Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘ΕΝΦΙΑ’

ΕΝΦΙΑ, η λέξη του 2014!

Posted by sarant στο 31 Δεκεμβρίου, 2014

720pxΌπως ξέρουν οι φίλοι του ιστολογίου, χτες στις 6 το βράδι έληξε η ψηφοφορία για τη λέξη της χρονιάς, που είχε αρχίσει από τις 15 Δεκεμβρίου πάνω σε λέξεις που εσείς είχατε προτείνει με τα σχόλιά σας σε προηγούμενο άρθρο. Δεν μας χρειάζεται σασπένς, γι’ αυτό και ο τίτλος φανερώνει αμέσως την ετυμηγορία σας: λέξη της χρονιάς, λέξη του2014 είναι ο ΕΝΦΙΑ.

Θα μου πείτε, δεν είναι λέξη -είναι αρκτικόλεξο ή ακρώνυμο. Είχαμε όμως πει έγκαιρα ότι εννοούμε τη λέξη με την ευρύτερη δυνατή σημασία του όρου, και ότι κάνουμε δεκτά και τα ακρώνυμα αλλά και τους σύμπλοκους όρους. Άλλωστε, ένας σύμπλοκος όρος, το σαξές στόρι, ήταν η λέξη του 2013.

Όπως και πέρυσι, έτσι και φέτος η νικήτρια λέξη ξεχώρισε από την αρχή και όσο προχωρούσε η ψηφοφορία το προβάδισμά της διευρυνόταν. Στη δεύτερη θέση βρέθηκε μια λέξη που ακούστηκε πολύ τον τελευταίο καιρό, οι ιπτάμενοι αναρχικοί, ενώ στην τρίτη θέση ο ένοικος του τάφου, μια από τις πολλές λέξεις που ακούστηκαν με αφορμή τις ανασκαφές της Αμφίπολης (όπως βλέπετε και στο Λεξοσύννεφο που έφτιαξε ο Στάζιμπος, που είναι άλλωστε κάθε χρόνο ο μάγος που στήνει όλον τον μηχανισμό της Λέξης της χρονιάς και που χωρίς τη δική του υλικοτεχνική υποστήριξη δεν θα γινόταν τίποτα).

Εκτός βάθρου έμεινε μια λέξη που κατά διαστήματα, ιδίως στην αρχή, είχε βρεθεί ακόμα και στη δεύτερη θέση, ο κλαρινογαμπρός, για να καταλήξει τελικά στην τέταρτη. Πέμπτη θέση για τη λέξη εκπρόσωπος τάφου, (δεύτερη λέξη της αμφιπολιάδας που βρέθηκε πολύ ψηλά, ίσως μάλιστα να υπήρξε και κάποια ‘διάσπαση ψήφων’), ενώ η εξάδα κλείνει με το πρωτογενές πλεόνασμα, μια λέξη που είχε διακριθεί και στην περυσινή ψηφοφορία (ήταν πέμπτη). Για να φτάσουμε και στη δεκάδα: 7. θρασίμια, 8. τζιχαντιστές, 9. Έμπολα, 10. ΣΥΡΙΖΑ.

Ανακεφαλαιώνοντας, η φετινή τριάδα είναι: 1. ΕΝΦΙΑ, 2. ιπτάμενοι αναρχικοί, 3. ένοικος του τάφου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λεξικογραφικά, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , | 114 Σχόλια »

ΕΝΦΙΑ στον Τύμβο

Posted by sarant στο 8 Σεπτεμβρίου, 2014

Tο άρθρο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στα Ενθέματα της Αυγής, στην ταχτική μηνιαία στήλη μου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Ο πίνακας που συνοδεύει το άρθρο είναι επιλογή των Ενθεμάτων. Στο τέλος του άρθρου, προσθέτω μερικά πράγματα για τον τονισμό των ακρωνύμων, παρμένα (και) από μια συζήτηση που κάναμε πρόσφατα στη Λεξιλογία.

donato-creti

Μέγας Αλέξανδρος του Ντονάτο Κρέτι (1671-1749)

