Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘ευάριθμος’

Μεσοδεκεμβριανά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 14 Δεκεμβρίου, 2019

Ανεπαισθήτως φτάσαμε στα μισά του Δεκέμβρη, οπότε το σημερινό σαββατιάτικο πολυσυλλεκτικό μας άρθρο, μονίμως σε αναζήτηση τίτλου, βρήκε από τη συγκυρία αυτή το όνομά του.

Θα μπορούσα ίσως να βάλω κι έναν τίτλο σχετικό με τις βρετανικές εκλογές, αλλά δεν είχα καμιάν έμπνευση. Αποδείχτηκε πάντως πως όταν μια χώρα είναι βαθιά διαιρεμένη για ένα μείζον ζήτημα, όποιος αποφεύγει να πάρει καθαρή θέση στο ζήτημα αυτό δεν έχει καμιά τύχη. (Αλλά βέβαια δεν είχε άλλα περιθώρια ο Κόρμπιν, αφού και το Εργατικό Κόμμα ήταν διαιρεμένο. Εξίσου θα έχανε είτε τασσόταν υπέρ του Μπρέξιτ είτε τασσόταν κατά. Μόνη ελπίδα, αυτό που έκανε -με μικρή πιθανότητα να επιπλεύσει, και τελικά δεν του βγήκε διότι όλοι θέλανε να τελειώσει το σίριαλ, να βγει αυτή η ψυχή).

Όμως, τα βρετανικά πρέπει να βρούμε την ευκαιρία να τα συζητήσουμε και κάποιαν άλλη φορά σε ειδικό άρθρο. Σήμερα δεν προσφέρεται η μέρα, σήμερα έχουμε μεζεδάκια, και ξεκινάω σερβίροντας ένα κάπως μπαγιάτικο, που όμως έχει γούστο.

* Δεν προλαβαίνετε να πάρετε μέρος στην εκδήλωση, έγινε στις 15 Νοεμβρίου σε μαγαζί του Βόλου που λέγεται «Αββαείο». Δεν ξέρω αν στεγάζεται σε αβαείο, πάντως οι υπεύθυνοι διοργάνωσαν φαγοπότι με τίτλο «Η νύχτα του Αυγουστίνου του Χίπου», με την εξής πρόσκληση:

Πριν απαρνηθεί τα υλικά αγαθά και στραφεί στην ασκητική ζωή ο Αυγουστίνος του Χίπου έμεινε γνωστός για τις τεράστιες ποσότητες φαγητού και ποτού, και έγινε έτσι άγιος της μπύρας. Οι μοναχοί του Αββαείου παίρνουν έμπνευση και αυτή τη Παρασκευή 15/11 και φτιάχνουν για εσάς τα μεγαλύτερα Hot dog, Βurgers, Τορτίγιες και Μπριζόλες της πόλης.

Όσοι πιστοί προσέλθετε..
Γεύσου & Πίστεψε..

Εντάξει, πλάκα έχει το ιεροπρεπές ύφος, αλλά ο Αυγουστίνος του Χίπου πρέπει να πάρει αμέσως φύλλο πορείας για τη Στρατιά των Αγνώριστων. Ποιος να είναι τάχα ο Χίπος; (ή μήπως είναι το Χίπο;)

Ο άγνωστος Χίπος είναι ο Ιππών, πόλη της Βόρειας Αφρικής, τότε στη Νουμιδία, σήμερα στην Αλγερία. Hippo Regis στα λατινικά, Ιππών Βασιλικός στα ελληνικά, οπότε Αυγουστίνος Ιππώνος ο μεγάλος φιλόσοφος και θεολόγος, αν και δεν θα χαθεί ο κόσμος αν τον πούμε σκέτον Άγιο Αυγουστίνο.

* Συναφές και το επόμενο, όπου έχουμε έναν ακόμα (κατ’ εμέ) ασυνήθιστο τύπο κύριου ονόματος, που όμως είναι τυπικά σωστός.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γκας Πορτοκάλος, Εκπαίδευση, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 463 Σχόλια »

Μεζεδάκια της επιστροφής

Posted by sarant στο 17 Αυγούστου, 2013

Η επιστροφή είναι δικιά μου, δηλαδή, αφού οι διακοπές για φέτος τελειώσανε -και πάλι καλά να λέμε- αν και άλλοι μπορεί να συνεχίσουν να λιάζονται αμέριμνοι και μετά τη Δευτέρα. Αρκετά τα μεζεδάκια που είχαμε τη βδομάδα που πέρασε, και θα ξεκινήσω με ένα που μου ξέφυγε από την προηγούμενη βδομάδα (ή ίσως την προπροηγούμενη).

