Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ελευθεροτυπία’

Η μέρα της κάλπης

Posted by sarant στο 20 Σεπτεμβρίου, 2015

Οι πιο πρωινοί θα έχουν ήδη ρίξει το ψηφοδέλτιο στην κάλπη, άλλοι θα πάνε πριν από το μεσημέρι, άλλοι το απομεσήμερο. Κάποιοι δεν θα πάνε καθόλου, εννοώ κάποιους που είχαν ψηφίσει στις προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις αλλά τούτη τη φορά θα επιλέξουν την αποχή, που προβλέπεται να είναι αυξημένη -αν και δεν επαληθεύουν πάντα οι προβλέψεις.

Το ιστολόγιο δεν μπόρεσε ν’ αντισταθεί στην επικαιρότητα κι έτσι αφιέρωσε στις σημερινές εκλογές ικανό μερίδιο της αρθρογραφίας του -ήταν κι η προεκλογική περίοδος σύντομη, κι αυτό πύκνωσε αναγκαστικά τα εκλογικά και εκλογολογικά άρθρα. Βάλαμε και προγνωστικά, βάλαμε και γκάλοπ, λεξιλογήσαμε και πολιτικολογήσαμε. Σήμερα, που είναι η μέρα της κάλπης, θα ήταν αφύσικο να βάλω κάποιο άλλο θέμα.

Διάλεξα να παρουσιάσω δυο γελοιογραφίες, από προηγούμενες εκλογές, που έγιναν επίσης σε χρονιά που τελειώνει στο 5: τις εκλογές του 1915, πριν από 100 στρογγυλά χρόνια, και τις εκλογές του 1985, πριν από 30 χρόνια.

ekloges1915

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Εκλογές, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , | 254 Σχόλια »

Οι δυο συλλαβές που λείπουν

Posted by sarant στο 11 Ιουλίου, 2013

Το τραγούδι «Ο πολιτευτής» του Διονύση Σαββόπουλου, από το δίσκο «Η ρεζέρβα» (1979), ποτέ δεν σταμάτησε να ακούγεται, αλλά τα τελευταία χρόνια, με την απαξίωση των πολιτικών, έχει ξαναέρθει στην επικαιρότητα -άλλωστε και ο ίδιος ο συνθέτης του το διάλεξε για τίτλο μιας περσινής του παράστασης («Ο πολιτευτής. Μουσικοπολιτικά και άλλα»).  Αλλά ας εκμεταλλευτούμε τις δυνατότητες που μας δίνει το Διαδίκτυο, κι ας ακούσουμε το τραγούδι:

Οι στίχοι είναι οι εξής:

Αυτά τα λόγια με σφίξανε σαν πένσα,
τα είπε χθες το βράδυ μια ψυχή
κι ένας φαλάκρας, απ’ έξω και από μέσα χαμογελούσε,
ναι, γιατί να σκοτιστεί.

Θυμάσαι που βαλάντωνες εκεί στην εξορία
και διάβαζες και Ρίτσο και αρχαία τραγωδία;
τώρα κοκορεύεσαι επάνω στον εξώστη
και μιλάς στο πόπολο σαν τον ναυαγοσώστη.

Στη φοιτητριούλα που σ’ έχει ερωτευτεί
θα σε καταγγείλω πονηρέ πολιτευτή.
Τζάμπα χαραμίζει θα πάω να της πω
το νεανικό της και αγνό ενθουσιασμό.

Εκείνο που υψώνεται και σε εκμηδενίζει
είναι της καρδούλας μου το φως που ξεχειλίζει
κι ό,τι σε γλιτώνει και σου δίνει την αιτία
είναι που χρειάζεται κι η γραφειοκρατία.

Ο πρώτος προβοκάτορας απ’ όλους στη ζωή μου
είν’ η αφεντιά σου που αντιγράφει την φωνή μου.
άλλαξες το σώμα μου με έπιπλα και σκεύη
σαν τον σοσιαλισμό που σε βολεύει.

Χαρά να σε γιαούρτωνα εκεί που ρητορεύεις
εκεί που με χειροκροτάς χωρίς να το πιστεύεις
παίρνεις την αλήθεια μου και μου την κάνεις λιώμα
απ’ το πόδι με τραβάς βαθιά μέσα στο χώμα.

Με πλάγια είναι το ρεφρέν. Η εισαγωγική στροφή διαφέρει, δεν τραγουδιέται όπως οι υπόλοιπες -φέρνει λίγο σε ρετσιτατίβο, ενώ στις τέσσερις καθαυτό στροφές του τραγουδιού υπάρχει ένα ελαττωματάκι του ρυθμού που τραβάει την προσοχή, και σ’ αυτό θα αφιερώσω το σημερινό μας άρθρο, όσο κι αν οι παλιότεροι (και οι μεσαίοι) ίσως με κατηγορήσουν ότι κομίζω γλαύκα στην Αθήνα, δηλαδή ότι λέω πράγματα πασίγνωστα.

