδωτά λογοπαίγνια με τον Μάρκο Μπότσαρη, κι έτσι οι Γερμανοί παρομοιάζονται με τους Τούρκους πριν από το 1821, ενώ ο Λούντβιχ Έρχαρτ (ισόβιος υπουργός οικονομικών επί Αντενάουερ και στη συνέχεια, από το 1963 έως το 1967, καγκελάριος της Δυτικής Γερμανίας) φοράει φέσι και γούνες σαν τον Αλήπασα και αποκαλείται μπέης και πασιάς της Βόννης, η οποία είναι βέβαια Βιλαέτι.

Ο Κανελλόπουλος βαφτίζεται «Καπετάν Πάνος εκ Παλαιών Πατρών» (ήταν Πατρινός) και αποστέλλεται «εις Γερμανών» καβάλα στον Πήγασο, μια και ο Κανελλόπουλος ήταν και λογοτέχνης. Καθώς καλπάζει τ’ άλογο αφήνει πίσω του φύλλα χαρτί. Το πρώτο γράφει επάνω Σονέτα. Ο Κανελλόπουλος είχε πράγματι εκδώσει μια τέτοια ποιητική συλλογή, που είχε γίνει κοινός γελοιογραφικός τόπος, αφού όλοι σχεδόν οι γελοιογράφοι της εποχής τον παράσταιναν με τα σονέτα στο χέρι, σε ρολό ή σε βιβλία. Το άλλο χαρτί γράφει «Εγενήθην το 1402. Απεστάλην εις Βόνην το 1960» (υπαινιγμός στο μυθιστόρημα Γεννήθηκα στα 1402 του Κανελλόπουλου). Ο Πήγασος μεταφράζεται και στα τούρκικα Greek Hava Yolari – Τουρκ Χαβά Γιολαρί λέγονται οι τουρκικές αερογραμμές.

Το κείμενο κάτω από τον τίτλο έχει αναφορές σε Ελύτη ή Μακρυγιάννη (ότι έτζι ήθελεν σωθεί η πατρίς), τα μάρκα τα κρύβουν όχι σε θησαυροφυλάκιο αλλά σε «χανεσί», ενώ πλάι στον μιναρέ υπάρχει, αντί για την ημισέληνο, αγκυλωτός σταυρός, κάτι που σε νεότερες εποχές θα προκαλούσε από κατακραυγή έως διπλωματικό επεισόδιο.

Ακόμα και οι μικρές λεπτομέρειες αξίζουν προσοχή: κάτω στα τείχη, ο στρατιώτης με τη χατζάρα λέει «Έρδε Πάνο». Αυτό το έρδε είναι αρβανίτικο και θα πει «ήρθε», και παραπέμπει στο «Έρδε Κώτσο», με το οποίο οι βασιλόφρονες των Μεσογείων χαιρέτισαν την επάνοδο του Κωνσταντίνου το 1920, ή στο υδρέικο «Έρδε Μπούμπουλης«.  Επίσης, το Ζητούνι, από το οποίο φαίνεται να έρχεται ο Κανελλόπουλος (πινακίδα κάτω δεξιά), δεν είναι απλώς η παλιά ονομασία της Λαμίας επί Τουρκοκρατίας, αλλά παραπέμπει στη ζητιανιά.

Ο διάλογος είναι σχετικά σύντομος, όπως είναι λογικό για να κρατηθεί η ισορροπία σε τόσο φορτωμένο σκίτσο· ο Έρχαρτ παραφράζει το πασίγνωστο ποίημα του Βαλαωρίτη («Τ’ άλογο, τ’ άλογο Ομέρ Βρυώνη»), ενώ ο Κανελλόπουλος ζητιανεύει, όχι χωρίς τσαμπουκά, με αλλεπάλληλες γενικές πληθυντικού που μπερδεύονται με αιτιατικές ενικού (των Μάρκων – τον Μάρκον).

Το μαιανδρικό κείμενο στη μπορντούρα του σκίτσου, όπως συνήθιζε ο Μποστ, αναφέρεται σε θέματα που δεν θίγει το κυρίως σκίτσο:

Ήρθα στα μέρη του Βορηά στ’ αλόγατο καβάλα
τι βρέχη στην Κομοτινή και πνίγετ’ η Καβάλα
Καβάλα παν στην εκλησιά, καβάλα προσκηνάνε
είν’ ένα μπόι το νερό κι αλοιός δεν περπατάναι

