Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘εναλλακτική ιστορία’

Ουχρονία

Posted by sarant στο 13 Δεκεμβρίου, 2017

Ξέρετε τι σημαίνει η λέξη του τίτλου; Κατά πάσα πιθανότητα θα τη συναντάτε για πρώτη φορά αλλά ίσως να μπορείτε να κάνετε κάποια υπόθεση για τη σημασία της.

Πάντως, βλέπω ότι η ουχρονία έχει μπει στο Βικιλεξικό επομένως δεν θα είναι εντελώς άγνωστη. Ουχρονία λοιπόν είναι αυτό που λέμε επίσης εναλλακτική ιστορία, δηλαδή το (λογοτεχνικό) ξαναγράψιμο της ιστορίας με αφετηρία και καταλύτη την τροποποίηση ενός γεγονότος.

Για το λόγο αυτο, το συγκεκριμένο μυθοπλαστικό είδος ονομάζεται στα αγγλικά και What-if. Τι θα είχε γινει αν…; Τι θα είχε γίνει, ας πούμε, αν ο Μέγας Αλέξανδρος δεν είχε πεθάνει το 323; Αν οι Βυζαντινοί νικούσαν στη μάχη του Μαντζικέρτ; Αν  η Φάνι Καπλάν αστοχούσε στην απόπειρα δολοφονίας του Λένιν κι ο ηγέτης των μπολσεβίκων ζούσε ακμαίος άλλα δεκαπέντε χρόνια;

Πριν προχωρήσουμε, να πούμε πως η λέξη δεν φτιάχτηκε στα ελληνικά -είναι ελληνογενής νεολογισμός του 19ου αιώνα, που τον έπλασε (ως uchronie) ο Γάλλος συγγραφέας Σαρλ Ρενουβιέ (Charles Renouvier), πάνω στο μοντέλο της ουτοπίας, που κι αυτή είναι λέξη πλασμένη εκτός ελληνικών, από τον Τόμας Μορ το 1516 στα μεσαιωνικά λατινικά. Χρησιμοποιείται κυρίως από Γάλλους και λοιπούς λατινογενείς, καθώς και Γερμανούς, ενώ οι Άγγλοι προτιμούν τον όρο alternate history ή what-if αν και έχουν επίσης τον ορο uchronia, με ελαφρώς διαφορετική σημασία.

Ομολογώ πως ενώ μου άρεσε παλιά να διαβάζω εναλλακτική ιστορία, δεν ήξερα τον ορο «ουχρονία» μέχρι πρόσφατα. Πριν από δυο-τρεις βδομάδες, είχαμε βγει για φαγητό με φίλους και είχα πιάσει μια συζήτηση με τον φιλο Ρογήρο, περιστασιακό σχολιαστή εδώ για διάφορα θέματα ιστορίας και λογοτεχνίας, και έκανα λόγο για ένα μυθιστόρημα εναλλακτικής ιστορίας που διάβασα ότι επρόκειτο να κυκλοφορήσει (και λογικά θα έχει κυκλοφορήσει σήμερα), το «Ο Στάλιν στην Κολιμά» του Δημήτρη Μπελαντή.

Στην ουχρονία του Μπελαντή, ο ρους της ιστορίας αρχίζει να κυλάει αλλιώτικα στη Σοβιετική Ένωση όταν στην εσωκομματική διαμάχη υπερισχύει ο Τρότσκι που στέλνει τον Στάλιν εξορία στη Σιβηρία. Όμως το 1936 οι οπαδοί του Στάλιν οργανώνουν εξέγερση και γρήγορα αποκτούν τον έλεγχο των ανατολικών περιοχών της ΕΣΣΔ και ξεσπάει εμφύλιος.

Το βιβλίο δεν το έχω διαβάσει κι έτσι δεν ξέρω με ποιο τρόπο εξηγεί ο συγγραφέας το ότι, με ενδοσοβιετικό εμφύλιο το 1936, δεν ακολούθησε επέμβαση είτε του Χίτλερ είτε των δυτικών δημοκρατιών, είτε και των δυο μαζί συνασπισμένων ώστε να πνιγεί στο αίμα το εργατικό κράτος. Μεγάλη απορία έχω αλλά ίσως ο Μπελαντής δίνει μια πειστική εξήγηση.