Γράφοντας στο ένθετο Βημαγκαζίνο (μετά περνάνε και στην ηλέκδοση του Βήματος), η Λώρη Κέζα τα ψέλνει στον Σύριζα και διαπιστώνει: Πρώην βουλευτές, κομματάρχες, αφισοκολλητές που στήριξαν με πάθος κυβερνήσεις του παρελθόντος εναγκαλίστηκαν από τον ΣΥΡΙΖΑ ωσάν να μην είχαν παρελθόν. Το «ωσάν» δεν είναι βέβαια λάθος, απλώς είναι (ή, έστω, το βρίσκω) απίστευτα ψεύτικο -και ταυτόχρονα είναι κοτσανικός δείκτης (cochanic marker, στη διεθνή βιβλιογραφία), όπως λέμε τις λέξεις και φράσεις που δεν είναι λάθος καθαυτές αλλά δείχνουν ότι εκεί γύρω μπορεί να υπάρχει ένα μαργαριτάρι, όπως είναι το «εναγκαλίστηκαν από τον Σύριζα». Βλέπετε, το «εναγκαλίζομαι» είναι ρήμα αποθετικό, σαν το επεξεργάζομαι ή το διαπραγματεύομαι, δεν έχει ενεργητικη΄φωνή όπως τα συνήθη ρήματα, από εκεί άλλωστε βγήκε και το όνομα αποθετικός (αποθέσανε, ας πούμε, την ενεργητική φωνή τους). Έτσι, η μεσοπαθητική φωνή τους εκφράζει ενεργητική διάθεση.  Δεν υπάρχει «εναγκαλίζω», όπως δεν υπάρχει και «επεξεργάζω». Μπορούμε να πούμε «εναγκαλίστηκαν τον Σύριζα», όχι «από τον Σύριζα» -αλλά αν γράφαμε χωρίς φιοριτούρες, «αγκαλιάστηκαν από τον Σύριζα» δεν θα την κάναμε την κοτσάνα.

Προχωράμε σε ένα μαργαριτάρι από την Αυγή -σε άρθρο για την απαράδεκτη φράση της Λένας Διβάνη (άρθρο με το οποίο έχω και άλλες διαφωνίες), η δημοσιογράφος της Αυγής γράφει: Η κυρία Διβάνη … δεν σεμνύνεται ούτε μπροστά στον ίδιο το θάνατο. Όμως, το «σεμνύνομαι» δεν σημαίνει «αισθάνομαι δέος, φέρομαι με σεμνότητα» όπως φαίνεται να πιστεύει η δημοσιογράφος. Σημαίνει περίπου το αντίθετο, καμαρώνω, περηφανεύομαι! Η αιτία βρίσκεται στο ότι η λέξη ‘σεμνός’ στην αρχαιότητα είχε περίπου την αντίθετη σημασία με τη σημερινή, σήμαινε «μεγαλόπρεπος». Είναι κι αυτή λοιπόν μια λέξη-παγίδα, πλάι στον ευάριθμο και στον τιμητή, αλλά κάπως σπανιότερα χρησιμοποιείται. (Αν δείτε καμιά φράση «ευάριθμοι τιμητές σεμνύνονται ότι…» μπορεί να την έχω φτιάξει κι εγώ!)

Το τρίτο μας μεζεδάκι είναι, από μια άποψη, ολόκληρο πιάτο, μεγαμεζεδάκι δηλαδή, όχι επειδή είναι θηριωδών διαστάσεων αλλά επειδή είναι διπλό και τρίδιπλο. Σε κακή μετάφραση άρθρου αγγλικής εφημερίδας για την ελληνική κρίση, διαβάζουμε ότι ο δημοσιογράφος, Εξαπολύοντας ένα λίβελο εναντίον των ακολουθούντων πολιτικών επιλογών…. Ξεκινώντας από τα πταίσματα, ο δημοσιογράφος δεν μπορεί να εξαπολύει λίβελο, όχι μόνο επειδή ο λίβελος δεν εξαπολύεται αλλά και επειδή λίβελος, την παλιά εποχή που ανοίγαμε λεξικά, σήμαινε «επιθετικό (έως και συκοφαντικό) δημοσίευμα». Ίσως μύδρους εκτοξεύει ο δημοσιογράφος, αλλά εναντίον τίνος; Αυτό το «ακολουθούντων» είναι όλα τα λεφτά. Αφενός είναι αρσενικό αντί για θηλυκό και αφετέρου ενεργητικής φωνής αντί μέσης. Το σωστό θα ήταν «των ακολουθούμενων πολιτικών επιλογών», ή, πιο στρωτά, «των πολιτικών επιλογών που ακολουθούνται» -και θα γλιτώναμε την πολυκοτσάνα.

