Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ευαγγέλιο Βαρθολομαίου’

Ιερά μακροβούτια σε βρόμικα νερά

Posted by sarant στο 29 Νοεμβρίου, 2013

Στην ορολογία του ιστολογίου, μακροβούτια είναι τα εξεζητημένα υπερβατά σχήματα. Θυμίζω ότι «υπερβατό σχήμα» λέγεται το σχήμα λόγου κατά το οποίο μια λέξη απομακρύνεται από μια άλλη, με την οποία βρίσκεται σε στενή λεκτική ή συντακτική σχέση, εξαιτίας της παρεμβολής μίας ή περισσότερων λέξεων, π.χ. «Mε τη δική σου ήρθα στον κόσμο τη λατρεία» αντί «Mε τη δική σου λατρεία ήρθα στον κόσμο» (παράδειγμα παρμένο από το ΛΚΝ, όπως και ο ορισμός). Το σχήμα αυτό είναι πολύ συχνό στα αρχαία ελληνικά και από εκεί το έχει κληρονομήσει και η καθαρεύουσα. Συχνά το υπερβατό συνδυάζεται με μετοχή, π.χ. «η εκδιδόμενη στο Λονδίνο εφημερίδα δημοσίευσε…» (ή, πολύ χειρότερα, «η εις το Λονδίνο εκδιδόμενη εφημερίδα»), αντί για την αναλυτικότερη σύνταξη: «η εφημερίδα, που εκδίδεται στο Λονδίνο, δημοσίευσε…». Στα νέα ελληνικά, το υπερβατό δεν κάθεται καλά. Αναγνωρίζω ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, όχι πολλές, μπορεί να κάνει πιο σφιχτή τη φράση, ενώ σε μικρές δόσεις μπορεί να λειτουργήσει ποιητικά, αλλά συνήθως μπερδεύει τον αναγνώστη -και στις ακραίες περιπτώσεις μπερδεύει και τον συντάκτη που το χρησιμοποιεί. Παράδειγμα τέτοιου υπερβατού που είχα αναφέρει παλιότερα, από μια κακή μετάφραση παρμένο: να χρησιμοποιήσει την πριν από μερικούς μήνες από εκτοπισμένους Εβραίους κατασχεμένη και εξασφαλισμένη ιδιοκτησία για ανταλλαγή με τρόφιμα με ντόπιους εμπόρους. Το κομμάτι που είναι με μαύρα στοιχεία είναι το υπερβατό, που εδώ φτάνει τις 10 λέξεις. Σε πιο στρωτή γλώσσα (αν και γενικά η μετάφραση έχει πρόβλημα): να χρησιμοποιήσει την ιδιοκτησία, που είχε κατασχεθεί από εκτοπισμένους Εβραίους και εξασφαλιστεί πριν από μερικούς μήνες, για ανταλλαγή με τρόφιμα με ντόπιους εμπόρους.

Το υπερβατό λοιπόν το λέω μακροβούτι επειδή ο συντάκτης βυθίζεται στη μιαν άκρη και βγαίνει στην επιφάνεια, ύστερα από πολλήν ώρα, στην άλλη άκρη. Πάντως, δεν είναι οι 10 λέξεις το ρεκόρ του μακροβουτιού, αφού πριν από κάμποσα χρόνια είχε εντοπιστεί υπερβατό σχήμα 40 λέξεων, στο οποίο και απένειμα χρυσό μετάλλιο στο μακροβούτι.

Όμως, τίποτα δεν αντέχει αιώνια. Το ρεκόρ των 40 λέξεων ήρθε να το κονιορτοποιήσει το προχτεσινό θηριώδες μακροβούτι ενός αγίου, του επισκόπου Πειραιώς κ. Σεραφείμ. Ο άγιος Πειραιώς, εξοργισμένος από την πρόταση νόμου και την τροπολογία για επέκταση του συμφώνου συμβίωσης και σε ομόφυλα ζευγάρια, εξέδωσε μια μακροσκελέστατη ανακοίνωση. Τόσο πολλά λέει, που ακόμα και φιλικοί προς την εκκλησία ιστότοποι δεν άντεξαν να τη δημοσιεύσουν όλη, παρά περικόψανε το μεγαλύτερο τμήμα της. (Αν πάντως θέλετε να τη δείτε ολόκληρη, κι αν το στομάχι σας αντέχει τα ρητορικά σχήματα του αγίου Πειραιώς και τα αλεξανδρινά σκουληκάκια, μπορείτε να πάτε στον ιστότοπο της Μητρόπολης Πειραιώς). Μεταφέρω, χωρίς σκουληκάκια, την πρώτη παράγραφο της ανακοίνωσης, εκεί που σημειώνεται το κολοσσιαίο μακροβούτι. Τα πλάγια δικά μου:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δικαιώματα, Εκκλησία, Κοτσανολόγιο, Μύθοι | Με ετικέτα: , , , , | 110 Σχόλια »