Ελεημοσύνη χριστιανοί, αδέρφηα ελεημοσήνη
Όστις δανείζη ανηψιόν εις τον θειόν να δίνη
Άνοιχ’ το μάρκα χανεσί κε έξελθε τον Μάρκον
αποκλισθέντον τον χοριών μας απαιτούντε βάρκον

Αγάδες και πασάδες, μπέηδοι γερμανοί
Ορέ των Μάρκων θέλω, πανί ‘μαι με πανί
Των Μάρκων τον λεβέντιν κε των οπλαρχηγόν
Κριπτόμενον εις Βόνην κι εκή καταφυγών

Καραμανλής προστάζη να είμαι αυτών ευρών
γερμανιστί υβρίζων μ’ ανγκιλοτόν σταβρών
Κι ας βλέπει πετρελαίων η μάντις Λεϊλά
Λεϊλατών των Μάρκων θ’ απάγωμεν ψηλά.

Τις μέρες εκείνες πλημμύρες είχαν πλήξει την Κομοτηνή και την Καβάλα, ενώ μια μάντισσα, η Λεϊλά, είχε συλληφθεί από την αστυνομία· κατά διαβολική σύμπτωση, δεν ήταν ανατολίτισσα αλλά… Γερμανίδα και έδωσε στον Μποστ την ευκαιρία για το υπέροχο λογοπαίγνιο με τη «λεϊλασία». Και τι σημαίνει άραγε το καταληκτικό «θ’ απάγωμεν ψηλά»; Θα απαγάγουμε ψιλά ή θα πάμε ψηλά; Μα, ασφαλώς και τα δύο – όλα τα είχε λογαριάσει ο δαιμόνιος Μποστ!

Παρόλο που έγραψα τόσα πολλά, δεν έχω εξαντλήσει όλα τα λογοπαίγνια και τους υπαινιγμούς του κειμένου -ο Μποστ ήταν χειμαρρώδης. Αν έχετε κάποια απορία, μπορείτε να ρωτήσετε.

Με τη σειρά μου, θα ήθελα να ρωτήσω κι εγώ κάτι: Τι σας αρέσει στον Μποστ; Πώς τον προσεγγίζετε σήμερα; Ρωτάω κυρίως τους νεότερους, δηλαδή όσους δεν έζησαν τα γεγονότα που περιγράφονται -αλλά θα με ενδιέφερε η γνώμη όλων.

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Γελοιογραφίες, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , | 63 Σχόλια »

Ο Μποστ για τις πλημμύρες του 1961

Posted by sarant στο 18 Ιανουαρίου, 2013

Το σημερινό μας θέμα προέκυψε από τη συζήτηση του χτεσινού άρθρου, όπου κουβεντιάσαμε για τις φράσεις που έχουμε στη γλώσσα μας, αλλά και σε άλλες γλώσσες, για τη ραγδαία βροχή, τη νεροποντή: ρίχνει καρεκλοπόδαρα, βρέχει με το τουλούμι, τέτοια. Επειδή όμως οι νεροποντές φέρνουν πλημμύρες, στο χτεσινό άρθρο έγινε επίσης λόγος για μερικές ιστορικές πλημμύρες (στο λεκανοπέδιο πάντοτε), όπως του 1994 και του 1977. Πάνω στη συζήτηση έγινε λόγος και για τις μεγάλες πλημμύρες του 1961 που έπνιξαν (ως συνήθως) τις δυτικές συνοικίες, και αναφέρθηκε και ένα σκίτσο που είχε κάνει τότε ο Μποστ. Άλλο που δεν ήθελα, βρήκα το σκίτσο και το παρουσιάζω εδώ.

Οι μεγάλες πλημμύρες του 1961 έγιναν στις 5 Νοεμβρίου 1961, μέρα Κυριακή. Μια βδομάδα νωρίτερα, στις 29 Οκτωβρίου 1961, είχαν γίνει οι βουλευτικές εκλογές που έμειναν στην ιστορία ως οι «εκλογές βίας και νοθείας» υπέρ της απερχόμενης κυβέρνησης, της ΕΡΕ του Κ. Καραμανλή. Στο μεταξύ, είχε ορκιστεί η νέα κυβέρνηση της ΕΡΕ, ενώ ο Γ. Παπανδρέου είχε αρνηθεί να την αναγνωρίσει ως νόμιμη κυβέρνηση της χώρας, προαναγγέλλοντας τον ανένδοτο αγώνα, και ενώ από διάφορα σημεία συρρέανε καταγγελίες για νοθεία στις εκλογές. Έγιναν γνωστά και τα αποτελέσματα των στρατιωτικών τμημάτων (οι στρατιωτικοί, μόνιμοι και κληρωτοί, ψήφιζαν σε χωριστά εκλογικά τμήματα και με μια διαδικασία που δεν εξασφάλιζε τη μυστικότητα της ψηφοφορίας): η ΕΡΕ είχε πάρει 79% (έναντι 49,6% στον γενικό πληθυσμό).

