Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ευάγγ. Βενιζέλος’

Ο τρόμος της διπλής άρνησης

Posted by sarant στο 17 Νοέμβριος, 2014

Το ιστολόγιο έχει καθιερώσει μια παράδοση: άρθρα σχετικά με την εξέγερση του Πολυτεχνείου δημοσιεύονται ενδεχομένως τις αμέσως προηγούμενες μέρες πριν από τις 17 Νοεμβρίου, αλλά ανήμερα της επετείου το άρθρο δεν είναι επετειακό, δεν αφορά το Πολυτεχνείο, είναι ένα άρθρο σαν τα συνηθισμένα του ιστολογίου. Η παράδοση αυτή έσπασε πέρσι, που η 17 του Νοέμβρη έπεσε Κυριακή, οπότε έβαλα ένα διήγημα για το Πολυτεχνείο, αλλά φέτος, που είναι Δευτέρα, και που χτες ανέβασα άλλο επετειακό πεζογράφημα, επανέρχομαι στην κανονικότητα με ένα γλωσσικό άρθρο, που ίσως σας φανεί γνωστό αν παρακολουθείτε ταχτικά το ιστολόγιο και ιδίως τα σαββατιάτικα πολυσυλλεκτικά μεζεδάκια.

Πράγματι, το σημερινό άρθρο συνοψίζει και ανακεφαλαιώνει μερικές καταγραφές που είχαν δημοσιευτεί σκόρπιες σε προηγούμενα άρθρα, γύρω από ένα ιδιότυπο γλωσσικό φαινόμενο που θα μπορούσαμε να το ονομάσουμε «τρόμο της διπλής άρνησης».

Σε πολλές γλώσσες, όπως στα αρχαία ελληνικά ή στα αγγλικά, η διπλή άρνηση είναι αντιγραμματική –έτσι, όταν έχουμε την αντωνυμία «ουδείς» δεν βάζουμε αρνητικό μόριο, και λέμε nobody spoke, ουδείς μίλησε (διότι η καθαρεύουσα ακολουθεί τα αρχαία). Στη νέα ελληνική, αντίθετα, η διπλή άρνηση όχι απλώς επιτρέπεται, αλλά επιβάλλεται: κανείς δεν μίλησε, δεν του είπα τίποτα, αυτό δεν θα γίνει ποτέ (ενώ στην καθαρεύουσα: ουδέν είπα, ουδέποτε θα γίνει αυτό).

Το «ουδείς» το έχουμε κρατήσει και στη νέα ελληνική, αλλά ακολουθεί τις συνήθειες της αρχαίας, κι έτσι το να πούμε «ουδείς δεν μίλησε» είναι σολοικισμός, αν και γίνεται καμιά φορά στις εφημερίδες, συχνά από ευπρεπισμό –δηλαδή, σκέφτεται ο δημοσιογράφος στη μητρική του γλώσσα «στη χώρα όπου ανθούν η φαιδρά πορτοκαλέα και το ακαδημαϊκό άσυλο, κανείς καθηγητής δεν μπορεί να νιώθει εντός των ΑΕΙ ασφαλής», επειδή όμως βρίσκει πιο επίσημο το «ουδείς» (ή ίσως θεωρεί ότι εκφράζει πιο κατηγορηματικά την άρνηση), αντικαθιστά στο γραπτό του το «κανείς» με το «ουδείς» και γράφει «ουδείς καθηγητής δεν μπορεί να νιώθει εντός των ΑΕΙ ασφαλής» -και βέβαια σολοικίζει, κι ας πρόκειται για πολύ γνωστό αρθρογράφο, κείμενο του οποίου δόθηκε πρόσφατα ως θέμα σε πανελλήνιες εξετάσεις.

Το λάθος αυτό είναι συχνό στις εφημερίδες, αλλά υπάρχει και στη νομοθεσία («δεν πρέπει να υφίσταται ουδείς λόγος σύγκρουσης συμφερόντων», ν. 3746/2009, άρθρο 23.4), είναι λάθος παλιό, καταγραμμένο, και παρόλο που είναι σολοικισμός τουλάχιστον δεν εμποδίζει την κατανόηση.

Ωστόσο, υπάρχει το αντίστροφο λάθος, και αυτό ακριβώς είναι ο τρόμος της διπλής άρνησης. Δηλαδή, κάποιοι αποφεύγουν τη διπλή άρνηση ακόμα και σε νεοελληνικές προτάσεις με αόριστες αντωνυμίες και επιρρήματα (κανείς, τίποτα, πουθενά). Όσο λάθος είναι όμως να γράψεις “ουδένα δεν είδα”, άλλο τόσο είναι και το “κανέναν είδα”, και μάλιστα χειρότερο γιατί εύκολα οδηγεί σε παρανόηση.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Ανακεφαλαιώσεις, Κοτσανολόγιο, Νεοκαθαρεύουσα | Με ετικέτα: , , , | 102 Σχόλια »

Μεζεδάκια πριν από τον δεύτερο γύρο

Posted by sarant στο 24 Μαΐου, 2014

Αύριο ψηφίζουμε (όχι όλοι) για τον δεύτερο γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών. Ψηφίζουμε και για τις ευρωπαϊκές εκλογές, οπότε θα μπορούσα να κάνω λόγο για «προεκλογικά μεζεδάκια» αλλά αφού το άρθρο του περασμένου Σαββάτου το τιτλοφόρησα «μεζεδάκια πριν από τον πρώτο γύρο», πολύ λογικά προκύπτει και ο τίτλος του σημερινού μας άρθρου.

