Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘ΕΣΣΔ’

Η Βαλεντίνα κι η φασουλάδα

Posted by sarant στο 15 Φεβρουαρίου, 2013

mpourlas9789608480742Χτες ήταν του Αγίου Βαλεντίνου, οπότε σκέφτηκα το όνομα Βαλεντίνα, και βέβαια από εκεί πήγε το μυαλό μου στο ομώνυμο τραγούδι του Γιώργου Μητσάκη, κι έτσι, με έναν άλλο συνειρμό θυμήθηκα ένα βιβλίο που μου άρεσε πολύ και που εδώ και καιρό ήθελα να σας το παρουσιάσω, πράγμα που πρόκειται να κάνω τώρα, μια και βρήκα αφορμή, πολύ περισσότερο που την Κυριακή που μας έρχεται, μεθαύριο εννοώ, δεν θα έχουμε φιλολογικό θέμα όπως συνήθως γίνεται, για λόγους επετειακούς που θα εξηγηθούν αύριο.

Το βιβλίο αυτό έχει τίτλο «Έλληνας, Εβραίος και αριστερός» και το έγραψε ο Μωυσής Μιχαήλ Μπουρλάς, που συγκέντρωνε τις ιδιότητες του τίτλου. Ο Μπουρλάς (1918-2011) έφυγε από τη ζωή πλήρης ημερών, σχεδόν πριν από δυο χρόνια ένα χρόνο (στις 17 Μαρτίου 2011) και έγραψε αυτή την αυτοβιογραφία το 2000. Από μικρός στο αριστερό κίνημα, δούλεψε τορναδόρος, πολέμησε στην Αλβανία, συμμετείχε στον ΕΛΑΣ με το ψευδώνυμο Βύρων, πέρασε μετά τη Βάρκιζα όλες τις περιπέτειες των αριστερών, με εξορίες στη Μακρόνησο, στην Ικαρία και στον Άη Στράτη. Το 1951, με συμφωνία ανάμεσα στην Ελλάδα και το νεαρό κράτος του Ισραήλ, δόθηκε η δυνατότητα στους αριστερούς εβραίους εξόριστους να απελευθερωθούν και να εγκατασταθούν στο Ισραήλ. Ο Μπουρλάς εκεί δούλεψε τορναδόρος, έγινε μέλος του ΚΚ, μοίραζε την ελληνική εφημερίδα του κόμματος στα ελληνικά χωριά των παραλίων του Ισραήλ, αλλά όσο η ΕΣΣΔ προσέγγιζε τις αραβικές χώρες το κλίμα γινόταν όλο και πιο βαρύ για τους κομμουνιστές, ώσπου τελικά με τη γυναίκα του, ρωσοεβραία, έφυγε το 1967 για τη Σοβιετική Ένωση όπου δούλεψε τορναδόρος σε μια πόλη στα Ουράλια. Μετά τη συνταξιοδότησή του κατεβαίνει στο Σουχούμι, στη σημερινή Γεωργία, όπου διδάσκει ελληνικά και πιάνει επαφή με Ρωσοπόντιους. Με την αποσύνθεση της ΕΣΣΔ και τις συγκρούσεις ανάμεσα σε Γεωργιανούς και Αμπχάζιους η ζωή έγινε δύσκολη για τους ουδέτερους, οπότε ο Μπουρλάς κατεβαίνει στην Ελλάδα το 1990 και με χίλια βάσανα ξαναπαίρνει ελληνική ιθαγένεια το 1999. Ως το τέλος έμεινε ακμαίος και δραστήριος, μάλιστα κατέβαινε και στις δημοτικές εκλογές με το  ψηφοδέλτιο του Τριαντάφυλλου Μηταφίδη (ΣΥΝ).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εργατικό κίνημα, Εβραϊσμός, Εθνική αντίσταση, Πρόσφατη ιστορία, Παρουσίαση βιβλίου, Ρεμπέτικα, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 100 Σχόλια »

