Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Εξάρχεια’

Δυο λόγια για την Αρλέτα

Posted by sarant στο 9 Αύγουστος, 2017

Η θλιβερή είδηση του θανάτου της έγινε γνωστή χτες το απόγευμα και παρόλο που ήδη τη μνημονεύσαμε στα σχόλια του χτεσινού άρθρου, βρίσκω πως της αξίζει να της αφιερώσουμε ειδικό άρθρο -αν μη τι άλλο σημάδεψε τα νιάτα μας.

Μιλάω βέβαια για την Αρλέτα, που έφυγε από τη ζωή χτες. Την Αρλέτα της ανεξάντλητης τρυφερότητας, το κορίτσι με την κιθάρα που καλύτερα από κάθε άλλον ενσάρκωσε το νέο κύμα και που συνέχισε να εκπροσωπεί τον κόσμο των μπουάτ μέχρι πολύ πρόσφατα.

Η Αρλέτα γεννήθηκε το 1945 στην Αθήνα όπου έζησε διαρκώς, ανάμεσα σε Εξάρχεια και Κυψέλη (στο δίπατο σπίτι της στην οδό Δεληγιάννη έμεινε ο Γιώργος Ιωάννου οταν κατέβηκε στην Αθήνα). Σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών και ποτέ δεν άφησε εντελώς τη ζωγραφική. Ωστόσο, όπως διηγείται η ίδια, όταν ήταν πρωτοετής την άκουσε να τραγουδάει σε μια εκδρομή ο Γιώργος Παπαστεφάνου και την πήγε στον Πατσιφά, που τότε ξεκινούσε στη ΛΥΡΑ και καθώς δεν είχε τη δυνατότητα να προσελκύσει καθιερωμένους καλλιτέχνες αναζητούσε νέες φωνές και με πρωτοστάτη τον Γιάννη Σπανό προωθούσε το κίνημα που έμεινε γνωστό ως «νέο κύμα».

Ακριβώς σε μουσική Γιαννη Σπανού και στίχους Γιώργου Παπαστεφάνου ήταν το πρώτο τραγούδι που έκανε γνωστή την Αρλέτα, το Μια φορά θυμάμαι

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Εις μνήμην, Ονόματα, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , | 186 Σχόλια »

Προχρονολογημένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 30 Ιουνίου, 2017

Κανονικά, το πολυσυλλεκτικό μας άρθρο δημοσιεύεται το Σάββατο. Σήμερα κάνουμε μια παρασπονδία στο έθιμο, αφού το Σάββατο πέφτει την πρώτη του μηνός, που έχουμε το μηνολόγιο. Άλλες φορές μεταθέτουμε τα μεζεδάκια για την Κυριακή, τούτη τη φορά είπα να τα επισπεύσω για την Παρασκευή, εξού και προχρονολογημένα, με κάπως διασταλτική χρήση του όρου.

Θα μπορούσα βέβαια να τα τιτλοφορήσω και «διακεκαυμένα» τα σημερινά μας μεζεδάκια, μια και από χτες ξεκίνησε -και αναμένεται να κορυφωθεί το σαββατοκύριακο- καύσωνας, αλλά θυμήθηκα ότι τον τίτλο αυτό τον έχω χρησιμοποιήσει ξανά, και συγκεκριμένα το 2014, και μάλιστα ακριβώς τις ίδιες μέρες, στις 28 Ιουνίου -ομολογώ πως δεν θυμόμουν ότι και τότε είχαμε καύσωνα, η μετεωρολογική μας μνήμη είναι κοντή.

* Και ξεκινάμε τα μεζεδάκια μας, με μήνυμα που στέλνει φίλος που ταξίδεψε με την Ετζίαν. Όπως γράφει, ξεφυλλίζοντας το τεύχος Μαΐου Ιουνίου του περιοδικού Blue της Aegean, (εδώ, στη σελίδα 260) βρήκε τον τίτλο «Η κρυφή γοητεία του Αννόβερο». Σε άλλη σελίδα, ωστόσο, το Εδιμβούργο κλίνεται κανονικά.