Δεν έχουν βέβαια όλα τα μεζεδάκια μας σχέση με τις αυριανές κάλπες, αλλά τα περισσότερα προς τα εκεί είναι προσανατολισμένα. Μια από τις ιδιαιτερότητες των αυριανών (ευρω)εκλογών σε αντιδιαστολή με τις εθνικές εκλογές του 2012 είναι ότι τώρα οι δημοσκοπήσεις επιτρέπονταν μέχρι τις τελευταίες μέρες, κι έτσι οι δημοσκόποι μπορούν σε πολύ μικρότερο βαθμό να επικαλεστούν μετακινήσεις της τελευταίας στιγμής για να δικαιολογήσουν πιθανή αστοχία τους. Ωστόσο, αυτό αντισταθμίζεται από το πολύ μεγάλο ποσοστό αδιευκρίνιστης ψήφου, οπότε δικαιολογία θα υπάρχει και τώρα.

Άλλοι βέβαια καταφεύγουν σε αλχημείες όχι στα ίδια τα αποτελέσματα αλλά στην παρουσίασή τους. Για παράδειγμα, σε παρουσίαση της νέας δημοσκόπησης της Metron Analysis από τα Παραπολιτικά (ιστότοπο ιδιοκτησίας Μαρινάκη, μου λένε), διαβάζω τον εξής τίτλο και υπότιτλο: Νέα δημοσκόπηση της Metron Analysis για τις ευρωεκλογές! Πρώτη η ΝΔ στην παράσταση νίκης – Προβάδισμα ΣΥΡΙΖΑ στην πρόθεση ψήφου.

Διαβάζω το άρθρο για να δω πώς προκυπτει αυτό το παράδοξο, και φτάνοντας στην παράσταση νίκης βλέπω:
Στην παράσταση νίκης, το 3% πιστεύει πως η Νέα Δημοκρατία θα βγει πρώτο κόμμα με μεγάλη διαφορά και το 35% πως θα περάσει πρώτη με μικρή διαφορά. Στον αντίποδα, το 13% θεωρεί πως πρώτο κόμμα θα αναδειχθεί ο ΣΥΡΙΖΑ με μεγάλη διαφορά και το 32% με μικρή διαφορά.

Ναι, αλλά αν προσθέσουμε το 3+35 = 38 (που προβλέπουν οποιαδήποτε νίκη της ΝΔ) αυτό βγαίνει μικρότερο από το 13+32 = 45 (που προβλέπουν οποιαδήποτε νίκη Σύριζα). Το σωστό μάλιστα είναι να προσθέσουμε με αυξημένη στάθμιση τη «νίκη με μεγάλη διαφορά», π.χ. με συντελεστή 2, οπότε βγαίνει ΝΔ 6+35=41 στην παράσταση νίκης, ΣΥΡΙΖΑ 26+32=58, σαφές προβάδισμα σε κάθε περίπτωση.

Αλλά οι μάγειροι των Παραπολιτικών θέλησαν να θολώσουν τα νερά…

exitballs2* Κατά τον πρώτο γύρο των εκλογών συζητήθηκαν πολύ τα έξιτ πολ, που δεν αποτύπωσαν σωστά τα τελικά αποτελέσματα. Το επόμενο (στη φωτογραφία αριστερά) μου το έστειλε με μέιλ φίλος και δεν ξέρω αν είναι αυθεντικό ή πειραγμένο, αν και φαίνεται για αυθεντικό. Σε κάθε περίπτωση, αυτό το exit balls, θελημένο ή ακούσιο, προσφέρεται για πολλά λογοπαίγνια.

* Κι άλλο ένα με αγγλικά από Έλληνες πολιτικούς. Ο Ευ. Βενιζέλος αφηγείται στην Έλενα Σμιθ της Γκάρντιαν πώς έσωσε την Ελλάδα και λέει για την πρόταση να γίνει δημοψήφισμα: At first Venizelos supported the idea because, he says, he did not want to further split the country or governing party. But when an email from Papandreou made him realise that the PM hadn’t told other EU leaders, the finance minister felt so ill he was admitted into hospital with stress-induced appendicitis. «It was one thing not to inform me, quite another not to tell Merkel or Sarkozy or anyone in the EU. When I got that email at 1.30am asking: ‘What will happen if we lose?’ I said to him: ‘Are you well? You announce all these things and ask now? Hadn’t you thought about any of this before?’ I felt so ill reading that mail I had to admit myself into the clinic at 4am.»