Οι καταστροφές από τις πλημμύρες ήταν τεράστιες, ιδίως στις λαϊκές δυτικές συνοικίες (Μπουρνάζι, Νέα Λιόσια, Ανθούπολη, Αιγάλεω), δηλαδή περιοχές με φτωχόσπιτα και υποτυπώδη αποχετευτικά έργα. Περίπου 300 σπίτια κατέρρευσαν, άλλα 1.500 έπαθαν σοβαρές ζημιές, αλλά το τραγικότερο ήταν ότι μέσα στα νερά και τη λάσπη χάθηκαν 43 33 άνθρωποι, ανάμεσα στους οποίους η εφταμελής οικογένεια Ρίτση στα Νέα Λιόσια, που τα ορμητικά νερά παράσυραν το αυθαίρετο σπίτι τους. Αν οι πλημμύρες είχαν έρθει την προηγούμενη βδομάδα, θα ψηφίζαμε αλλιώς, είπαν κάποιοι κάτοικοι σύμφωνα με τα ρεπορτάζ των (αντιπολιτευόμενων) εφημερίδων.

Το σκίτσο του Μποστ δημοσιεύτηκε στην Ελευθερία την Κυριακή 12 Νοεμβρίου 1961, μια βδομάδα μετά -και φυσικά συνδυάζει τις πλημμύρες με τις καταγγελίες για νοθεία των εκλογών, που κάθε άλλο παρά είχαν κοπάσει (με κλικ μεγαλώνει):

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 93 Σχόλια »

Ο Μποστ στις αμερικάνικες εκλογές (σκίτσο του 1960)

Posted by sarant στο 2 Νοέμβριος, 2012

Την Τρίτη που μας έρχεται ψηφίζουν στην Αμερική για ανάδειξη Προέδρου, και οι εκλογές προβλέπονται αμφίρροπες, αφού από τις δημοσκοπήσεις οι δυο διεκδικητές παρουσιάζονται πολύ κοντά ο ένας στον άλλον, ενώ το καταστροφικό πέρασμα του τυφώνα Σάντι είναι παράγοντας αστάθμητος που δεν είναι εύκολο να εκτιμηθεί πώς και αν θα επηρεάσει το αποτέλεσμα. Τις αμερικάνικες εκλογές τις παρακολουθεί κάθε φορά με ενδιαφέρον όλος ο πλανήτης εδώ και πολλές δεκαετίες, και τούτη η φορά δεν αποτελεί εξαίρεση. Πολλές φορές οι αμερικανικές εκλογές έχουν (ή: θεωρείται στην Ελλάδα ότι έχουν) ειδικό ελληνικό ενδιαφέρον, και πάλι και τούτη η φορά δεν αποτελεί εξαίρεση αφού έχει γραφτεί επανειλημμένα ότι η λήψη της όποιας απόφασης για το μέλλον της χώρας εσκεμμένα αναβλήθηκε για μετά τις αμερικανικές εκλογές.

Αν έχετε άποψη για τις επικείμενες εκλογές, μπορείτε να τις εκφράσετε στα σχόλια. Πάντως, παραδοσιακά η ελληνική κοινή γνώμη νομίζω ότι τάσσεται κατά πλειοψηφία με τους Δημοκρατικούς, είτε επειδή στηρίζει ελπίδες στην εκλογή του Δημοκρατικού προέδρου είτε επειδή φοβάται τον Ρεπουμπλικάνο. Κάτι τέτοιο ισχύει και τούτη τη φορά, αν και, με τα ντράβαλα που έχουμε αυτή την περίοδο, οι αμερικάνικες εκλογές δεν τραβάνε και τόσο πολύ την προσοχή. Ένας πρόεδρος που βγήκε από αμφίρροπες εκλογές, ήταν ο Τζον Κένεντι, που η εκλογή του χαιρετίστηκε ίσως σε ολόκληρο τον κόσμο, μια και σ’ αυτόν στηρίχτηκαν πάρα πολλές ελπίδες -η δολοφονία του τρία χρόνια αργότερα τού εξασφάλισε υστεροφημία απαράμιλλη.