Η στήλη έκανε διακοπές τον Αύγουστο, με αποτέλεσμα να έχουν μαζευτεί κάμποσες λέξεις που ακούστηκαν αρκετά το προηγούμενο διάστημα και που διεκδικούν την προσοχή μας, διαψεύδοντας τον Ουμπέρτο Έκο που ισχυρίζεται ότι τον Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις. Προς στιγμή σκέφτηκα να αφιερώσω το σημείωμα στο ρωσικό εμπάργκο και στα ροδάκινα, που αντί να διοχετευτούν στη ρωσική αγορά κατέληξαν στις χωματερές προς δόξαν των ευρωπαϊκών μας δεσμεύσεων (έχομεν Ζάλογγα εμείς στην ιστορία μας, είχε πει σε ανάλογη περίσταση ο Παν. Κανελλόπουλος), αλλά τελικά προτίμησα δυο άλλες λέξεις που έμμεσα συνδέονται μεταξύ τους.

Η πρώτη από αυτές δεν είναι κανονική λέξη, είναι ακρώνυμο ή αρκτικόλεξο: πρόκειται για τον Ενιαίο Φόρο Ιδιοκτησίας Ακινήτων, τον ΕΝΦΙΑ, που ήρθε να αντικαταστήσει το χαράτσι κι έχει κάνει πολλούς μικροϊδιοκτήτες ακινήτων να χάσουν τον ύπνο τους, αφού καλούνται να πληρώσουν πολλαπλάσια ποσά. Δόθηκαν κάποιες νεφελώδεις υποσχέσεις για διόρθωση των λαθών, αλλά τίποτα το συγκεκριμένο –και τότε επιστρατεύτηκε ως αντιπερισπασμός το θέμα που θα δώσει τη δεύτερη λέξη του σημειώματός μας, οι ανασκαφές της Αμφίπολης, στον τύμβο του λόφου Καστά, τις οποίες θέλησε κι ο ίδιος ο πρωθυπουργός να… επιβλέψει ελπίζοντας ότι ένα εντυπωσιακό εύρημα θα μπορούσε να αποσπάσει την προσοχή της κοινής γνώμης από την καταστροφική πολιτική του.

Τύμβος και ΕΝΦΙΑ λοιπόν οι δυο σημερινές μας λέξεις. Η μια πανάρχαιη, η άλλη νεόκοπη –τόσο καινούργια που ακόμα δεν έχουμε καταλήξει πώς θα το προφέρουμε το ανοικονόμητο αυτό ακρώνυμο που βάλθηκε να μας ξετινάξει οικονομικά. Κανόνας δεν υπάρχει στον τονισμό των ακρωνύμων· τα περισσότερα τονίζονται στη λήγουσα, όπως άλλωστε και ο προκάτοχος του ΕΝΦΙΑ (Εετηδέ) αλλά είναι και πολλά που τονίζονται στην παραλήγουσα ή την προπαραλήγουσα, ανάμεσά τους κι ένα πολύ ελπιδοφόρο (Σύριζα). Στα περισσότερα δελτία ειδήσεων το ακρώνυμο προφέρεται προπαροξύτονο (ένφια) αλλά πολύς κόσμος το χρησιμοποιεί και ως οξύτονο (ενφιά). Στην παραλήγουσα (ενφία) δεν το τονίζει κανένας, και κρίμα, γιατί συμπίπτει με την προστακτική του πορτογαλικού ρήματος enfiar, που θα μπορούσε να μεταφραστεί, μεταξύ άλλων, «βάλε, χώσε». Να πούμε βέβαια ότι οι φθόγγοι ν και φ δεν συνδυάζονταν καλά στα παλιότερα ελληνικά κι έτσι, ας πούμε, το εν και η φιάλη έδωσαν την εμφιάλωση, αλλά στα νεότερα χρόνια ατόνησε αυτός ο φωνητικός κανόνας, και λέμε π.χ. φανφαρόνος ή κονφορμιστής — οπότε θα δεχτούμε και τον ΕΝΦΙΑ και μακάρι ο μεγαλύτερος καημός μας να ήταν σε ποια συλλαβή τονίζεται.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , | 159 Σχόλια »