Η υπογράμμιση είναι δική μου, διότι νομίζω ότι πρόκειται για αγγλικά τύπου slow the very much oil. Ή κάνω λάθος;

* Για να μη βάζουμε μόνο πολιτικά μαργαριτάρια, ένα μεταφραστικό από το Βήμα. Σε άρθρο για το Διάστημα διαβάζουμε ότι «Στον αστερισμό Canes Venatici (Τα σκυλιά του κυνηγιού) βρίσκονται δύο σπειροειδείς γαλαξίες…» Ωστόσο, ο αστερισμός έχει αποδοθεί στα ελληνικά ως Θηρευτικοί Κύνες. Αλλά και να μην ξέρει κανείς την καθιερωμένη ονομασία, απορώ γιατί να μεταφράσει δουλικά το αγγλικό (Hunting dogs) αντί να χρησιμοποιήσει την ελληνική λέξη, Κυνηγόσκυλα.

* Σε πρόσφατη τηλεοπτική αντιπαράθεση, επιβεβαιώθηκε για πολλοστή φορά ο πανίσχυρος Νόμος του Μπούμεραγκ. Ο βουλευτής του Σύριζα Σταύρος Κοντονής (γύρω στο 5.00 του αποσπάσματος) λέει για παραπομπή ενός θέματος «στις ρωμαϊκές καλένδες».

Παρών στο πάνελ και ο υπουργός Υγείας (οΘντκ) Άδωνης Γεωργιάδης, ο οποίος κρίνει σκόπιμο να τον διορθώσει. Και όταν έρχεται η σειρά του (περί το 10.17 του στιγμιοτύπου) διορθώνει ως εξής: «Επίσης, να κάνω κι ένα λάπσους λίνγκουε, δεν είναι ‘οι ρωμαϊκές καλένδες’ οι οποίες υφίστανται, είναι οι ελληνικές καλένδες που δεν υφίστανται».

Ωστόσο, λάπσους λίνγκουε σημαίνει παραδρομή της γλώσσας, γλωσσικό λάθος -δηλαδή ο Άδωνης αναγγέλλει ότι θα κάνει γλωσσικό λάθος; Ή εννοούσε «να διορθώσω ένα λάπσους λίνγκουε» και… έκανε λάπσους λίνγκουε; Ή πετάει λατινικά έτσι στον γάμο του Καραγκιόζη -όπως θα έλεγε ‘να κάνω ένα χαμπέας κόρπους’; Σε κάθε περίπτωση ο νόμος του Μπούμεραγκ επιβεβαιώθηκε. Ντούρα λεξ, σεντ λεξ!

* Όσο για αυτό που είπε αρχικά ο Σ. Κοντονής για τις ρωμαϊκές καλένδες, θα προτιμούσα τις σκέτες καλένδες. Όπως είχα γράψει σε παλιότερο σχετικό άρθρο: για τους Ρωμαίους πριν από 2000 χρόνια, η έκφραση ad calendas graecas έδειχνε πράγματι μιαν ανύπαρκτη ημερομηνία, αφού ελληνικές calendas δεν υπήρχαν. Ο σημερινός Έλληνας, δεν γνωρίζει ούτε ελληνικές καλένδες, ούτε ρωμαϊκές, ούτε αργεντίνικες, επομένως για τον σημερινό Έλληνα οι σκέτες καλένδες είναι εξίσου ανύπαρκτη ημερομηνία.

* Θέλοντας να κατακεραυνώσει την υποτιθέμενη… σύγκλιση ΣΥΡΙΖΑ και Χρυσής Αυγής, η κυρία Άννα-Μισέλ Ασημακοπούλου απεφάνθη: «Επαναλαμβάνουμε τον στίχο: Το φίδι αγκαλιά με τη σμέρνα«.

Τέτοιος στίχος δεν υπάρχει, εκτός αν τον έγραψε χτες η κ. Άννα-Μισέλ. Προφανώς η κ. εκπρόσωπος της ΝΔ θυμόταν αμυδρά τον στίχο του Καββαδία «το φίδι σκίζεται στο βράχο με τη σμέρνα», ο οποίος όμως δεν δείχνει αγαστή σύμπνοια αλλά θανάσιμη αντιπαλότητα! Είχε προφανώς και μιαν αμυδρή ανάμνηση από τον στίχο «οι λύκοι αγκαλιά με τα σκυλιά» του Μάνου Ελευθερίου, τα έβαλε στο μίξερ και εγένετο τέρας, όπως κάθε φορά που κάποιος πολιτικός επιχειρεί να κρύψει την κραυγαλέα του ακαλλιεργησία πίσω από ένα ράκος ποίησης.

seferogkatsos2* Μια και είπαμε για ποίηση, να κι ένα αυθεντικό «αποποίημα», όπως πρότεινα να λέμε τα ποιήματα που αποδίδονται σε άλλον ποιητή. Ήρθε η σειρά του Σεφέρη να πέσει θύμα των άσχετων, που μάλιστα δεν αποκλείεται να βγάζουν και κέρδος από την ασχετοσύνη τους.