Θα παρουσιάσω σήμερα ένα σκίτσο του Μποστ για τις αμερικανικές προεδρικές εκλογές του 1960, το μοναδικό (εκτός λάθους) που έχει παρουσιάσει ο Μποστ σχετικά με αμερικανικές εκλογές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Εκλογές, ΗΠΑ, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , | 108 Σχόλια »

Το φονάζων πεδί και μια ιστορία που ξαναγίνεται (;) επίκαιρη

Posted by sarant στο 27 Φεβρουαρίου, 2010

Ο Μανώλης Γλέζος επανέφερε προχτές το θέμα των γερμανικών αποζημιώσεων που πρώτος είχε αναφέρει ο Θ. Πάγκαλος και είχε προκαλέσει την κατηγορηματική απάντηση της γερμανικής κυβέρνησης ότι οι αποζημιώσεις έχουν εξοφληθεί. Σύμφωνα με άλλες απόψεις, δεν είναι έτσι. Η αποζημίωση του 1960 αφορούσε αποκλειστικά θύματα κατοχής, κυρίως εβραίους, όχι το αναγκαστικό δάνειο ούτε την καταστροφή των υποδομών της χώρας. Και προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι η Ελλάδα δεν διεκδίκησε με μεγαλύτερη επιμονή τις γερμανικές πολεμικές αποζημιώσεις.

Σε κάποιο ιστολόγιο είδα να γίνεται λόγος για την υπόθεση Μέρτεν, του γερμανού χασάπη της Θεσσαλονίκης που ήρθε στην Ελλάδα, πιάστηκε, καταδικάστηκε και μετά αμνηστεύτηκε (τον Νοε. 1959) και γύρισε στη Γερμανία. Λίγο αργότερα,  τέλη Σεπτ. 1960, έκανε δηλώσεις στο Σπίγκελ και σε μια εφημερίδα του Αμβούργου, σύμφωνα με τις οποίες ο πρωθυπουργός Κ. Καραμανλής, ο υπουργός εσωτερικών Τάκος Μακρής και η γυναίκα του η Δοξούλα ήταν έμμισθοι πληροφοριοδότες των αρχών κατοχής και πήραν αμοιβή από τις κατασχεμένες εβραϊκές περιουσίες για τις πληροφορίες που έδωσαν. Ο Μέρτεν αναφέρει ότι η Δοξούλα, που ήταν γραμματέας στη γερμανική διοίκηση Θεσσαλονίκης, του είχε χαρίσει τα Χριστούγεννα του 1942 λεύκωμα με αναμνηστικές φωτογραφίες. Κατηγορείται για συνεργάτης και ο υφυπ. Αμύνης Γ. Θεμελής, επί κατοχής νομάρχης Πέλλης, με αρμοδιότητα να συγκεντρώνει ομήρους. Θέμελης και Μακρής έκαναν μήνυση στον Μέρτεν και στα έντυπα αλλά… στις ελληνικές δικαστικές αρχές κι έτσι η δίκη δεν έγινε ποτέ. Ο Μέρτεν υποστηρίζει επίσης ότι έχει και φωτογραφία με τον Καραμανλή στην Αθήνα μπροστά σε μια Λάντσια στην οδό Κοραή, αλλά δεν την εμφανίζει. Το μόνο που επιβεβαιώθηκε από τις καταγγελίες του είναι ότι η Δοξούλα (τότε Λεοντίδου) ήταν γραμματέας του και του είχε χαρίσει το λεύκωμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 37 Σχόλια »

Προεκλογικός Μποστ πριν από 48 χρόνια

Posted by sarant στο 29 Σεπτεμβρίου, 2009

Καιρό έχω να βάλω σκίτσο του Μποστ. Το σκίτσο που θα δείτε το είχα ξεχωρίσει εδώ και καιρό, πριν προκηρυχτούν εκλογές, μετά το ξέχασα. Δημοσιεύτηκε στην Ελευθερία την Κυριακή 22 Οκτωβρίου 1961, δηλαδή μια βδομάδα πριν από τις εκλογές της 29.10.1961, που έμειναν στην ιστορία ως οι εκλογές βίας και νοθείας. Καθώς δημοσιεύτηκε σε (ακόμη) κεντρώα εφημερίδα, το σκίτσο θεωρεί σίγουρη τη νίκη της ΕΚ (Η οποία ΕΚ σε εκείνες τις εκλογές είχε συνασπιστεί με τον Μαρκεζίνη, ενώ η ΕΔΑ που ήταν αξιωματική αντιπολίτευση κατέβαινε σε μέτωπο με το Αγροτικό Κόμμα ως ΠΑΜΕ και δέχτηκε το κύριο βάρος της προεκλογικής βίας –μέχρι και νεκρούς είχε).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , | 13 Σχόλια »