Αν προσέξουμε τις τέσσερις στροφές (τα κουπλέ, όχι το ρεφρέν), βλέπουμε ότι είναι τετράστιχα, με 15 σύλλαβους στο πρώτο δίστιχο και 14σύλλαβους στο δεύτερο δίστιχο. Υπάρχει όμως ένας στίχος που κουτσαίνει, που θα τον έχετε ήδη εντοπίσει, ο τελευταίος στίχος της τρίτης στροφής: σαν τον σοσιαλισμό που σε βολεύει. Ο στίχος αυτός έχει 12 συλλαβές (αν διαβάσουμε το «σοσιαλισμό» σαν πεντασύλλαβο, «σοσι-αλισμό», αλλιώς αν κάνουμε συνίζηση έχει 11 συλλαβές). Όταν τον τραγουδάει (στο 2.34 του βιντεακιού) ο Σαββόπουλος προσπαθεί να τεντώσει τις συλλαβές, ώστε οι δώδεκα να ακουστούν σαν δεκατέσσερις, αλλά και πάλι ο στίχος δεν παύει να κουτσαίνει, έστω και ελαφρά.

Γιατί λείπουν δυο συλλαβές; Ο Σαββόπουλος είναι  μεγάλος μάστορας της στιχουργίας, συνήθως οι στίχοι του δεν έχουν ψεγάδια. Κάποια άλλη εξήγηση θα υπάρχει.

Εντάξει, υποθέτω πως οι περισσότεροι θα την ξέρετε την εξήγηση για τις δυο συλλαβές που λείπουν από τον στίχο, αλλά ας θυμηθούμε την ιστορία του τραγουδιού.

Ο «Πολιτευτής» συμπεριλήφθηκε στον δίσκο «Η ρεζέρβα», είχε όμως κυκλοφορήσει λίγα χρόνια νωρίτερα, τον Σεπτέμβρη του 1975, σε 45άρι (δίσκο 45 στροφών, να εξηγούμαστε) με τον «Καθρέφτη» στην πίσω όψη, ένα ρεμπέτικο του Μπαγιαντέρα τραγουδισμένο από τον Μπαγιαντέρα και τον Σαββόπουλο μαζί. Ο Καθρέφτης δεν μπήκε στη Ρεζέρβα, μπήκε όμως ένα άλλο τραγούδι που είχε επίσης κυκλοφορήσει νωρίτερα (κι αυτό το 1975 θαρρώ) σε 45άρι, το «Για την Κύπρο», το οποίο στην πρώτη του ενσάρκωση ήταν φλιπ-σάιντ του «Σαν τον Καραγκιόζη».

Η αρχική λοιπόν έκδοση του Πολιτευτή, που μπορείτε να την ακούσετε στο γιουτουμπάκι πιο κάτω, διαρκεί μεν μισό λεπτό λιγότερο από την έκδοση του δίσκου μακράς διαρκείας, την οριστική ας πούμε έκδοση, αλλά… έχει δυο συλλαβές παραπάνω, δηλαδή ο τελευταίος στίχος της τρίτης στροφής έχει 14 συλλαβές όπως τα ταίρια του. Ολόκληρη η στροφή είναι:

Ο πρώτος προβοκάτορας απ’ όλους στη ζωή μου
είν’ η αφεντιά σου που αντιγράφει την φωνή μου.
άλλαξες το σώμα μου με έπιπλα και σκεύη
σαν τον αριστεροχουντισμό που σε βολεύει.

Αριστεροχουντισμό, εφτά συλλαβές, όχι σοσιαλισμό με πέντε, οπότε ο στίχος ξαναγίνεται αρτιμελής -ακούστε τον στο 2.08 του βιντεακιού, που είναι διακοσμημένο με στιγμιότυπα από πρόσφατες συνεδριάσεις της Βουλής.

[Ένα αξιοπερίεργο: αυτός που ανέβασε το γιουτουμπάκι, επειδή μάλλον πήρε απ’ αλλού τους στίχους με κοπυπάστη, έχει τη νεότερη βερσιόν των στίχων, με σοσιαλισμό αντί για αριστεροχουντισμό!]

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Λεξικογραφικά, Ληξιαρχεία λέξεων, Μεταπολίτευση, Πρόσφατη ιστορία, Πολιτική, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 103 Σχόλια »

Αυτό δεν το έγραψε ο Πολύβιος!