Φυσικά, το τετράστιχο που αποδίδεται στον Σεφέρη δεν είναι δικό του, δεν είναι καν ποίημα, είναι από στίχους του Νίκου Γκάτσου και είναι εντελώς έξω από το ύφος του Σεφέρη.

* Το χειρότερο είναι ότι και οι στίχοι του Γκάτσου έχουν υποστεί φριχτή παραμόρφωση. Διότι βέβαια ο Γκάτσος,  όπως ακούτε εδώ (στο 9.00 περίπου του στιγμιότυπου) έγραψε «καινούργιοι ανθρώποι» (παροξύτονο), αλλιώς ούτε ρίμα υπάρχει, ούτε μέτρο. Αλλά πού να καταλάβουν από δαύτα οι παραχαράκτες;

* Άρθρο για τη διείσδυση Μαρινάκη στην πολιτική, μεταφρασμένο, όπως αρμόζει, με το πόδι. Δείγμα γραφής η τελευταία πρόταση, που λες ότι γράφτηκε από μηχανάκι: Ένα γιγαντιαίο πόστερ του Μόραλη κρέμεται από γήπεδο του Ολυμπιακού, το οποίο διαθέτει επίσης περίοπτη θέση στην τηλεοπτικό σποτ του υποψήφιου δημάρχου.

Ο φίλος που το στέλνει παρατηρεί ότι μακάρι να γέμιζαν όλα τα γήπεδα με πόστερ του Μόραλη -με τον Μώραλη έχει ένα θέμα.

* Και κλείνω με ένα περιεργότατο άρθρο που δημοσιεύτηκε χτες στη Μηχανή του χρόνου, έναν ιστότοπο που επανειλημμένα έχει δημοσιεύσει «ιστορικά» κείμενα με φριχτά λάθη αλλά εδώ φαίνεται να έχει αντιγράψει από κάποιο μουφοσάιτ. Το άρθρο έχει θέμα του την αυτοκτονία του Χίμλερ στις 23 Μαΐου 1945, και, όπως θα διαβάσετε, πρωταγωνιστικό ρόλο στην αυτοκτονία παίζει κάποιος «Συνταγματάρχης Μπλιμπ», ο οποίος στο πρωτότυπο (που πρέπει να είναι αυτό εδώ) αναφέρεται ως Colonel Blimp. Ωστόσο, επειδή σε κανένα σοβαρό άρθρο δεν βρίσκω τον Blimp και επειδή ο συνταγματάρχης Blimp είναι ήρωας χιουμοριστικών περιπετειών και κόμικς, που έγιναν και ταινία, νομίζω ότι η Μηχανή την έχει πατήσει χοντρά -σαν να έβλεπε κανείς άρθρο για τον ηρωικό ρόλο του στρατιώτη Καραμήτρου στη μάχη του Σκρα ή για τον εύζωνο Κουκκίδη… ωχ! για τον Κουκκίδη έχουν γραφτεί τόσα και τόσα!

 

 

Posted in Εκλογές, Λαθροχειρίες, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , , | 167 Σχόλια »

220 τούρκικες λέξεις

Posted by sarant στο 24 Απρίλιος, 2013

Ένας φίλος μού έστειλε ένα λινκ προς τις «200 τούρκικες λέξεις που χρησιμοποιούμε καθημερινά» και μου έκανε μερικές ερωτήσεις για τον κατάλογο αυτό. Επειδή το θέμα έχει ενδιαφέρον, γράφω το σημερινό άρθρο.

Αν κλικάρετε στον παραπάνω σύνδεσμο, θα δείτε έναν κατάλογο λέξεων και, ως εισαγωγή, το εξής σύντομο προχειρογραμμένο κείμενο:

Καθημερινά χρησιμοποιούμε πολλές δεκάδες λέξεις οι οποίες είναι τουρκικές και έχουν παρεισφρύσει στη γλώσσα μας χωρίς να γνωρίζουμε την προέλευσή τους και την αντίστοιχη ελληνική έννοια.

Σε αλφαβητική σειρά, μερικές από τις τουρκικές λέξεις που χρησιμοποιούμε συχνότερα:

Πριν περάσουμε στον κατάλογο των λέξεων, μερικά εισαγωγικά σχόλια.  Δεν συμφωνώ και τόσο για το «παρεισφρύσει», και όχι τόσο επειδή γράφεται «παρεισφρήσει», αλλά επειδή υποδηλώνει μια λαθραία, κρυφή διείσδυση στη γλώσσα, κάτι που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Επίσης, είναι ανακρίβεια να λέμε ότι οι λέξεις του καταλόγου είναι «τουρκικές». Το λέμε συχνά, κι εγώ το γράφω πολλές φορές για οικονομία της συζήτησης, αλλά βέβαια ελληνικές είναι, ελληνικότατες, που τις δανειστήκαμε από τα τουρκικά, όμως έχουν ενταχθεί πλήρως στο ελληνικό τυπικό, έχουν σχηματίσει παράγωγα και σύνθετα, έχουν γεννήσει χιλιάδες άλλες λέξεις -σκεφτείτε μόνο πόσες παράγονται από το «χάζι». (Παρόμοια ανακριβές είναι να λέμε π.χ. ‘ελληνικές λέξεις της αγγλικής γλώσσας’ -το democracy είναι αγγλική λέξη, η ελληνική λέξη είναι ‘δημοκρατία’).