Διότι αυτό είναι το θέμα με τη (σοβαρή) εναλλακτική ιστορία ή ουχρονία: μπορείς να αλλάξεις την έκβαση ενός γεγονότος αλλά μετά πρέπει να δίνεις πειστικά επιχειρήματα για τις εξελίξεις που θ’ ακολουθήσουν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επιστημονική φαντασία, Ιστορία, Λογοτεχνία, Νεολογισμοί | Με ετικέτα: , , , , | 213 Σχόλια »

Τα έπη των Αριμασπών – 6 (Δημήτρης Σαραντάκος)

Posted by sarant στο 23 Αυγούστου, 2016

Εδώ και λίγο καιρό άρχισα να δημοσιεύω, σε συνέχειες, το μυθιστόρημα του αλησμόνητου πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Τα έπη των Αριμασπών» (2004). Η σημερινή συνέχεια είναι η έκτη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Όσο είμαστε στο καλοκαίρι θα δημοσιεύουμε συνέχειες κάθε Τρίτη.

Ο αφηγητής, ο Νίκος, σε μια σύσκεψη στο γραφείο του μεγαλοεκδότη Βελή, αναγνωρίζει στο πρόσωπο ενός νεοφερμένου συνεργάτη τον παλιό του φίλο Χρήστο, συναγωνιστή του από την ΕΠΟΝ και αναλαμβάνει να συνεργαστεί μαζί του για την έκδοση ενός τόμου. Ο Χρήστος κάνει λόγο για τον Αριστέα τον Προκοννήσιο και το χαμένο έργο του Αριμάσπεια έπη και αποκαλύπτει ότι έχει στα χέρια του την αραβική μετάφραση των Επών αλλά ότι σκοπεύει να την πουλήσει ακριβά.

Βρισκόμαστε στο δεύτερο κεφάλαιο, που έχει τον τίτλο «Η ομάδα των τριών» και γνωρίσαμε το τρίτο μέλος της ομάδας που θα αναλάβει την έκδοση του τόμου, τον πολιτικό μηχανικό Δημήτρη Γερμιώτη (ένα δεύτερο αλτερέγκο του πατέρα μου, πλάι στον αφηγητή).

 

mimis_jpeg_χχsmallΤην εβδομάδα που ακολούθησε ο Χρήστος έπιασε κανονικά δουλειά στην Εγκυκλοπαίδεια. Ερχόταν στην ώρα του, δούλευε χωρίς να σηκώσει κεφάλι και μόνο κατά το μεσημέρι, όταν χαλάρωνε κάπως η δουλειά, αντάλλασσε καμιά κουβέντα με τους άλλους συντάκτες ή με τους εξωτερικούς συνεργάτες, που έρχονταν στα γραφεία φέρνοντας συνεργασία. Γρήγορα έπιασε φιλίες με τον κύριο Αντώνη Χείλαρη, (τον συγγραφέα της παράλληλης ιστορίας, όπως τον λέμε μεταξύ μας, γιατί η χρήση παρωνυμίων είναι, από τον καιρό του πατέρα μου, κανόνας στην Εγκυκλοπαίδεια. Όλοι σχεδόν έχουμε κάποιο παρατσούκλι τον δε Βελή τον λέμε, μεταξύ μας το Θερίο). Ο κύριος Αντώνης, εξωτερικός συνεργάτης, είναι ένα καχεκτικό γεροντάκι, που έρχεται στο γραφείο της σύνταξης κουβαλώντας πάντοτε έναν τεράστιο χαρτοφύλακα, που δείχνει ακόμα μεγαλύτερος συγκρινόμενος με το μικρόσωμο κάτοχό του.

Ο κύριος Αντώνης, συνταξιούχος καθηγητής μαθηματικών, μπορεί να γράψει, με ευχέρεια και ακρίβεια, οποιοδήποτε λήμμα του δοθεί και τα γραφτά του είναι πάντα άψογα σε μορφή και σε περιεχόμενο. Τέρας εργατικότητας και ευρυμαθείας, έχει προκαλέσει το θαυμασμό του θείου μου του Μιχάλη, που τον ήξερε καλά από προπολεμικά και ο οποίος συχνά λέει

“Αν στα χρωμοσώματά του είχε ένα ειδικό γονίδιο, θα ήταν μεγαλοφυΐα”, και αμέσως μετά συμπληρώνει γελώντας

“Το δυστύχημα είναι πως έχει δύο τέτοια γονίδια…”

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία γραμματεία, Δημήτρης Σαραντάκος, Ιστορία, Μυθιστόρημα | Με ετικέτα: , , | 81 Σχόλια »