Posted by sarant στο 24 Μαΐου, 2013

Η επανάληψη είναι μήτηρ της μαθήσεως, λέει το παλιό σχολικό ρητό, και αφού βρισκόμαστε σε περίοδο εξετάσεων δεν είναι αταίριαστο να επαναλάβω εδώ ένα παλιότερο άρθρο του ιστολογίου, αφού μάλιστα είχαμε και επανάληψη του ερεθίσματος από το οποίο είχε προκύψει το αρχικό άρθρο. Οι τακτικοί αναγνώστες του ιστολογίου θα το θυμούνται, και ίσως θα στραβομουτσουνιάσουν διαβάζοντας τα ίδια πράγματα -τους ζητώ συγνώμη.

Ο λόγος για ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε το περασμένο Σάββατο στην Ελευθεροτυπία, με τίτλο Γλώσσα και Ιστορία, τα πρώτα θύματα. Συγγραφέας του ο κ. Χρίστος Στεργ. Μπελλές, που ίσως τον θυμάστε γιατί πρόπερσι μας είχε απασχολήσει ένα άλλο άρθρο του. Τώρα, όταν λέω ένα «άλλο» άρθρο του, είναι σχήμα λόγου, διότι στην πραγματικότητα το νεότερο άρθρο αντιγράφει (κοπυπαστηδόν) ολόκληρες παραγράφους του προηγούμενου, χωρίς να αλλάζει ούτε ένα γιώτα, αν και γενικά είναι συντομότερο. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό, στο κάτω κάτω οι αναγνώστες των εφημερίδων έρχονται και παρέρχονται (ιδίως όταν και οι ίδιες οι εφημερίδες παρέρχονται, όπως στην περίπτωση της Ελευθεροτυπίας), κι αν ήταν έγκυρο το άρθρο του κ. Μπελλέ δεν θα πείραζε η επανάληψη αρκετών παραγράφων, αλλά δυστυχώς μόνο έγκυρα δεν είναι τα όσα γράφονται, οπότε αναγκάζομαι κι εγώ να ξαναγράψω.

Όπως και το παλιότερο άρθρο του κ. Μπελλέ, έτσι κι αυτό δεν μου άρεσε καθόλου. Το βρήκα τσαπατσούλικα γραμμένο, με όχι λίγα οξύμωρα και κλισέ, με κάμποσες λέξεις που αναρωτιέμαι αν ξέρει ο συγγραφέας τι σημαίνουν, αν και μερικά μαργαριτάρια του παλιότερου άρθρου δεν έχουν μεταφερθεί στο τωρινό. Επί της ουσίας, ο συγγραφέας κινδυνολογεί για τη δήθεν φθορά της γλώσσας, χωρίς να παραθέτει κανένα επιχείρημα –ή μάλλον με μόνο επιχείρημα τη διάδοση της λέξης «γαμάτο» στην αργκό των νέων. Και, το χειρότερο, (ξανα)πιάνω τον κ. Μπελλέ στα πράσα να χρησιμοποιεί ανύπαρκτα ρητά, κι αυτό είναι πιο σοβαρό.

Σαν παράδειγμα της τσαπατσουλιάς και των οξύμωρων, διαβάζουμε στην αρχή ότι καταντήσαμε, λέει, τη γλώσσα «πλοίο ξυλάρμενο που θαλασσοδέρνεται στα αβαθή και τελματώδη» -αυτή η συσσώρευση των κλισέ δημιουργεί εντύπωση οξύμωρου, διότι στα αβαθή και στα τελματώδη δεν μπορεί να θαλασσοδέρνεται ένα πλοίο –ή το ένα, αγαπητέ μου, ή το άλλο θα έχεις. Είναι σαν εκείνον που έγραφε: «ήταν ένα ύπουλο πισώπλατο χτύπημα…» και για να το κάνει ακόμα πιο απεχθές πρόσθεσε: «…κατάστηθα»! Το ίδιο οξύμωρα μου φαίνονται και τα «αυχμηρά περβόλια» διότι αυχμηρός θα πει κατάξερος, αλλά ας πούμε ότι εδώ λειτουργεί η ποιητική άδεια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αιωνίως θνήσκουσα γλώσσα, Γενικά γλωσσικά, Επαναλήψεις, Εφημεριδογραφικά, Λαθροχειρίες | Με ετικέτα: , , , , | 127 Σχόλια »

Πώς γράφουμε αλίμονο;

Posted by sarant στο 28 Ιανουαρίου, 2013

eleftherotypia_22_1_13-thumb-largeΜια έκφραση που τη λέμε όταν έχει συμβεί ανεπανόρθωτο ή έστω μεγάλο κακό, ή όταν προβλέπουμε πως θα συμβεί, είναι η «γράψε αλίμονο». Ας πούμε, στη Νυχτερίδα του Τσίρκα, λέει ένας ήρωας «Εύχομαι να βγει κακός προφήτης, γιατί έτσι και τον δικαιώσουν τα πράγματα, γράψε αλίμονο!». Εδώ το «γράψε» είναι σαν να επιβεβαιώνει το κακό που ήρθε ή θα έρθει. Πώς όμως γράφουμε «αλίμονο»; Η ερώτηση δεν είναι τόσο αθώα όσο φαίνεται.