Επειδή ο κατάλογος δεν είναι σε αλφαβητική σειρά, έκατσα και τον ταξινόμησα, έβαλα και αρίθμηση, και τον παρουσιάζω παρακάτω ταχτοποιημένο. Για κάποιο λόγο που αγνοώ, οι λέξεις του καταλόγου είναι  ήταν γραμμένες με κεφαλαία, κι έτσι μπερδεύουμε το χάλι με το χαλί· στην αρχή έλεγα να τις ξαναγράψω σε πεζά, αλλά βαρέθηκα. Ευτυχώς βρέθηκε ο φίλος Βιοάννης και έκανε ένα μαγικό κι έτσι έχουμε τον κατάλογο σε πεζά.

Οι εξηγήσεις που δίνονται σε παρένθεση είναι του αρχικού κειμένου, όχι δικές μου, και δεν συμφωνώ πάντοτε, αν και έχουν το προτέρημα ότι είναι σύντομες.

Οι λέξεις του καταλόγου είναι 220 αλλά δύο από αυτές (μπόρα και ταπί) δεν έχουν τουρκική προέλευση, επομένως ο κατάλογος κανονικά έχει 218 λέξεις -το άφησα 220 στον τίτλο για να είναι πιο στρογγυλό. Όταν λέμε «τουρκική προέλευση» συνυπολογίζουμε και την απώτερη αραβική ή περσική προέλευση των λέξεων.

Ο τίτλος του αρχικού άρθρου (Ποιες είναι οι 200 τουρκικές λέξεις που χρησιμοποιούμε καθημερινά) είναι λιγάκι παραπλανητικός, και όχι εξαιτίας της ανακρίβειας που επισήμανα πιο πάνω. Καταρχάς, υποδηλώνει ότι ο αρχικός συντάκτης έκανε κάποια έρευνα συχνότητας ως προς τη χρήση αυτών των δάνειων λέξεων, αλλά ασφαλώς κάτι τέτοιο δεν έχει γίνει.  Έπειτα, αυτό το «χρησιμοποιούμε καθημερινά» είναι υπερβολή. Κάτι σαν «πολύ συχνά» θα ήταν ακριβέστερο. Μια και δεν έχουμε στατιστικές συχνότητας, ο καθένας έχει διαφορετική ιδέα τι είναι συχνό και τι όχι, και ασφαλώς στον κατάλογο των 218 λέξεων είναι και καναδυό λέξεις που τις θεωρώ σπάνιες και δεν θα τις έβαζα (ας πούμε το τσαΐρι, που είναι στις Λέξεις που χάνονται και που δεν είναι καθόλου γνωστό στη νότια Ελλάδα, αν δεν κάνω λάθος) αλλά γενικά βρίσκω πως αυτός που έφτιαξε το λημματολόγιο έχει αίσθηση της γλώσσας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in τούρκικα, Αντιδάνεια, Γλωσσικά δάνεια, Ετυμολογικά | Με ετικέτα: , , , | 406 Σχόλια »

Αλαζόνες στην κάλπη

Posted by sarant στο 30 Απρίλιος, 2012

Αν και δεν έχουμε γλωσσικό παρατηρητήριο, εννοώ έναν φορέα ή όργανο που να παρατηρεί τις εξελίξεις της ελληνικής γλώσσας και να υπολογίζει, ας πούμε, ποιες λέξεις σημειώνουν απότομη άνοδο στη συχνότητα χρήσης τους, θα συμφωνήσετε μαζί μου ότι στη φετινή προεκλογική περίοδο μια λέξη που ακούγεται αρκετά είναι η αλαζονεία. Μόλις προχτές ο κ. Βενιζέλος αποκάλεσε αλαζόνες τρεις άλλους αρχηγούς πολιτικών κομμάτων, τον κ. Σαμαρά, τον κ. Τσίπρα και τον κ. Κουβέλη, ενώ επίσης είπε ότι η αλαζονική συμπεριφορά του κ. Σαμαρά τείνει να πάρει διαστάσεις επιδημίας.