Πράγματι, δεν είναι η πρώτη φορά που έχουμε δει το Αννόβερο να πέφτει θύμα ακλισιάς, κάτι που είναι εντελώς αδικαιολόγητο αφού το συγκεκριμένο τοπωνύμιο, στη μορφή αυτή, μόνο ελληνικό είναι -στα αγγλικά είναι Hanover, στα γερμανικά Hannover (και προφέρεται κάπως σαν Χανόφα), στα γαλλικά Hanovre. Το Εδιμβούργο, όπως και όλα τα τοπωνύμια με την ίδια κατάληξη, δεν μένει ποτέ άκλιτο, επειδή η ελληνικότητα του τοπωνυμίου γίνεται σαφής αμέσως. Αλλά το ίδιο ισχύει και για το Αννόβερο (ή Ανόβερο). Ίσως αν το γράφαμε Ανώβερο… 🙂

* Μιλώντας για την ακλισιά, φίλη μού έλεγε ότι άκουσε τις προάλλες σε συνεδρίαση επιτροπής της Βουλής κάποιον βουλευτή να λέει «του Δέλτα Σίγματος» αντί για το αναμενόμενο «του Δέλτα Σίγμα», απόδειξη, λέει η φίλη μου, και συμφωνώ, ότι το λαϊκό γλωσσικό αίσθημα δεν ανέχεται την ακλισιά. Και οι αρχαίοι έκλιναν σποραδικά και σπανίως το σίγμα, αν θυμάμαι καλά.

* Και για να μείνουμε στο ίδιο θέμα, σε άρθρο του in.gr για κινηματογραφικό αφιέρωμα διαβάζουμε τον τίτλο: «Ξαφνικά φέτος το καλοκαίρι» σε Ριβιέρα και Λαΐς. Όμως οι τίτλοι κλίνονται. Αν ο δεύτερος κινηματογράφος λεγόταν, π.χ., Δαναός, κανείς δεν θα έλεγε «σε Ριβιέρα και Δαναός», έτσι δεν είναι; Οπότε και «σε Ριβιέρα και Λαΐδα».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκπαίδευση, Λερναίο κείμενο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορολογία | Με ετικέτα: , , , , , | 241 Σχόλια »

Οκέλες και πολυκατοικίες

Posted by sarant στο 30 Απρίλιος, 2014

Και το σημερινό μου άρθρο θα είναι βασισμένο σε ένα κομμάτι από την ομιλία που έδωσα την Κυριακή, στον περίπατο στην Αθήνα με τους φίλους της Ανοιχτής πόλης και τον υποψήφιο δήμαρχο Γαβριήλ Σακελλαρίδη. Βλέπετε, η ομιλία εκείνη ήταν αρκετά μεγάλη, πάνω από 5.000 λέξεις, και είχε αρκετή ποικιλία, οπότε δεν είναι πρακτικό να παρουσιαστεί ως ένα ενιαίο άρθρο -κάτι που θα ήταν και σπατάλη, εδώ που τα λέμε. Κι έτσι, σαν κάτι πανεπιστημιακούς που κατατέμνουν σοφά τα αποτελέσματα της έρευνάς τους ώστε να φτουρήσουν και να δώσουν και τρία, και πέντε και δέκα πέιπερ, έτσι κι εγώ διαλέγω από το κείμενο της ομιλίας μου ένα μικρό κομμάτι για το σημερινό μας άρθρο, για τις πολυκατοικίες της μεσοπολεμικής Αθήνας, προσθέτοντας και άλλο υλικό.

Στη σημερινή Αθήνα, οι περισσότεροι μένουν σε πολυκατοικίες, και η μονοκατοικία είναι συνήθως ένδειξη πλούτου. Δεν ήταν πάντοτε έτσι, ή τουλάχιστον δεν ήταν έτσι στην Αθήνα του μεσοπολέμου. Πράγματι, στον μεσοπόλεμο χτίστηκαν μεν «κηπουπόλεις με μελετημένο ρυμοτομικό σχέδιο για τα ανώτερα στρώματα της αστικής τάξης … στο Ψυχικό, τη Φιλοθέη και την Εκάλη», αλλά ταυτόχρονα «μεγάλο μέρος του εισρέοντος πληθυσμού, κυρίως των μεγαλοαστών και μεσοαστών από την επαρχία ή από το εξωτερικό, πύκνωσε την κεντρική περιοχή (Πατησίων, Σταδίου, Κολωνάκι) στη νέα μορφή κατοικίας που προέκυψε από την έντονη εμπορευματοποίηση, την πολυκατοικία».