Τις προάλλες, η Ελευθεροτυπία κυκλοφόρησε με τον πρωτοσέλιδο τίτλο που βλέπετε αριστερά στην εικόνα, «Αλίμονο αν αρρωστήσεις!», και κάποιος φίλος στο Φέισμπουκ σχολίασε ειρωνικά όχι τον τίτλο καθαυτόν αλλά την ορθογραφία, διότι, λέει, εκείνος την είχε διδαχτεί «αλλοίμονο» και δεν του άρεσε καθόλου η νεόκοπη γραφή χωρίς το διπλό λάμδα και το επίσημο όμικρον γιώτα.

Οι αλλαγές της ορθογραφίας, κακά τα ψέματα, πάντα προκαλούν έντονες αντιδράσεις, επειδή έχουμε εξοικειωθεί με την οπτική εικόνα μιας λέξης και επειδή, όπως φαίνεται, αν δεν μας το τονίσουν, σπάνια συνειδητοποιούμε ότι ορισμένες λέξεις γράφονται με δύο ή περισσότερους τρόπους, εκτός βέβαια αν είμαστε επαγγελματίες γραφιάδες οπότε ξέρουμε ποιες λέξεις διττογραφούνται. Όταν λοιπόν συνειδητοποιήσουμε απότομα (επειδή, ας πούμε, το βλέπουμε σε πρωτοσέλιδο ή επειδή μας το διορθώνουν) ότι υπάρχουν εναλλακτικές γραφές, τότε αισθανόμαστε άσχημα, και εύλογα πιστεύουμε ότι αυτή η άλλη γραφή είναι λανθασμένη.

Το αλίμονο, ας πούμε, ο φίλος μου το είχε συνηθίσει «αλλοίμονο» και είναι αλήθεια ότι γραφόταν και έτσι, και ακόμα πολλοί έτσι το γράφουν. Η γραφή «αλλοίμονο» προϋποθέτει ότι η λέξη ετυμολογείται από το «αλλ’ οίμοι» (το οίμοι ήταν επιφώνημα θλίψης στα αρχαία, παρόμοιο με το αλίμονο), όμως οι περισσότεροι μελετητές, παρόλο που αναγνωρίζουν κενά στην ετυμολογία της λέξης, δέχονται την πρόταση του Ν. Πολίτη (από το 1898) ότι το αλίμονο παράγεται από το αλί, το οποίο αλί είναι μετεξέλιξη του ηλί, από την ευαγγελική φράση «ηλί, ηλί λαμά σαβαχθανί» του Χριστού. Χωρίς καμιά διαφάνεια, το ηλί ηλί (που σημαίνει στα εβραϊκά «Θεέ μου») θεωρήθηκε έκφραση απόγνωσης, και από έναν ενδιάμεσο τύπο αηλί φτάσαμε στο αλί. Μέχρι εκεί συμφωνούν όλοι. Πώς τώρα φτάσαμε από το αλί στο αλίμονο; Εδώ δεν υπάρχει ομοφωνία. Ο  Φιλήντας πρότεινε από το «αλί σε μένα > αλίμενα > αλίμονο». Το ετυμολογικό του Μπαμπινιώτη προτείνει φράσεις όπως «αλί μόνον του τάδε», που το βρίσκω πιθανότερο. Το ΛΚΝ πάλι προτείνει εντελώς άλλη προέλευση, από την αρχαία φράση «αλλ’ ει μόνον» (αλλά εάν μόνο), ενώ τον 19ο αιώνα κάποιος είχε προτείνει το αρχαίο ‘αλήμων’ = περιπλανώμενος. Αν εξαρτήσουμε την ορθογραφία από την ετυμολογία, έχουμε τύπους: αλίμονο, αλλοίμονο, αλλείμονο, αλήμονο, ενώ παλιά γράφανε και «αλλήμονο» αλλά δεν ξέρω πώς το δικαιολογούσαν. Όσοι πάντως σήμερα γράφουν «*αλοίμονο» ή «*αλλίμονο» δεν έχουν κάποιαν ετυμολογική εξήγηση, απλώς μπερδεύονται ανάμεσα στο «αλίμονο» και στο «αλλοίμονο». Πάντως, τα περισσότερα και εγκυρότερα λεξικά, ήδη από το 1933 (Λεξικό της Πρωίας) έχουν υιοθετήσει τη γραφή «αλίμονο» (έτσι και ο Δημητράκος, ο Μπαμπινιώτης, το ΛΚΝ κτλ.)

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Μεταμπλόγκειν, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 230 Σχόλια »

Ποδαρικό στα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 14 Ιανουαρίου, 2012

Κι ενώ ο Γενάρης κοντεύει πια να μεσιάσει, βγάζω το πρώτο πιάτο με μεζεδάκια για το 2012, όπως κάνω ταχτικά δυο-τρεις φορές το μήνα.

