Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ελεύθερη Ώρα’

Εκατοστά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 18 Ιανουαρίου, 2014

Το σημερινό είναι το εκατοστό άρθρο με μεζεδάκια από τότε που άρχισα να τους δίνω το όνομα αρχείου meze (πριν από δυο χρόνια, τον Γενάρη του 2012) -στην πραγματικότητα, τα μεζεδοάρθρα είναι αρκετά περισσότερα, αλλά από τότε άρχισα να τα αριθμώ. Οπότε, σήμερα έχουμε στρογγυλό αριθμό, κι αν τα μεζεδοάρθρα μας ήταν περιοδικό θα κυκλοφορούσαμε σήμερα με πανηγυρικό τεύχος, έκτακτη ύλη, ιλουστρασιόν σελίδες, ίσως και κάποια προσφορά. Προσφορά θα έχουμε, αλλά την άλλη βδομάδα, σε ειδικό άρθρο, θα είναι μετεξέλιξη της σπαμακόπιτας την οποία προς το παρόν χαίρεται ο φίλτατος Στάζιμπος, που πέτυχε προχτές το υπ’ αρ. 200.000 σχόλιο από καταβολής ιστολογίου. Προς το παρόν, το σημερινό άρθρο έχει απλώς λίγο περισσότερη ύλη από τα συνηθισμένα, αλλά αυτό δεν το επιδίωξα, ήρθε μόνο του.

* Η πρώτη ακλισιά της εβδομάδας από άρθρο σε κουτσομπολίστικον ιστότοπο, σε τίτλο: Λιάγκας κατά Πάολα. Θα μου πείτε, εδώ άλλοι δεν κλίνουν Άννες και Μαρίες, θα κολλήσουν στην ακλισιά της Πάολας, η οποία, όσο και να πεις, έχει ένα ξενικό άρωμα; Και η δεύτερη, από το Βήμα, σε άρθρο για τον Πρόεδρο της Ουγκάντας, ο οποίος αρνήθηκε να υπογράψει, κι έτσι να του προσδώσει ισχύ νόμου, ένα νομοσχέδιο που είχε εγκρίνει η Βουλή και που απαγόρευε την ομοφυλοφιλία. Όλα καλά, αλλά, τόσο στον τίτλο όσο και στο κυρίως άρθρο, το όνομα της χώρας μένει άκλιτο: «της Ουγκάντα». Τα συζητούσαμε και τις προάλλες, τα ονόματα χωρών που προσαρμόζονται στο ελληνικό τυπικό δεν υπάρχει κανένας λόγος να μένουν άκλιτα. Κάποιοι φίλοι είχαν εκφράσει ενστάσεις για ορισμένα θηλυκά τοπωνύμια με ασυνήθιστες για το ελληνικό αυτί καταλήξεις (π.χ. Νικαράγουα) που δεν τις συμμερίζομαι αλλά τις καταλαβαίνω -αλλά για την Ουγκάντα τέτοιο πρόβλημα δεν μπαίνει (έχουμε τσάντα, τιράντα, Μιράντα κτλ.)

* Εφτάψυχη γάτα, διαβάζω στο in.gr, έμεινε εγκλωβισμένη τρεις μέρες μέσα σε σωλήνα, «σε θερμοκρασίες υπό του μηδενός«. Συνηθισμένο το λάθος, αν και δεν θυμάμαι να το έχουμε ξανασυζητήσει εδώ. «Υπό το μηδέν», βέβαια, πάντοτε. Και «υπέρ το δέον», όχι το φριχτό «υπέρ του δέοντος» που λένε αρκετοί. Αυτά τα απολιθώματα, αν είναι να τα χρησιμοποιούμε, να τα χρησιμοποιούμε σωστά.