Ο Μποστ για τις πλημμύρες του 1961

Posted by sarant στο 18 Ιανουαρίου, 2013

Το σημερινό μας θέμα προέκυψε από τη συζήτηση του χτεσινού άρθρου, όπου κουβεντιάσαμε για τις φράσεις που έχουμε στη γλώσσα μας, αλλά και σε άλλες γλώσσες, για τη ραγδαία βροχή, τη νεροποντή: ρίχνει καρεκλοπόδαρα, βρέχει με το τουλούμι, τέτοια. Επειδή όμως οι νεροποντές φέρνουν πλημμύρες, στο χτεσινό άρθρο έγινε επίσης λόγος για μερικές ιστορικές πλημμύρες (στο λεκανοπέδιο πάντοτε), όπως του 1994 και του 1977. Πάνω στη συζήτηση έγινε λόγος και για τις μεγάλες πλημμύρες του 1961 που έπνιξαν (ως συνήθως) τις δυτικές συνοικίες, και αναφέρθηκε και ένα σκίτσο που είχε κάνει τότε ο Μποστ. Άλλο που δεν ήθελα, βρήκα το σκίτσο και το παρουσιάζω εδώ.

Οι μεγάλες πλημμύρες του 1961 έγιναν στις 5 Νοεμβρίου 1961, μέρα Κυριακή. Μια βδομάδα νωρίτερα, στις 29 Οκτωβρίου 1961, είχαν γίνει οι βουλευτικές εκλογές που έμειναν στην ιστορία ως οι «εκλογές βίας και νοθείας» υπέρ της απερχόμενης κυβέρνησης, της ΕΡΕ του Κ. Καραμανλή. Στο μεταξύ, είχε ορκιστεί η νέα κυβέρνηση της ΕΡΕ, ενώ ο Γ. Παπανδρέου είχε αρνηθεί να την αναγνωρίσει ως νόμιμη κυβέρνηση της χώρας, προαναγγέλλοντας τον ανένδοτο αγώνα, και ενώ από διάφορα σημεία συρρέανε καταγγελίες για νοθεία στις εκλογές. Έγιναν γνωστά και τα αποτελέσματα των στρατιωτικών τμημάτων (οι στρατιωτικοί, μόνιμοι και κληρωτοί, ψήφιζαν σε χωριστά εκλογικά τμήματα και με μια διαδικασία που δεν εξασφάλιζε τη μυστικότητα της ψηφοφορίας): η ΕΡΕ είχε πάρει 79% (έναντι 49,6% στον γενικό πληθυσμό).

Οι καταστροφές από τις πλημμύρες ήταν τεράστιες, ιδίως στις λαϊκές δυτικές συνοικίες (Μπουρνάζι, Νέα Λιόσια, Ανθούπολη, Αιγάλεω), δηλαδή περιοχές με φτωχόσπιτα και υποτυπώδη αποχετευτικά έργα. Περίπου 300 σπίτια κατέρρευσαν, άλλα 1.500 έπαθαν σοβαρές ζημιές, αλλά το τραγικότερο ήταν ότι μέσα στα νερά και τη λάσπη χάθηκαν 43 33 άνθρωποι, ανάμεσα στους οποίους η εφταμελής οικογένεια Ρίτση στα Νέα Λιόσια, που τα ορμητικά νερά παράσυραν το αυθαίρετο σπίτι τους. Αν οι πλημμύρες είχαν έρθει την προηγούμενη βδομάδα, θα ψηφίζαμε αλλιώς, είπαν κάποιοι κάτοικοι σύμφωνα με τα ρεπορτάζ των (αντιπολιτευόμενων) εφημερίδων.