Το τέταρτο, πάλι, είναι… μη μεζεδάκι. Παρατηρώ απλώς ότι και τα ακριβά Μον Μπλαν της δημοσιογραφίας μας δεν διστάζουν πλέον μπροστά στον αναλογικό τύπο «να παράξουν». Αν είναι ένα πράγμα για το οποίο έχω να παινέψω τον κ. Παπαχελά, ας είναι αυτό: Οι λίγοι υπουργοί-κομάντος έχουν ελάχιστο χρόνο για να παράξουν έργο αλλά και να πείσουν το ορθολογικό τμήμα της κοινωνίας για την αναγκαιότητα των αποφάσεών τους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , , | 43 Σχόλια »

Ανασχηματισμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 29 Ιουνίου, 2013

Τα ταχτικά σαββατιάτικα μεζεδάκια μας λογικό είναι να τα πούμε ανασχηματισμένα, αφού είναι τα πρώτα μεζεδάκια μετά τον ανασχηματισμό της Δευτέρας,  αν και θα μπορούσαμε επίσης να τα πούμε και «μεζεδάκια του TAP» ή «μεζεδάκια του αγωγού», αφού χτες ανακοινώθηκε, με πολλές τυμπανοκρουσίες, η επιλογή του αγωγού TAP για τη μεταφορά του αζέρικου φυσικού αερίου, που θα μας φέρει δεκάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας και θα τρώμε όλοι με χρυσά κουτάλια.

tap 942913_10151661069298830_307128550_nΑυτό το TAP είναι με το λατινικό αλφάβητο, αν και δεν του φαίνεται, και προφέρεται ΤΑΠ, ακρώνυμο του Trans Adriatic Pipeline, Αδριατικός Αγωγός ας πούμε (ή Υπεραδριατικός). Αλλά για τον αγωγό θα τα πούμε άλλη φορά, προς το παρόν δείτε αριστερά μια εικόνα που την έκλεψα από την Καλύβα, το ιστολόγιο του Πάνου Ζέρβα. Η λεζάντα που συνοδεύει την εικόνα θα μπορούσε να είναι: «Μικρές αλλαγές ζήτησε ο πρωθυπουργός στη χάραξη του ΤΑP». Τα μεγάλα πνεύματα συναντώνται, διότι παρόμοιο θέμα είχε και μια γελοιογραφία του Πετρουλάκη στην Καθημερινή.

Πάντως, παρά τον τίτλο του άρθρου, τα μεζεδάκια μας δεν είναι όλα σχετικά με τον ανασχηματισμό. Ξεκινάω όμως με ένα που μπορούμε από κάθε άποψη να το πούμε ανασχηματισμένο ή ίσως μη ανασχηματισμένο. Διαβάζω στην ηλέκδοση των Νέων τον τίτλο: Βορίδης: Δεν πικράθηκα, επειδή δεν υπουργοποιήθηκα. Ας πούμε ότι δεν ξέρουμε πρόσωπα και πράγματα. Τι καταλαβαίνετε εσείς; Εγώ καταλαβαίνω ότι δεν πικράθηκε και αυτό οφείλεται στο ότι δεν υπουργοποιήθηκε. Αν τον έκαναν υπουργό, θα πικραινόταν. Καταλαβαίνω λάθος;
Θα διορθωνόταν η κατάσταση αν έλειπε το κόμμα; Αν ναι, είναι αρκετή προφύλαξη ένα κόμμα;

Μια λύση θα ήταν το ουσιαστικό: Δεν πικράθηκα από τη μη υπουργοποίησή μου. Μια άλλη: Δεν με πίκρανε το ότι δεν υπουργ./έγινα υπουργός. Και η απλούστερη, με τις λιγότερες αλλαγές: Δεν πικράθηκα που δεν υπουργοποιήθηκα. Αλλά το άγιο «που» το αποφεύγουν οι γλαφυροί, το θεωρούν χυδαίο.