Και τα δυο παραθέματα είναι παρμένα από το βιβλίο «Αθήνα 1830-2000, Εξέλιξη-Πολεοδομία-Μεταφορές» του φίλου Γιώργου Σαρηγιάννη, καθηγητή της Αρχιτεκτονικής, από το οποίο άντλησα υλικό για την ομιλία μου αυτή. Όπως σημειώνει ο Σαρηγιάννης, πολυκατοικίες άρχισαν να χτίζονται από το 1919 στην Αθήνα αλλά ο μεγάλος όγκος χτίστηκε στη δεκαετία του 1930, οπότε και χτίστηκαν περίπου 450 πολυκατοικίες, κυρίως στο Κέντρο (Πανεπιστημίου-Σταδίου-Ακαδημίας), στο Κολωνάκι και στην Πατησίων.

 

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Αθηναιογραφία, Γλωσσικό ληξιαρχείο, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , , , | 122 Σχόλια »

Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης: Ο κ. Θεόδωρος και οι απόφοιτοι του Διεθνούς Πανεπιστημίου

Posted by sarant στο 18 Φεβρουαρίου, 2014

mimis_jpeg_χχsmallΕδώ και λίγο καιρό έχω αρχίσει να δημοσιεύω, κάθε δεύτερη Τρίτη, αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, “Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης” (εκδ. Ερατώ, 1995, εξαντλημένο), που είναι μια βιογραφία του παππού μου, του Νίκου Σαραντάκου (1903-1977), ο οποίος είχε το ψευδώνυμο Άχθος Αρούρης (που είναι ομηρική έκφραση και σημαίνει ‘βάρος της γης’). Η σημερινή είναι η δέκατη συνέχεια.  Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ.

Να θυμίσω ότι στην προηγούμενη συνέχεια είχαμε κάνει τη γνωριμία του κ. Θεόδωρου, ενός ιδιόρρυθμου, για να το πω επιεικώς, θεολόγου που σύχναζε στην παρέα του παππού μου περί το 1926. Και στη σημερινή συνέχεια, πρωταγωνιστεί ο κ. Θεόδωρος.

Τις επόμενες μέρες ο Νίκος Σαραντάκος αφού παρουσιάστηκε κι  ανέλαβε υπηρεσία στην Τράπεζα, στο Κεντρικό, προσωρινά κι ώσπου να  αποφασιστεί πού τελικά θα τον στέλναν, άρχισε να βγαίνει συστηματικά με  τους φίλους του που τόσο τούχαν λείψει.

Η παρέα του Νίκου, του Μιχάλη, του Βασίλη και του Χριστόδουλου, συμπληρωμένη τώρα και με  το Θεόδωρο, το ’χανε συνήθειο τα ηλιόλουστα φθινοπωρινά απομεσήμερα να  πίνουν τον καφέ τους σ’ ένα καφενείο της πλατείας Εξαρχείων, που έβγαζε  τραπεζάκια όχι μόνο στο τμήμα του πεζοδρομίου που του αναλογούσε αλλά  και στην κυρίως πλατεία, η οποία τότε ήταν τελείως αδιαμόρφωτη. Δίπλα  μάλιστα στα τραπεζάκια κάποιος γείτονας είχε κουβαλήσει και μαστόρευε… μια βάρκα. Ένα απόγεμα κει που πίναν τον καφέ τους και συζητούσαν επί παντός επιστητού, με κύριο ομιλητή φυσικά τον Θεόδωρο, τους πλησίασε ένας  γερο-ζητιάνος. Ο Νίκος παίρνοντας αφορμή τη βάρκα του ’πε το στίχο της  Ιλιάδας:

Μη σε γέρον κοίλησιν εγώ παρά νηυσί κιχείω [Ιλιάδα, Α26: Μη σε πετύχω γέροντα σιμά στα κοίλα πλοία]

Ο γέρος φυσικά δεν κατάλαβε τίποτα και πήγε σε άλλην παρέα, ο Θεόδωρος  όμως συνέχισε από κει που σταμάτησε ο Νίκος:

— ή νυν διθύοντα ή ύστερον ή αύθις ιόντα
μη νυ τοι ου χραίσμη σκήπτρον και στέμμα θεοίο

και εξακολούθησε να απαγγέλλει, χωρίς να τηρεί το δακτυλικό εξάμετρο,  περίπου σα να κουβέντιαζε, επί ώρα πολλή, ώσπου τέλειωσε και τους υπόλοιπους 503 στίχους του Α της Ιλιάδας, ενώ οι φίλοι τον άκουγαν υπομονετικά  επιφυλασσόμενοι να καρπαζώσουν εν καιρώ το Νίκο, που άθελά του  προκάλεσε τέτοια συμφορά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Άχθος Αρούρης, Αθηναιογραφία, Αναμνήσεις, Βιογραφίες, Δημήτρης Σαραντάκος | Με ετικέτα: , , | 33 Σχόλια »