* Διαβάζω άρθρο στο Έθνος για τα νυχτοπερπατήματα του Φρανσουά Ολάντ στη Γαλλία: «Ο αρχηγός του κράτους φορώντας κράνος και οδηγώντας σκούτερ συναντά την κωμικό στο διαμέρισμά της, όπου ο πρόεδρος έχει αποκτήσει τη συνήθεια να περνά τη νύχτα». Ωστόσο, η Ζυλί Γκαγιέ δεν παίζει κωμικούς ρόλους, είναι ηθοποιός -όπως άλλωστε την αποκαλεί το άρθρο σε άλλα σημεία. Προφανώς, στο συγκεκριμένο απόσπασμα το γαλλικό πρωτότυπο χρησιμοποιούσε τη λέξη comédienne (και πράγματι πρέπει να είναι η φράση: «Autour du jour de l’An, le chef de l’État, casque sur la tête, rejoint à scooter la comédienne dans son pied-à-terre où le président a pris l’habitude de passer la nuit»), αλλά στα γαλλικά το comédienne και το actrice χρησιμοποιούνται λίγο-πολύ σαν συνώνυμα, και τα δυο σημαίνουν απλώς «ηθοποιός».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Εκπαίδευση, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 241 Σχόλια »

Μετακατακλυσμιαία μεζεδάκια

Posted by sarant στο 23 Φεβρουαρίου, 2013

Τα σημερινά μεζεδάκια γράφονται μερικές ώρες μετά την πρωτοφανή νεροποντή που έπνιξε το Λεκανοπέδιο, οπότε εύλογα θα τα πούμε μετακατακλυσμιαία. Τις φράσεις τις σχετικές με τη δυνατή βροχή τις είχαμε συζητήσει πριν από κανα μήνα περίπου, και ως απόρροια εκείνου του πρώτου άρθρου είχα ανεβάσει κι ένα δεύτερο, ειδικά για τις φονικές πλημμύρες του 1961. Κάποιος ειδικός είπε ότι η χτεσινή βροχή ήταν η χειρότερη από το 1961, αλλά αυτό δεν το ξέρω -πάντως, δεν θυμάμαι να έχω ξαναδεί τέτοια ένταση. Προχωράμε όμως στη συγκομιδή της εβδομάδας.

Το πρώτο μεζεδάκι δεν μπορώ να το τεκμηριώσω γραπτώς, αλλά το άκουσα με τ’ αυτιά μου και μου το επισήμαναν και άλλοι. Σε δελτίο ειδήσεων του Σκάι αυτής της εβδομάδας, μετά την επίθεση στις Σκουριές, ο Τάσος Τέλλογλου, που κλήθηκε να αναλύσει τι συμβαίνει, εξήγησε ότι «οι αντιδράσεις για τα ορυχεία χρυσού στη Χαλκιδική οφείλονται στην προσδοκία των κατοίκων ότι θα πέσει η αξία των ακινήτων τους. Προσδοκία όμως, σύμφωνα με τα ελληνικά που ξέρουμε, και σύμφωνα με τα λεξικά, είναι η αναμονή με ελπίδα για κάτι θετικό (ορισμός από το ΛΚΝ, παρόμοια στον Μπαμπινιώτη). Λέτε οι κάτοικοι να ελπίζουν πως θα πέσει η αξία της περιουσίας τους; Τίποτα δεν αποκλείεται βέβαια, αλλά η λογική λέει πως μάλλον θα φοβούνται ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Μακάρι όμως να ήταν αυτό το μοναδικό φάουλ στην δήθεν αντικειμενική ανάλυση του κ. Τέλλογλου.