Και ξεκινάω με ένα υπουργικό μεζεδάκι. Κατά τη συζήτηση του αθλητικού νομοσχεδίου στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής, ο υπουργός Πολιτισμού κ. Παύλος Γερουλάνος, τουλάχιστον όπως μεταδίδεται από τα μέσα ενημέρωσης, δήλωσε: «Είπα στους ανθρώπους του ποδοσφαίρου να μη μου φέρουν αλλαγές για το νομοσχέδιο με επίφαση το αυτοδιοίκητο». Θέλω να πιστεύω ότι το λάθος το έκανε ο συντάκτης που έκανε το ρεπορτάζ (από όπου το πήραν και όλοι οι υπόλοιποι) και ότι έχουμε υπουργό Πολιτισμού που ξέρει τη διαφορά ανάμεσα σε επίφαση και σε πρόφαση. Φοβάμαι όμως πως όχι.

Προχωράμε στο πρώτο κρούσμα σχιζολεξίας για την καινούργια χρονιά. Ξέρετε, σχιζολεξία είναι η ψύχωση εκείνη που αναγκάζει κάποιους να χωρίζουν «εις τα εξ ων συνετέθησαν» τις σύνθετες λέξεις, ίσως επειδή φαντάζονται ότι έτσι αποκαθιστούν κάποιαν αγνή, πρωτογενή μορφή τους. Παλιότερα οι σχιζολέκτες χώριζαν με ενωτικό (παύλα) ή με απόστροφο τις λέξεις που τόσο άσπλαχνα διαμέλιζαν (π.χ. «κατ’ επείγον»!), τώρα τελευταία όμως επικρατεί η τάση του ολοκληρωτικού χωρισμού τους. Στο τελευταίο κρούσμα, διάβασα στο ηλεΒήμα ότι δικάζεται ένας Αμερικανός πεζοναύτης για τη δολοφονία αμάχων στο Ιράκ. Ο πεζοναύτης κατηγορείται για «φόνο εκ προ μελέτης» -ο δημοσιογράφος του Βήματος, που κατακρεούργησε εν ψυχρώ τη λέξη «προμελέτη» θα τη σκαπουλάρει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , | 112 Σχόλια »

Γλωσσικά δάνεια, ετυμολογία και σημασίες

Posted by sarant στο 7 Δεκέμβριος, 2011

Το χτεσινό κείμενο του Στάθη Σταυρόπουλου στην Ελευθεροτυπία έχει  γλωσσικό ενδιαφέρον και ασχολείται με θέματα που μας έχουν κι εδώ απασχολήσει, οπότε θέλω να το σχολιάσω, αλλά και να επεκταθώ σε μερικές γενικότερες (και κάπως ασύνδετες) σκέψεις για τον γλωσσικό δανεισμό.

Ο Στάθης αρχίζει ως εξής:

Η οικονομία δεν είναι economy. Μπορεί η λέξη, ως δάνειο, να έχει περάσει σε πολλές γλώσσες (γαλλ. economie, γερμ. Okonommie), αλλά σε αυτές τις γλώσσες η λέξη απλώς προσδιορίζει, σημαίνει, την έννοια, χωρίς όμως ταυτοχρόνως να μεταφέρει τη μνήμη της, χωρίς δηλαδή η ετυμολογία της να υποσημειώνει τις έννοιες απ’ τις οποίες παρήχθη η έννοια που αποτυπώνει η λέξη.

Στα ελληνικά η «οικονομία» παραπέμπει στον οίκο και τον νόμο, όπως ο νόμος με τη σειρά του παραπέμπει στη νομή. Οπως το «δημοκρατία» παραπέμπει στον οργανωμένο πολιτικώς λαό (δήμος) και στο κράτος, τη δύναμη, ή το «γεωμετρία», το «φιλοσοφία» παραπέμπουν αντιστοίχως και πάει λέγοντας. Στις άλλες γλώσσες, πλην των ολίγων μορφωμένων που είναι σε θέση να ετυμολογήσουν αρχετυπικές λέξεις από τις αρχαίες γλώσσες, οι λέξεις για τους υπόλοιπους απλώς «σημαίνουν» αλλά δεν μεταφέρουν πληροφορίες για τον εαυτό τους, δεν «θυμούνται» κι έτσι δεν «διδάσκουν».

Ο Έλληνας, μας λέει ο Στάθης, έχει το προνόμιο να «διδάσκεται» όταν χρησιμοποιεί «αρχετυπικές» λέξεις όπως οικονομία, φιλοσοφία, γεωμετρία, που έχουν γίνει διεθνείς, ενώ ο Γερμανός ή ο Άγγλος (πλην ολίγων μορφωμένων, που ξέρουν, π.χ. ότι philo- σημαίνει friend και sophy σημαίνει wisdom), χρησιμοποιούν τις λέξεις συμβατικά, χωρίς να θυμούνται και να διδάσκονται.