Κι άλλο ένα σχετικό με τον ανασχηματισμό. Πρόσφατο άρθρο του Αλέξη Παπαχελά στην Καθημερινή, ξεκινάει ως εξής: Όποιος θέλει να καταλάβει τον θυμό του Έλληνα πολίτη με το πολιτικό σύστημα δεν έχει παρά να μπει στα «παπούτσια» ενός άνεργου ή υπερφορολογημένου ανθρώπου το βράδυ της περασμένης Δευτέρας. Μέσα στα δικά του άγχη και τις αγωνίες του συνειδητοποίησε ότι υπάρχουν μεγαλύτερες αγωνίες, που κάνουν τις δικές του να μοιάζουν ταπεινές, τιποτένιες. Καταρχάς, εξακολουθεί να με ενοχλεί ο αγγλισμός «να μπει στα παπούτσια» (Λέω «εξακολουθεί» επειδή και πριν από τέσσερα χρόνια είχαμε ξανασυζητήσει την έκφραση, πάλι από τον κ. Παπαχελά).  Στα ελληνικά έχουμε άλλες εκφράσεις: να μπει στη θέση του, να μπει στο πετσί του. Κι έπειτα, αν θέλει σώνει και καλά να μεταχειριστεί τον αγγλισμό, γιατί τα εισαγωγικά στα παπούτσια; Ή θα το βάλει σε όλη την έκφραση («να μπει στα παπούτσια») ή καθόλου. Και τέλος, βρίσκω πολύ περίεργο τον ετεροχρονισμό: Όποιος θέλει…. δεν έχει παρά να μπει… το βράδυ της Δευτέρας. Με μηχανή του χρόνου άραγε;

Ενδιαφέρουσα ανορθογραφία σε σουρεαλιστική θεολογική συζήτηση σε πρωτοκλασάτη στήλη του Βήματος (που κάποιοι πληρώνουν συνδρομή για να τη διαβάζουν νωρίτερα από τους άλλους, άβυσσος η ψυχή του ανθρώπου):  Ο Κάπτεν Γουέι Τζαφού υποσχέθηκε ότι θα πάει στο γήπεδο Καραϊσκάκη και ο κ. Σταυρίδης πανευτυχής τότε αναφέρθηκε στην επένδυση λέγοντας ότι «είναι ευλογία Θεού η επένδυση των Κινέζων στο λιμάνι». Κάποιος από το ΤΑΙΠΕΔ είπε «μα δεν έχουμε τον ίδιο Θεό με τους Κινέζους», ο ισχυρός άνδρας της Cosco προσπαθούσε να καταλάβει τι γινόταν με τον Θεό και τον Ολυμπιακό, οπότε ανέλαβε ο πρόεδρος του ΤΑΙΠΕΔ να δώσει λύση: «Δεν έχει σημασία σε τι Θεό πιστεύουμε. Άλλωστε ο θεός είναι το υπέρτατο Ων». Και η συζήτηση έληξε εκεί. Μόνο ο Ων; Ο Ων, ο Ην και ο Ερχόμενος. Αλλά και το υπέρτατο Ον.

Όσο για τον «Κάπτεν» Γουέι Τζαφού, γιατί έχουν αφήσει αμετάφραστο το Captain; Φαντάζομαι πως στα κινέζικα δεν είναι έτσι, και γενικά τους τίτλους τους μεταφράζουμε, αν ήταν κύριος δεν θα τον λέγαμε «μίστερ Γουέι». Το συζητήσαμε και στο ιστολόγιο και προέκυψε ότι το δικό μας αντίστοιχο είναι Καπετάν (Καπετάν Αντρέα Ζέππο, ας πούμε).

Όσο για «τον» προβλήτα, που έχει βαλθεί να λέει ο Σκάι τις τελευταίες μέρες, δεν υπάρχει κανένας λόγος για αλλαγή φύλου. Ο τύπος «η προβλήτα» είναι ο συχνότερος, μάλιστα το λεξικό Μπαμπινιώτη δίνει μόνο αυτόν, μπορούμε να τον διατηρήσουμε. Στα αρχαία, υπήρχαν και οι δυο τύποι (ο προβλής, η προβλής) γιατί η λέξη είχε θέση επιθέτου (στην Οδύσσεια κιόλας έχουμε τρεις φορές «ακταί προβλήτες», που προεξέχουν, που προβάλλουν).