Το σκίτσο του Μποστ δημοσιεύτηκε στην Ελευθερία την Κυριακή 12 Νοεμβρίου 1961, μια βδομάδα μετά -και φυσικά συνδυάζει τις πλημμύρες με τις καταγγελίες για νοθεία των εκλογών, που κάθε άλλο παρά είχαν κοπάσει (με κλικ μεγαλώνει):

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 96 Σχόλια »

Το μεταπολεμικό κήρυγμα (Ν. Λαπαθιώτης)

Posted by sarant στο 6 Ιανουαρίου, 2013

Ο Λαπαθιώτης σε φωτογραφία του 1942 (Πηγή: ΕΛΙΑ-Β.Ψαραδάκης)

Ο Λαπαθιώτης σε φωτογραφία του 1942 (Πηγή: ΕΛΙΑ-Β.Ψαραδάκης)

Μεθαύριο, στις 8 Ιανουαρίου, συμπληρώνονται 69 χρόνια από την αυτοκτονία του ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη. Μια και έχω ασχοληθεί αρκετά με το έργο του, συνηθίζω κάθε χρόνο τέτοιες μέρες να τιμώ τη μνήμη του δημοσιεύοντας κάποιο δυσεύρετο ή και εντελώς αθησαύριστο κείμενό του, ποίημα ή πεζό. Έτσι θα γίνει και φέτος, με τη διαφορά ότι το άρθρο θα το δημοσιεύσω σήμερα Κυριακή (τη μέρα που το ιστολόγιο συνήθως φιλοξενεί φιλολογικό θέμα). Και με τη δεύτερη διαφορά ότι δεν θα δημοσιεύσω, όπως συνήθως, λογοτεχνικό κείμενο του Λαπαθιώτη, αλλά ένα από τα λιγοστά πολιτικά άρθρα του. Η φιλόλογος κ. Κατερίνα Σχοινά, που μελετάει τη λογοτεχνία του μεσοπολέμου και τον Λαπαθιώτη, στο άρθρο της «Ο αριστερός Λαπαθιώτης της πεζής ποίησης«, που δημοσιεύτηκε την περασμένη Κυριακή στις Αναγνώσεις της Αυγής, έκανε λόγο για το πολιτικό αυτό άρθρο του Λαπαθιώτη, οπότε σκέφτηκα να το παρουσιάσω εδώ, γιατί νομίζω πως δεν έχει ξαναδημοσιευτεί ποτέ. Βέβαια, ο τίτλος σήμερα είναι λίγο παραπλανητικός, αφού ο Λαπαθιώτης λέγοντας «μεταπολεμικό» αναφέρεται στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο.

Το άρθρο του Λαπαθιώτη δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Πολιτικά φύλλα» τον Απρίλιο του 1931. Τα Πολιτικά Φύλλα ήταν ένα αξιόλογο αριστερό πολιτικό περιοδικό, που το εξέδιδε ο σοσιαλιστής Ι.Π.Μελάς, το οποίο είχε και φιλολογική ύλη και ξεχώριζε και εικαστικά -είχε τον περίεργο υπότιτλο «Μηνιαία εικονογραφημένη έκδοσις ελέγχου και κριτικής πολιτικής πρωτοπορίας». Κάποτε θα το παρουσιάσω εκτενέστερα. Από τις στήλες του είχε κάνει ο Β. Βαρίκας τη γνωστή αρνητική κριτική του στη Στροφή του Σεφέρη όταν είχε πρωτοεκδοθεί.  Κάποιο εξώφυλλό του το είχε κάνει ο νεαρότατος τότε χαράκτης Τάσσος. Βέβαια, τα Π.Φ. δεν μακροημέρευσαν, έκλεισαν ύστερα από έναν περίπου χρόνο ζωής.

Δημοσιεύω το άρθρο μετατρέποντας σε μονοτονικό και εκσυγχρονίζοντας (σε ελάχιστα σημεία) την ορθογραφία:

ΤΟ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΟ ΚΗΡΥΓΜΑ
του κ. Ναπολέοντος Λαπαθιώτη

Αν δεχθούμε ότι κάθε κακό φέρνει και το καλό του, πρέπει να υποθέσομε ότι η αγαθή απόδοση του τελευταίου τραγικού πολέμου είναι το ξύπνημα της λαϊκής οργής.