Μερικές παρατηρήσεις στα παραπάνω.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικά δάνεια, Εφημεριδογραφικά | Με ετικέτα: , | 209 Σχόλια »

Σαββατιάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 3 Δεκέμβριος, 2011

 

Μερικά σκόρπια μεζεδάκια για σήμερα, μαζεμένα όπως συνήθως από τα αχανή μαργαριτολίβαδα των εφημερίδων και του Διαδικτύου. Στο τέλος έχω και μια ερώτηση προς τη συλλογική σας σοφία και ενημέρωση.

Θα ξεκινήσω με ένα φρέσκο, που μου το έστειλε χτες το βράδυ ένας φίλος. Φρέσκο αλλά όχι καινούργιο, με την έννοια ότι πρόκειται για μαργαριτάρι που το βλέπουμε αρκετά συχνά και που αντέχει στον χρόνο, ή μάλλον ολοένα και συχνότερο γίνεται καθώς αυξάνεται η αγγλομάθεια (και διάφορες άλλες λέξεις με την ίδια κατάληξη, θα έλεγε κάποιος γκρινιάρης). Εννοώ τον Γαλαξία και τον Μίλκι Γουέι (ή Ουέι). Βέβαια, ξέρουμε όλοι ότι στα αγγλικά Milky Way είναι απλώς η ονομασία του Γαλαξία, δηλαδή του γαλαξία μας, του γαλαξία στον οποίο ανήκει το ηλιακό μας σύστημα. Σε πρόσφατο άρθρο στο in.gr, ενώ ο τίτλος είναι «βλέπουν καθαρά τον Γαλαξία», μέσα στο κείμενο βρίσκει κανείς κάμποσες αναφορές στον Μίλκι Ουέι, ακόμα και «στον δικό μας Μίλκι Ουέι», αλλά και σε Γαλαξία και γαλαξίες, λες και είναι κάτι άλλο, ή λες και υιοθετήσαμε την αγγλική ορολογία επειδή δεν έχουμε δική μας. Για το θέμα αυτό είχα γράψει παλιότερα, πριν ανοίξω το ιστολόγιο, κατά σύμπτωση και πάλι από άρθρο του in.gr.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απορίες, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , | 263 Σχόλια »

Για την Ελευθεροτυπία, παρ’ όλ’ αυτά

Posted by sarant στο 9 Νοέμβριος, 2011

 

Παρόλο που αυτό θεωρείται κουσούρι σε πολλούς ιντερνετικούς κύκλους, θα το παραδεχτώ, είμαι φανατικός αναγνώστης εφημερίδων: από πέντε χρονών διάβαζα τις εφημερίδες που πέφταν στα χέρια μου, κι έμεινα πιστός στην ανάγνωσή τους ακόμα κι όταν οι εφημερίδες απαγορεύονταν (στο στρατό στη δεκαετία του 1980) ή ήταν δυσεύρετες (στο εξωτερικό), ακόμα και τα τελευταία χρόνια που οι περισσότερες εφημερίδες, ιδίως οι κυριακάτικες, μετατράπηκαν σε κάτι υπερφυσικά γεμιστά τέρατα, που για να τα διαβάσεις πρέπει να σκίσεις σελοφάν, να παραμερίσεις ένθετα και να πετάξεις διαφημιστικά, σαν τη μαγείρισσα που ξελεπιάζει και καθαρίζει ψάρια. Και εξακολουθώ να αγοράζω τη χάρτινη έκδοση της εφημερίδας που προτιμώ ακόμα και τώρα που η ύλη της βρισκεται στο Διαδίκτυο.

Αν αυτός ο πρόλογος ακούγεται γνωστός, είναι επειδή τα παραπάνω (με κάποιες αλλαγές) τα είχα ξαναγράψει σε αυτό στο ιστολόγιο πέρυσι, περίπου τέτοιον καιρό. Τότε, με αφορμή την αναστολή της καθημερινής έκδοσης του Βήματος. Τώρα τα επαναλαμβάνω σε σχέση με το απειλούμενο (επικείμενο; αναπόφευκτο; αποφασισμένο; ) κλείσιμο της Ελευθεροτυπίας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εφημεριδογραφικά | Με ετικέτα: , | 80 Σχόλια »

Γαμάτο, να γιατί χανόμαστε!