Επειδή εμείς εδώ κυρίως λεξιλογούμε και δευτερευόντως πολιτικολογούμε, δεν θα σχολιάσω την τοποθέτηση αυτή, μόνο θα πω πως μου θυμίζει την παροιμία με τον πετεινό που κάποιος τον έλεγε «κεφάλα», κουνώντας μάλιστα το δάχτυλο. Όμως, προχωράμε στα λεξιλογικά μας, να δούμε την ιστορία της λέξης «αλαζόνας».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , | 100 Σχόλια »

Πιεσάτα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 10 Μαρτίου, 2012

Σάββατο σήμερα, μεζεδάκια στο μενού, αλλά ο τίτλος έχει μιαν άγνωστη λέξη -ή όχι; Άγνωστη και ανύπαρκτη, αφού τώρα την έφτιαξα, και παραπλανητική ίσως (παροδηγητική, που λέει και ο νέος υπουργός μας), αφού ο πιεσάτος δεν είναι αυτός που αναφέρεται στην πίεση αλλά αυτός που γίνεται στον καιρό του Πιεσάι, το δε Πιεσάι είναι το PSI, που βαρεθήκαμε να το ακούμε αυτές τις μέρες, το ακρώνυμο των λέξεων Private Sector Involvement, συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα -στο κούρεμα. Αφού το Πιεσάι μάς έσωσε («το πιο φριχτό ναυάγιο θα ήταν να σωθούμε», είχε γράψει προφητικά ο Ουράνης), θα ήταν αγνωμοσύνη να μην αποχτήσει κι αυτό τη δικιά του λέξη.

Πάντως, σύμφωνα με ένα από τα πολλά καλαμπούρια που κυκλοφόρησαν στο Διαδίκτυο με την υπουργοποίηση Μπαμπινιώτη, ο ανασχηματισμός καθυστέρησε επειδή ο νέος υπουργός δεν δεχόταν να αναλάβει καθήκοντα αν δεν εξελληνιζόταν πρώτα το ακρώνυμο PSI. Το ελληνικό ακρώνυμο θα ήταν ΣΙΤ, οπότε θα μπορούσε η ολοκλήρωση της διαδικασίας να ανακοινωθεί λακωνικά: ΣΙΤ χάπενς.

* Για τα τρία στελέχη που διαγράφτηκαν πρόσφατα από τη Νέα Δημοκρατία, το κόμμα τους ανακοίνωσε ότι «με τις πράξεις, την αντιδεοντολογική και αντικομματική συμπεριφορά τους, έθεσαν εαυτόν εκτός κόμματος». Το κλισέ βέβαια είναι αρκετά παλιό και το χρησιμοποιούν αρκετά κόμματα σαν ευφημιστικό συνώνυμο της αναγγελίας της διαγραφής στελεχών τους. Η διατύπωση αυτή επιπλέον υπαινίσσεται ότι για τη διαγραφή δεν φταίει ο αντιδημοκρατικός ή αρχηγικός χαρακτήρας του κόμματος, αλλά το στραβό κεφάλι του διαγραμμένου (κάτι σαν το «δεν είμαι εγώ ρατσιστής, αυτός είναι αράπης»). Αν δεν με γελάει η μνήμη μου, πρώτος διδάξας του κλισέ ήταν ο Ανδρέας Παπανδρέου, στη δεκαετία του 1980, αλλά περισσότερα δεν θυμάμαι και μπορεί να πέφτω έξω οπότε αν ξέρετε διορθώστε με.

* Να ξαναδούμε όμως το μεταξωτό κλισεδάκι: οι τρεις πολιτευτές «έθεσαν εαυτόν» εκτός κόμματος -ένας ήταν ο εαυτός τους; Πολιτευτές είναι αυτοί ή η Αγία Τριάδα; Αν είναι ένας ο διαγραμμένος «έθεσε εαυτόν» εκτός κόμματος, αν είναι μία η διαγραμμένη πολιτεύτρια «έθεσε εαυτήν», κι αν είναι πολλοί «έθεσαν εαυτούς». Για το θέμα έχει γράψει αναλυτικά πριν από καιρό ο Τιπούκειτος, οπότε περιττεύει να γράψω περσότερα, διαβάστε τον.

* Κι ένα αυτομεζεδάκι. Συζητούσα με δυο φίλους προχτές για ένα βαρετό γραφειοκρατικό θέμα, οπότε είπα ότι για το θέμα αυτό έχουν εκδοθεί «δύο εγκύκλιΕΣ» του Υπουργείου Παιδείας. Ο ένας φίλος μου παραξενεύτηκε: «Εγκύκλιες; Δεν το περίμενα αυτό από σένα». Ο άλλος φίλος, που με ξέρει καλύτερα: «Απ’ αυτόν έπρεπε να το περιμένεις».

* Η αρρώστια της σχιζολεξίας έχει επεκταθεί και στην Κύπρο, όπως φαίνεται. Διαβάζω σε κυπριακούς ειδησεογραφικούς ιστότοπους ότι «Η Ολομέλεια της Βουλής ψήφισε τελικά το νομοσχέδιο Φλουρέντζου, με την μορφή του κατ’ επείγοντος.» (Φλουρέντζος είναι ο υπουργός που το εισηγήθηκε). Και κατά τ’ άλλα οι Κύπριοι εξεγείρονται και μιλάνε για φθορά της γλώσσας επειδή έγινε πρόταση να μπουν στα σχολικά βιβλία πεντέξι κείμενα γραμμένα στη διάλεκτο.