Μια και είπα για το λεξικό Μπαμπινιώτη, να σας βάλω ένα μαθηματικό πρόβλημα: Πόσο κάνει 999.000 + 1; Προφανώς 999.001, έτσι; Κι όμως το λεξικό Μπαμπινιώτη, όπως μου επισήμανε προχτές ένας φίλος, στο λήμμα «εκατομμύριο» (τουλάχιστον στην τρίτη έκδοση) δίνει τον εξής ορισμό: «εννιακόσιες ενενήντα εννέα χιλιάδες συν ένα, ο αριθμός 1.000.000«. Εντάξει, απλή απροσεξία είναι, ας το διορθώσουν (αν δεν το έχουν ήδη διορθώσει στην τέταρτη έκδοση, που δεν την έχω, επειδή δεν μπορώ να σκάω κάθε τόσο κι ένα ογδοντάευρο -δεν το έχουν διορθώσει, λέει ο Ν. Λίγγρης).

Κρούσμα ωσεοπάθειας, της ασθένειας που μας κάνει να αποφεύγουμε το «σαν» όπως ο διάβολος το λιβάνι, και να βάζουμε παντού «ως», ακόμα κι όταν είναι σκέτη παρομοίωση, από το Βήμα. Μιλώντας για την ΑΕΚ, και έναν επιθετικό που θέλει να πάρει: Έναν αυθεντικό και δοκιμασμένο σκόρερ που θα τη βοηθήσει να περάσει ως «τρένο» από τις μικρότερες κατηγορίες επιχειρώντας την γρήγορη επιστροφή της στη Σούπερ Λίγκα.

Κι ένα μεζεδάκι αλιευμένο μια μέρα πριν από τον ανασχηματισμό, από άρθρο του Θανάση Καρτερού: Με 4% στις δημοσκοπήσεις το ΠΑΣΟΚ απαιτεί τώρα όχι μόνο την αντιπροεδρία -αυτή δεν κοστίζει και τίποτε στον Σαμαρά- αλλά και την καρέκλα του υπουργού Εξωτερικών και θέσεις υπουργών και υφυπουργών για ευάριθμα στελέχη του -τόσο ευάριθμα, ώστε να υπάρχει προβληματισμός πώς θα λειτουργεί η κοινοβουλευτική ομάδα όταν τόσοι πολλοί βουλευτές θα είναι υπουργοί και υφυπουργοί. Ευάριθμος υποτίθεται ότι σημαίνει «ολιγάριθμος», επειδή είναι αυτός που αριθμείται εύκολα. Η λέξη έχει όμως χάσει την ετυμολογική της διαφάνεια, κι επειδή το αρχικό «ευ» θυμίζει σε πολλούς το μεγάλο πλήθος (παρόλο που «ουκ εν τω πολλώ το ευ» 🙂 ), πολύς κόσμος τη χρησιμοποιεί με τη σημασία «πολυάριθμος» -όπως εδώ ο Θ.Κ. Αλλά αυτά τα έχουμε ξαναπεί –είναι μια λέξη που καλύτερα να την ξεχάσουμε.

Και κλείνουμε με μιαν εύθυμη νότα, από μια ιστοσελίδα ρεφλεξολόγων: Η ίδια η λέξη Επίδαυρος μας επιτρέπει να κατανοήσουμε, αν ξέρουμε τον τρόπο, την λειτουργία του χώρου και την διαδικασία της ίασης. Όπως πρώτη αποκαλύπτει η ερευνήτρια Αλτάνη, αν αναγραμματίσουμε την λέξη ΕΠΙΔΑΥΡΟΣ, η ίδια η λέξη μας εξηγεί το νόημά της καθώς η Επίδαυρος ΔΡΑ ΕΠΙ ΑΥΡΑΣ. Με την λέξη αύρα στην αρχαία Ελλάδα εννοούσαν την ίδια μας την ψυχή. Επομένως αντιλαμβανόμαστε ότι οι θεραπείες που γινόταν στην Επίδαυρο, ήταν πρωτίστως θεραπείες ψυχής.

Δεν ξέρω, και δεν θέλω να μάθω, τι είναι η «ερευνήτρια Αλτάνη», ξέρω όμως ότι με τη λέξη «αύρα» στην αρχαία Ελλάδα εννοούσαν το ίδιο που λέμε και σήμερα, το δροσερό αεράκι. Ξέρω επίσης ότι αν αναγραμματίσουμε τη λέξη ΕΠΙΔΑΥΡΟΣ δεν θα βγάλουμε «ΔΡΑ ΕΠΙ ΑΥΡΑΣ», αλλά «ΔΡΑ ΕΠΙ ΥΟΣ». Υς, γενική υός, στα αρχαία ήταν το γουρούνι, άρα το μόνο που μπορούμε να συμπεράνουμε αν εφαρμόσουμε τη μέθοδο της ερευνήτριας ήταν ότι γουρούνια θεράπευαν στην Επίδαυρο!

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 126 Σχόλια »