Υπάρχουν άνθρωποι που το μεγαλειώδες αυτό ζήτημα της πανανθρωπίνης συνειδήσεως το βλέπουν δύσπιστα κι επιφυλακτικά. Οι άνθρωποι αυτοί, δεν έχουν κρίση, ούτε λογική. Δεν κατόρθωσαν να κατατοπισθούν ποτέ, απέναντι στα πράγματα, ούτε τα διονύχισαν ποτέ! Είναι οι μακάριοι άνθρωποι της χθες, που τίποτε δεν τους ανησυχούσε. Τα ‘βλεπαν όλα ρόδινα τριγύρω, κι η πέψη τους ήταν κανονική! Ζούσαν με την πεποίθηση, πως όλα βάδιζαν με τάξη και ρυθμό! Οι άνθρωποι αυτοί, είναι φυσικό ν’ ανησυχούν, και να μη βλέπουν παρά μόνο τους κινδύνους. Κι ότι υπάρχουν κίνδυνοι, πολύ πραγματικοί, για κάθε τι που αφορά το παρελθόν, δεν χωρεί καμιά αμφιβολία.

Οι κίνδυνοι, όμως, αυτοί, δεν αφορούν παρά τις αμαρτίες του αρκετά προσφάτου παρελθόντος. Δεν αφορούν παρά την αχρειότητα της κοινωνικής μας ανισότητος, την άδικη κατανομή του πλούτου, την αυθαιρεσία των αρχόντων, την ανηθικότητα των εκμεταλλευτών, την κτηνωδία των παράνομα κρατούντων. Για όλ’ αυτά, οι κίνδυνοι είναι άμεσοι και βέβαιοι. Αλλά τ’ αγαθά και λογικά, δεν διατρέχουν, ασφαλώς, κανένα κίνδυνο. Ίσα-ίσα, αυτά πρόκειται να ζήσουν.

* * *

Όταν οι αστοί εξανίστανται για τις βίαιες και τρομοκρατικές μεθόδους που χρησιμοποιούν οι προλετάριοι για να επικρατήσουν, είναι, αληθινά, πολύ περίεργοι. Αφού κράτησαν, όσο μπορούσαν, τους ανθρώπους, επί αιώνες τώρα, μέσ’ στην αμάθεια και μέσ’ στην αποκτήνωση, από σκοπού, για να τους εκμεταλλεύονται -δεν έπρεπε να περιμένουν, ότι, τη στιγμή που θα ξυπνούσαν, θα ήταν δυνατόν να τους φερθούν λεπτά και με το γάντι. Ο λαός εφαρμόζει, σήμερα, εκείνα που του δίδαξαν αυτοί. Και δεν του δίδαξαν ποτέ την καλοσύνη. Και λησμονούν, επίσης, ότι, κι αν ήθελαν ή ήξεραν να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους με μέσα πιο καλά, αυτοί οι ίδιοι τους το αποκλείουν, και τους αφαιρούν με την πανούργα στάση τους και την κακή τους πίστη το ενδεχόμενο αυτής της εκλογής.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριστερά, Αθησαύριστα, Λαπαθιώτης, Πρόσφατη ιστορία, Περιοδικά, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , , | 55 Σχόλια »

Οι κοσμονάφται των Αθηνών (Γκαγκάριν και Μποστ)

Posted by sarant στο 12 Απριλίου, 2011

Συμπληρώνονται σήμερα πενήντα χρόνια από την πτήση του Γιούρι Γκαγκάριν στο διάστημα, την πρώτη στην ιστορία επανδρωμένη διαστημική πτήση. Είχαν βέβαια προηγηθεί σκυλίτσες, όπως η περίφημη Λάικα, ενώ, τρεις εβδομάδες νωρίτερα, είχε γίνει η πρόβα τζενεράλε της πτήσης του Γκαγκάριν, μόνο που μέσα στον θαλαμίσκο υπήρχε μια άλλη σκυλίτσα, η Ζβεζντότσκα (αστεράκι) και ένα ομοίωμα, μια κούκλα σε μέγεθος άντρα, ο Ιβάν Ιβάνοβιτς. Μάλιστα, για να ελέγξουν τη λήψη, οι μηχανικοί είχαν εφοδιάσει τον Ιβάν Ιβάνοβιτς με μια μαγνητοταινία, που έλεγε «Είμαι ο κοσμοναύτης Ιβάν Ιβάνοβιτς και σας μιλώ από το Διάστημα» (ή κάτι τέτοιο τέλος πάντων). Κάποιοι ραδιοερασιτέχνες πιάσαν το μήνυμα και νόμισαν ότι προέρχεται από άνθρωπο, ή έτσι λέγεται. Πάντως, ο θαλαμίσκος αυτής της πτήσης βγήκε πριν καναδυό μήνες στο σφυρί. Όσο για τον Γκαγκάριν, σήμερα θα ήταν 77 χρονών, αλλά σκοτώθηκε λίγο μετά τα 34α γενέθλιά του, σε μια πτήση ρουτίνας.