* Ο Τάκης Θεοδωρόπουλος γράφει στα Νέα για τις πατάτες. Και βέβαια επαναλαμβάνει τον γνωστό μύθο για τον Καποδίστρια που έβαλε τάχα να φυλάνε τις πατάτες οι φρουροί για να τις θεωρήσουν οι χωρικοί πολύτιμο είδος κι έτσι να υπερνικήσουν τους δισταγμούς τους. Ότι αυτό είναι μύθος, το έχουμε ξαναπεί στο άρθρο για τις πατάτες, αφήνω που το περιστατικό, αν είχε γίνει, θα είχε συμβεί στην Αίγινα και όχι στο Ανάπλι. Αλλά μετά γράφει ο αρθρογράφος κάτι που πολύ με παραξενεύει: Είναι γνωστό πως οι εν χοιροστασίω αδελφοί Ιρλανδοί δεν πέθαναν της πείνας στον μεγάλο λιμό του 19ου αιώνα επειδή έτρωγαν πατάτες. Μα, οι Ιρλανδοί ξεκληρίστηκαν στον μεγάλο λιμό, ακριβώς επειδή ΔΕΝ είχαν να φάνε πατάτες γιατί αλλεπάλληλες σοδειές πατάτας καταστράφηκαν. Ή το «δεν» έχει μετακινηθεί, ή ο Τ.Θ. ξέρει κάτι που εγώ δεν το ξέρω.

* Μόλις ανέλαβε υπουργός ο Μπαμπινιώτης, κάποιος φίλος σχολίασε ότι «τώρα θα τους διορθώνει όλα τα κείμενα». Αν θα γεμίσουν με «αγώρια» οι κυβερνητικές ανακοινώσεις δεν το ξέρω και δεν το νομίζω, αλλά μια πρώτη επαλήθευση της πρόβλεψης την είχαμε χτες, στη συνέντευξη Βενιζέλου για το Πιεσάι. Αν ακούσατε τη συνέντευξη, ίσως προσέξατε ότι στην τελευταία ερώτηση ο κ. Βενιζέλος είπε ότι «δεν είναι δυνατόν να παρεισφρύουν σε μια απόφαση τέτοιου επιπέδου συνδικαλιστικά ή μικροκομματικά κριτήρια». Το ρήμα αυτό είναι πονεμένη ιστορία, αν και δεν έχω γράψει επειδή αντιπαθώ τη λέξη και δεν τη χρησιμοποιώ, οπότε από πίτα που δεν τρώω δεν με μέλει κι αν καεί. Στα αρχαία ήταν «παρεισφρέω», κι επειδή το ρήμα αυτό χρησιμοποιείται κυρίως στον αόριστο (παρεισέφρησε) κι επειδή υπάρχει η επιρροή από το «παρεισδύω», κι επειδή δεν έχει καμιά διαφάνεια το ρήμα με αυτό το σπανιότατο «εισφρέω», πολύς κόσμος, και ιδίως όσοι γαλουχήθηκαν πριν από την επέλαση των λαθοθηρικών ταγμάτων, το έγραφε και το έλεγε «παρεισφρύω». Έτσι κι ο Βενιζέλος, κι αν πάτε σε αυτήν εδώ τη σελίδα και παίξετε το βιντεάκι που υπάρχει, μπορείτε να τον ακούσετε με τ’ αυτιά σας να το λέει. (Είναι στα τελευταία 10 δευτερόλεπτα του βιντεακιού, μπορείτε να το τρέξετε).

Όμως, στο γραπτό κείμενο που μοιράστηκε στους δημοσιογράφους, κάποιο χέρι επιμελήθηκε τη γλώσσα και μετέτρεψε το προφορικό «παρεισφρύουν» σε γραπτό «παρεισφρέουν», όπως μπορείτε να δείτε και εδώ, στο τέλος της σελίδας. Να που σε αυτή την κυβέρνηση, υπάρχει κι ένας υπουργός που δουλεύει!

* Και θα κλείσω με ένα μικρό κουίζ. Όσοι έχετε ιστολόγια στην Πόρσε (το εγκωμιαστικό παρατσούκλι της wordpress), ίσως προσέξατε ότι στη σελίδα με τα στατιστικά στοιχεία προστέθηκε ένα καινούργιο πινακάκι, η χώρα προέλευσης των επισκεπτών του ιστολογίου. Λοιπόν, τον τελευταίο μήνα οι περισσότερες επισκέψεις έγιναν φυσικά από την Ελλάδα, με πολύ μεγάλη διαφορά από τη δεύτερη χώρα. Δεύτερη ήταν η Κύπρος, που κι αυτό θα το μαντεύατε, αλλά ποια χώρα έρχεται στην τρίτη θέση; Να δούμε αν και πόσοι θα το βρουν. Η απάντηση στις 8 το βράδυ.

Η λύση στο κουίζ

Τη σωστή απάντηση τη βρήκε μόνο ένας και μάλιστα προς το τέλος, λίγο πριν τελειώσει η προθεσμία. (Είχα στο νου μου, αν δεν το έβρισκε κανείς, να πω ότι ως τώρα δεν βρήκε κανείς τη λύση, και να δώσω δίωρη παράταση).