Posted by sarant στο 23 Αύγουστος, 2011

Ζητάω συγνώμη από εσάς αν σας ενόχλησε ο αθυρόστομος τίτλος (σιγά την αθυροστομία δηλαδή…) και από τον Τζίμη Πανούση, που παραποίησα τον δικό του τίτλο. Ωστόσο, δεν φταίω εγώ, δεν άρχισα πρώτος. Την Κυριακή δημοσιεύτηκε στην Ελευθεροτυπία ένα άρθρο του κ. Χρίστου Μπελλέ, συγγραφέα και πανεπιστημιακού, με τίτλο «Ουτοπία» και υπότιτλο «Γλώσσα και Ιστορία. Οι δυο ακρογωνιαίοι λίθοι Παιδείας». Το άρθρο μπορείτε να το διαβάσετε ολόκληρο εδώ, εγώ θα ξεχωρίσω μερικά αποσπάσματα για να τα (επι)κρίνω.

Διότι, πρέπει να το πω, το άρθρο καθόλου δεν μου άρεσε. Το βρήκα τσαπατσούλικα γραμμένο, γεμάτο οξύμωρα και κλισέ, με κάμποσες λέξεις που αναρωτιέσαι αν ξέρει ο συγγραφέας τι σημαίνουν. Δεύτερον, επί της ουσίας, κινδυνολογεί για τη δήθεν φθορά της γλώσσας, χωρίς να παραθέτει κανένα επιχείρημα –ή μάλλον με μόνο επιχείρημα τη διάδοση της λέξης «γαμάτο» στην αργκό των νέων. Και, τρίτο και φαρμακερό, πιάνω τον κ. Μπελλέ στα πράσα να χρησιμοποιεί ανύπαρκτα ρητά, κι αυτό είναι πιο σοβαρό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αιωνίως θνήσκουσα γλώσσα, Γενικά γλωσσικά, Εφημεριδογραφικά, Λαθροχειρίες | Με ετικέτα: , , , , | 280 Σχόλια »

Μεζεδάκια στην αυλή

Posted by sarant στο 4 Αύγουστος, 2011

 

Τρία μεζεδάκια έχω για το σημερινό πιάτο, καλοκαίρι είναι άλλωστε. Και τα τρία μού τα έστειλαν φίλοι. Το πρώτο είναι από είδηση του in.gr πριν από λίγες μέρες, όταν ένα αεροπορικό ατύχημα είχε ασυνήθιστα (και ευχάριστα) ανώδυνες συνέπειες. Λοιπόν, την ώρα που ετοιμαζόταν να προσγειωθεί, το αεροσκάφος των Caribbean Airlines, συνετρίβη και κόπηκε στα δύο στον αερολιμένα της Γουιάνα.

Από τον τίτλο του άρθρου, αυτό που χτυπάει αρχικά στο μάτι ίσως είναι η ακλισιά: της *Γουϊάνα. Εννοείται ότι μέχρι πριν από λίγα χρόνια όλοι έγραφαν «της Γουϊάνας» και ακόμα οι περισσότεροι έτσι το γράφουν, αλλά την ακλισιά την έχουμε ξανασυζητήσει και θα την συζητήσουμε και στο μέλλον. Αυτό που έκανε περισσότερη εντύπωση στον φίλο μου, αλλά και σε μένα, είναι το φαινομενικά οξύμωρο «συνετρίβη και κόπηκε στα δύο».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Εφημεριδογραφικά, Μεζεδάκια, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , , | 172 Σχόλια »

Ο Φώτης Δήμου και το «δώρο» της ΕΛΑΣ

Posted by sarant στο 21 Μαΐου, 2011

Πιθανότατα θα έχετε ήδη διαβάσει, σε εφημερίδες ή στο Διαδίκτυο, για την υπόθεση του 21χρονου φοιτητή Φώτη Δήμου, που είναι προφυλακισμένος από τις 11 Μαΐου, τη μέρα της πανεργατικής διαδήλωσης. Κατηγορείται ότι συμμετείχε σε επεισόδια, ότι φορούσε κουκούλα και μάσκα αερίων, ότι είχε στην πλάτη του σακίδιο με μολότοφ. Υπάρχουν φωτογραφίες, σαν αυτήν που έβαλα εδώ αριστερά, που είναι παρμένη από το tvxs.gr (έχει και άλλες), καθώς και καταθέσεις από αυτόπτες μάρτυρες, που αντικρούουν το κατηγορητήριο, ιδίως όσον αφορά το σακίδιο στην πλάτη και τη μάσκα αερίων (δεν μ’ αρέσει το «αντιασφυξιογόνο», και σόλοικο είναι και κακόηχο).