Και από τον Τ. Τέλλογλου στον Αλ. Παπαχελά, που νομίζω ότι συνεργάζονται κιόλας σε τηλεοπτικά και άλλα εγχειρήματα. Μας έχει συνηθίσει σε αγγλισμούς ο κ. Παπαχελάς, αλλά εδώ δεν πρόκειται γι’ αυτό, αλλά για σκέτη ασάφεια -διαβάστε και κρίνετε, από άρθρο της περασμένης εβδομάδας: Τον δικό τους ιστορικό ρόλο έπαιζαν βέβαια και τα συνδικάτα, τα οποία ήλεγχαν τα κόμματα και λειτουργούσαν ως πολιορκητικοί κριοί κάθε φορά που έπρεπε να πάρουμε μια κρίσιμη απόφαση. Κορυφαίο παράδειγμα, η τραγωδία της μεταρρύθμισης του ασφαλιστικού επί Σημίτη, η οποία τορπιλίσθηκε εκ των έσω. Και ρωτάω εγώ: ποιος έλεγχε ποιον; Τα συνδικάτα ασκούσαν έλεγχο πάνω στα κόμματα ή τα κόμματα πάνω στα συνδικάτα; Από τη δομή της φράσης (σκυλάκι δάγκωσε παιδάκι) φαίνεται πως τα συνδικάτα ασκούσαν έλεγχο πάνω στα κόμματα, όμως από τη γνώση που έχουμε για τα πράγματα και κυρίως για τον αρθρογράφο εικάζουμε πως ήθελε να γράψει ότι τα συνδικάτα βρίσκονταν υπό τον έλεγχο των κομμάτων. Να προσέξουμε ότι η γλώσσα, που δεν ανέχεται την ασάφεια, έχει μηχανισμούς για να φανερώνει το σωστό νόημα. Η φράση του κ. Παπαχελά, σε κανονικά ελληνικά, είναι: Τον δικό τους ιστορικό ρόλο έπαιξαν τα συνδικάτα, που ελέγχονταν από τα κόμματα… ή, με τη σοφή επανάληψη του προκλιτικού: τα συνδικάτα, που τα έλεγχαν τα κόμματα και λειτουργούσαν… Φαίνεται όμως ότι τύποι όπως το ήλεγχαν στομώνουν τη ζωντανή αίσθηση της γλώσσας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 220 Σχόλια »

Η ελληνική γλώσσα και ο αποτρόπαιος Κίσινγκερ!

Posted by sarant στο 7 Νοεμβρίου, 2009

Πριν από καμιά εικοσαριά μέρες είχα παρουσιάσει στο ιστολόγιο ένα άρθρο που απεύθυνε έκκληση «να διαφυλάξουμε ως κόρην οφθαλμού την υπέροχη ελληνική γλώσσα μας«. Το είχε δημοσιεύσει, στην «Ελεύθερη Ώρα», ο κ. Σωτήρης Ζαφειρακόπουλος και είχα τότε επισημάνει ότι το κείμενο δεν ήταν Λερναίας κοπής αλλά πρωτότυπη πνευματική δημιουργία. Πρόσφατα, ο κ. Ζαφειρακόπουλος ξαναχτύπησε. Το νέο άρθρο, που το αναδημοσιεύω ολόκληρο διότι είναι σχετικά σύντομο, εμπνέεται μεν από τη Λερναία παράδοση αλλά την παντρεύει δημιουργικά με τον μύθο για τη δήλωση Κίσινγκερ. Απολαύστε υπεύθυνα:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αιωνίως θνήσκουσα γλώσσα, Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , | 170 Σχόλια »

Ως κόρην οφθαλμού να διαφυλάξουμε την υπέροχη ελληνική γλώσσα μας, χωρίς μπ, γκ και ντ!

Posted by sarant στο 20 Οκτωβρίου, 2009

Επειδή η πολλή δουλειά τρώει τον αφέντη, βάζω ένα αστείο γλωσσικό άρθρο «επί των επάλξεων» που θα έλεγε κι ο Γιάννης Χάρης, που μου το έστειλαν. Δεν είναι Λερναίας κοπής, είναι πρωτότυπη πνευματική εργασία. Δημοσιεύτηκε στην Ελεύθερη Ώρα και υπογράφει ο κ. Σωτήρης Ζαφειρακόπουλος:

Η (σωστή) Ελληνική Γλώσσα, συνιστά το προαιώνιο, αδαμάντινο, ακρογωνιαίο λίθο, όχι μόνον του εθνικού μας οικοδομήματος, αλλά και ολοκλήρου της ανθρωπότητος. Ως κόρην οφθαλμού πρέπει να την υπερασπίζουμε, να την προστατεύουμε άπαντες. Διότι, τονίζουμε, διά της Ελληνικής, το ανθρώπινο πνεύμα επιτυγχάνει την καλλιτέρα λειτουργία του και εν ταυτώ την αναγωγή του σε θαυμαστό επίπεδο επικοινωνίας με τον παλμό του Σύμπαντος, με την ίδια την Φύσι, χωρίς να υπερβάλλουμε δε, θα λέγαμε, ακόμη και με τον ίδιο τον Δημιουργό μας!

Φαντάσου να υπερβάλλαμε κιόλας τι θα λέγαμε, κύριε Σωτήρη μας!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι, Ψυχαγωγικά | Με ετικέτα: , , | 106 Σχόλια »