Λοιπόν, η απάντηση είναι: η Αυστρία, που τη βρήκε μόνο η αγαπητή Ιμορταλιτέ!

Για του λόγου το αληθές, η εικόνα με τις πρώτες χώρες είναι εδώ.

 

Posted in Ευτράπελα, Κοτσανολόγιο, Κουίζ, Λαθολογία, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 269 Σχόλια »

Ο παπαγάλος βάζει φόρους

Posted by sarant στο 9 Οκτώβριος, 2011

 

Στο ιστολόγιο αγαπάμε τη λογοτεχνία και παλιότερα τις Κυριακές συνήθιζα να βάζω λογοτεχνικό υλικό. Αγαπάμε επίσης τα ποιητικά παιχνίδια, τις ποιητικές παραφράσεις, μιμήσεις και παρωδίες. Μας απασχολεί όμως και η επικαιρότητα, ιδίως όταν μας έχει πιάσει από το λαιμό, όπως τώρα. Το σημερινό σημείωμα συνδυάζει κατά κάποιο τρόπο όλα αυτά.

Υπάρχει ένα ποίημα του Ζαχαρία Παπαντωνίου, παιδικό αλλά από εκείνα τα παιδικά που διαβάζονται και από μεγαλύτερους. Λέγεται «Ο παπαγάλος»:

Σαν έμαθε τη λέξη»καλησπέρα»
ο παπαγάλος, είπε ξαφνικά:
Eίμαι σοφός, γνωρίζω ελληνικά.
Τι κάθομαι ‘δω πέρα;

Το υπόλοιπο, αν δεν το θυμάστε,μ μπορείτε να το διαβάσετε εδώ, ενώ μπορείτε και να το ακούσετε από τον Μίλτο Πασχαλίδη (σε μουσική της Φένιας Παπαδόδημα).

Ο πατέρας μου, ο Δημήτρης Σαραντάκος, εμπνεύστηκε τις προάλλες από αυτό το ποίημα, και, ακολουθώντας μιαν οικογενειακή παράδοση (διότι και ο παππούς, ο Άχθος Αρούρης, είχε παρωδήσει Παπαντωνίου) σκάρωσε μιαν επίκαιρη παράφραση ή παρωδία (δεν ξέρω ποιος όρος ταιριάζει περισσότερο) του Παπαγάλου:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επικαιρότητα, Παρωδίες, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , | 55 Σχόλια »

Πολλά μικρά της Κυριακής

Posted by sarant στο 22 Νοέμβριος, 2009

Παλιότερα τις Κυριακές έβαζα (συνδέσμους προς) λογοτεχνικά κείμενα, τώρα τελευταία το έχω πιάσει συνήθειο να βάζω μικρά-μικρά, μεζεδάκια που τα λέω, που έχουν μαζευτεί από την προηγούμενη βδομάδα και θα μπαγιατέψουν αν μείνουν κι άλλο στο ψυγείο.

* Το πρώτο πάντως μεζεδάκι είναι ολόφρεσκο, μόλις σερβιρισμένο από τη σημερινή στήλη του Βασίλη Αγγελικόπουλου στην Καθημερινή: Να μου κοπεί το χέρι αν ποτέ γράψω την ελεεινή λέξη «ευπώλητο» • τουτέστιν μπεστ σέλερ στα ευπρεπή και κλασικίζοντα σύγχρονα ελληνικά • αλλά κι αυτό το … πουληστερό που ακούω τελευταία; • Βάι βάι βάι, δηλαδή. • Κατά το βραστερό, βγήκε πριν από μερικές δεκαετίες το διαβαστερό, • μετά εμφανίστηκε -μη λησμονήσουμε, αλίμονο!- το γαμηστερό, • ιδού τώρα και το πουληστερό. • Τι άλλο θα ακούσουμε; • Το ελληνικό μας κράτος, ας πούμε, διάγει βίον πολυτελή και δανειστερό. • Αμ πώς!

Κι ενώ συμμερίζομαι (αν και όχι μέχρι αυτοακρωτηριασμού) την ιερήν αγανάκτηση του Β.Α. για το ανεκδιήγητο «ευπώλητος», δεν καταλαβαίνω γιατί τόσο απόλυτα καταδικάζει το λαϊκό «πουληστερός» το οποίο βέβαια μόνο σε προφορικό λόγο μπορεί να χρησιμοποιηθεί. Πάντως, η αναζήτηση ελληνικού όρου για το μπεστσέλερ συνεχίζεται, αν και κάτι με το «επιτυχία» δεν είναι κακό. Το μόνο πλεονέκτημα του ευπώλητος, κατ’ εμέ, είναι ότι ριμάρει με το ξυπόλητος: «Μπατίρης και ξυπόλητος ή συγγραφέψ ευπώλητος;» Εδώ είναι το δίλημμα!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Κοτσανολόγιο, Μεζεδάκια, Ξενισμοί, Uncategorized | Με ετικέτα: , , , | 89 Σχόλια »