Η πτήση του Γκαγκάριν ήταν τεράστια νίκη γοήτρου για τη Σοβιετική Ένωση και θορύβησε τη ΝΑΣΑ, η οποία ανακοίνωσε επιτάχυνση του διαστημικού της προγράμματος -και ανταπέδωσε στέλνοντας το 1969 τον Άρμστρονγκ και τους συντρόφους του στη Σελήνη. Για να τιμήσω την επέτειο, όπως θα περιμένατε ίσως, ανεβάζω το σκίτσο που είχε κάνει ο Μποστ τότε, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Ελευθερία» στις 16 Απριλίου 1961.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Επετειακά, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , | 37 Σχόλια »

Ο Κόκινος Καπνάς και το εικοσαγράμματο αλφάβητο

Posted by sarant στο 7 Μαΐου, 2010

Ο Κόκινος Καπνάς ήταν στη δεκαετία του 1930 το επίσημο όργανο των Ελλήνων της Αμπχαζίας, η οποία υπαγόταν, με καθεστώς αυτόνομης δημοκρατίας, στη σοβιετική δημοκρατία της Γεωργίας, που ανήκε φυσικά στην ΕΣΣΔ. Ξεκίνησε ως εφημερίδα των καπνοπαραγωγικών περιοχών, γι’ αυτό και πήρε αυτό τον τίτλο, αν και σύντομα εξελίχθηκε σε ελληνική εφημερίδα που κυκλοφορούσε οπουδήποτε υπήρχαν Έλληνες στην ΕΣΣΔ, και φαντάζομαι πως κράτησε τον τίτλο της για ιστορικούς κυρίως λόγους. Εκδιδόταν στο Σοχούμι, την πρωτεύουσα της Αμπχαζίας, από το 1932 έως το 1937, κάθε έξι μέρες.

Θα προσέξατε ότι τη λέξη κόκινος την έγραψα με ένα κάπα· αυτό επειδή η εφημερίδα είχε υιοθετήσει το εικοσαγράμματο ελληνικό αλφάβητο, σε συνδυασμό με εκτενείς ορθογραφικές απλοποιήσεις. Καταργήθηκαν τα γράμματα η και ω, καθώς και τα ξ και ψ που γράφονταν κσ και πσ ή μάλλον κς και πς, μια και αντί για το σ χρησιμοποιούσαν το ς και μόνο αυτό. Ο φθόγγος ου γραφόταν με το υ. Καταργήθηκαν οι δίφθογγοι και τα διπλά σύμφωνα. Κάποια συμπλέγματα συμφώνων έπαψαν να γράφονται, όπως το σμ (που γραφόταν ζμ).  Εφαρμόστηκε αρχικά το μονοτονικό όπως το πρότεινε ο Ελισσαίος Γιαννίδης, αλλά στα μισά του δρόμου καταργήθηκαν εντελώς οι τόνοι και εφαρμόστηκε σύστημα ατονικό. Ένα κείμενο γραμμένο στο εικοσαγράμματο αλφάβητο ξενίζει σήμερα μια και όλες σχεδόν οι λέξεις αλλάζουν. Βέβαια, φαντάζομαι ότι με λίγη εξάσκηση θα μπορεί κανείς να διαβάζει άνετα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ντοπιολαλιές, Πρόσφατη ιστορία, Παρουσίαση βιβλίου, Uncategorized | Με ετικέτα: , , , , | 26 Σχόλια »