Τότε γιατί γράφω κι εγώ για το θέμα; Ίσως επειδή, τώρα που το ξανασκέφτομαι, μπορεί και να μην έχετε ακούσει για την υπόθεση. Αν, ας πούμε, ενημερώνεστε από τα Νέα ή την Καθημερινή, το google μου λέει ότι δεν έχετε διαβάσει τίποτε για το θέμα (αν το γκουγκλ με ξεγέλασε, ζητώ συγνώμη από τις εφημερίδες). Το ίδιο κι αν ενημερώνεστε από τους (θεωρούμενους) κορυφαίους ειδησεογραφικούς ιστότοπους, όπως το in.gr, το nooz.gr, το skai.gr ή το tovima.gr. Εκτός λάθους, κανείς από τους ιστοτόπους αυτούς δεν έχει γράψει λέξη για την υπόθεση Φώτη Δήμου. Έγραψε η Αυγή, έγραψε ο Ριζοσπάστης, έγραψε το tvxs.gr πολλά‘ πρώτη, και πρέπει να το τονίσω, έγραψε η Ελευθεροτυπία. Και από τους επώνυμους αρθρογράφους, στον Φώτη Δήμου αφιέρωσε  το χτεσινό του άρθρο ο Στάθης Σταυρόπουλος, και μπράβο του! (Αν είναι  κι άλλοι που έγραψαν, πείτε τους).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δικαιώματα, Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , , , , | 111 Σχόλια »

Προπασχαλινά μουστάκια

Posted by sarant στο 26 Απρίλιος, 2011

Κι αυτό το σύντομο άρθρο το γράφω αρκετές μέρες νωρίτερα, μεγαλοτεταρτιάτικα, και το ανεβάζω με αυτόματο πιλότο, οπότε αν έχουν συμβεί τέρατα και σημεία στο μεταξύ, να ξέρετε ότι δεν τα έχω πάρει υπόψη μου.

Όπως ίσως θα ακούσατε ή θα διαβάσατε, τη Μεγάλη Τρίτη (19 Απριλίου) ο υπουργός υγείας κ. Λοβέρδος «καρατόμησε», όπως είναι το αναπόφευκτο δημοσιογραφικό κλισέ κάθε φορά που αποπέμπεται ο προϊστάμενος ενός οργανισμού, τη διοίκηση του νοσοκομείου Αλεξάνδρα. Ο υπουργός τους καρατόμησε, τα δε μίντια  τούς φόρεσαν μουστάκια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικός ερμαφροδιτισμός, Εφημεριδογραφικά, Μουστάκια της Τζοκόντας | Με ετικέτα: , , , | 10 Σχόλια »

Ο ρώσος βουλευτής με τη μίνι φούστα

Posted by sarant στο 31 Μαρτίου, 2011

Το σημερινό θέμα το δανείζομαι, στο μεγαλύτερο μέρος του, από το φόρουμ της Λεξιλογίας,  όπου το έθεσε η φίλη Palavra -αφορά, βλέπετε, ένα θέμα που με απασχολεί, τα πολύπαθα επαγγελματικά θηλυκά και τα μουστάκια που  πολλοί στον δημοσιογραφικό χώρο θέλουν να βάλουν, με το ζόρι, στους έμφυλους τύπους, ίσως επειδή θεωρούν ότι οι «ερμαφρόδιτοι» τύποι, όπως «η δικαστής» και «η βουλευτής» είναι οι μόνοι που προσδίδουν κύρος, ενώ αν πούμε «η βουλευτίνα» (ή «η βουλεύτρια») θα ρεζιλευτεί ο θεσμός.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικός ερμαφροδιτισμός, Επαγγελματικά θηλυκά, Θηλυκό γένος, Κοτσανολόγιο, Μουστάκια της Τζοκόντας, Νεολογισμοί | Με ετικέτα: , , | 155 Σχόλια »

Γκρίνιες για ένα μεταφρασμένο άρθρο

Posted by sarant στο 26 Ιανουαρίου, 2011

Δεν είχα σκοπό να ανεβάσω κι άλλο σημείωμα σήμερα, αλλά διαβάζοντας τη χτεσινή Ελευθεροτυπία στην αρχή θύμωσα και μετά προβληματίστηκα, οπότε καταγράφω τις γκρίνιες μου για να ξεθυμάνω.

Λοιπόν, η Ελευθεροτυπία χτες δημοσίευσε μεταφρασμένο ένα εκτενές άρθρο (πιάνει σχεδόν ένα δισέλιδο) του γερμανικού περιοδικού Σπίγκελ, με τίτλο «Σχέδιο Μανίλα για τις Φιλιππίνες της Ευρώπης». Πριν εξοργιστείτε που οι αλαζόνες Γερμανοί μάς αποκαλούν Φιλιππίνες της Ευρώπης, πρέπει να διευκρινίσω ότι σχεδόν σίγουρα οι λέξεις αυτές είναι εύρημα του υλατζή της ελληνικής εφημερίδας. Ο γερμανικός τίτλος είναι Euro: Angebot an Griechenlands Gläubiger, και ο αγγλικός The Manila Model – Plan Would Place Burden for Euro Rescue on Creditors, μια και στο άρθρο γίνεται λόγος για ένα σχέδιο που είχε εφαρμοστεί στη δεκ. του 1980 στις Φιλιππίνες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γκρίνιες, Εφημεριδογραφικά, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , | 28 Σχόλια »