Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ευθυμένης’

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 6 – Οι εξερευνήσεις των Μασσαλιωτών

Posted by sarant στο 9 Οκτώβριος, 2018

Εδώ και λίγο καιρό ξεκίνησα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών και των εξερευνήσεων του αρχαίου κόσμου. Η σημερινή συνέχεια είναι η έκτη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βρισκόμαστε στο 2ο κεφάλαιο που εξετάζει τις πρώτες καταγραμμένες εξερευνήσεις.

Οι εξερευνήσεις των Μασσαλιωτών

Ο Ευθυμένης ο Μασσαλιώτης, γύρω στο 350 π.Χ., περιέπλευσε τις δυτικές ακτές της Αφρικής, από τις Στήλες ως τις εκβολές του Σενεγάλη. Τα αποτελέσματα των εξερευνήσεών του τα κατέγραψε στο βιβλίο του «Περίπλους της Έξω Θαλάσσης» που έχει όμως χαθεί. Όπως παραδίδεται από απόσπασμα ανώνυμου ιστοριογράφου:

«Ο Ευθυμένης ο Μασσαλιώτης, ο οποίος έπλευσε την έξω θάλασσα, υποστηρίζει ότι εκείνη ρέει ως τη Λιβύη [Αφρική] και είναι επιπλέον στραμμένη προς τους αστερισμούς της Άρκτου και κατά την κατεύθυνση του βορείου ανέμου. Και τον μεν υπόλοιπο χρόνο είναι κενή αυτή η θάλασσα, την εποχή όμως των μελτεμιών ωθημένη από τους ανέμους γεμίζει και ρέει αυτές τις ημέρες, ενώ όταν σταματήσουν τα μελτέμια υποχωρεί. Είναι κι αυτή γλυκιά ως προς το νερό της και κήτη έχει παρόμοια με τους κροκοδείλους του Νείλου και τους ιπποπόταμους»

[Εὐθυμένης δὲ ὁ Μασσαλιώτης αὐτὸς πεπλευκώς φησιν εἰς τὴν ἔξω θάλασσαν ἐπιρρεῖν ἕως εἰς τὴν Λιβύην ἐστραμμένην τε εἶναι πρὸς Βορέαν τε καὶ Ἄρκτους, καὶ τὸν μὲν ἄλλον χρόνον κενὴν εἶναι τὴν θάλασσαν, τοῖς δὲ ἐτησίαις ἀνωθουμένην ὑπὸ τῶν πνευμάτων πληροῦσθαι καὶ ῥεῖν ἔσω ταῖς
ἡμέραις ταύταις, παυσαμένων δὲ τῶν ἐτησίων ἀναχωρεῖν. εἶναι δὲ αὐτὴν καὶ γλυκεῖαν, καὶ κήτη παραπλήσια τοῖς ἐν τῶι Νείλωι κροκοδείλοις καὶ ἱπποποτάμοις ἔχειν].

Ο Ευθυμένης αναφέρει ότι ο Νείλος πηγάζει από τον Ατλαντικό, διότι προφανώς θεώρησε ότι οι εκβολές του ποταμού Σενεγάλη ήταν άλλο στόμιο του Νείλου. Όπως παραδίδει ο ψευδο-Πλούταρχος:

Εὐθυμένης ὁ Μασσαλιώτης ἐκ τοῦ Ὠκεανοῦ καὶ τῆς ἔξω θαλάσσης γλυκείας κατ’ αὐτὸν οὔσης νομίζει πληροῦσθαι τὸν ποταμόν.

 

         Το ταξίδι του Πυθέα

Ο Πυθέας ο Μασσαλιώτης, γύρω στο 320 π.Χ., αναζητώντας νέους εμπορικούς δρόμους προς τις χώρες του κασσίτερου, πολύ σπουδαίας πρώτης ύλης στην Αρχαιότητα, που να μην τους ελέγχουνε οι αντίπαλοι της Μασσαλίας Καρχηδόνιοι,  εξερεύνησε τις ατλαντικές ακτές της Ιβηρίας και της Γαλατίας, έφθασε στις Κασσιτερίδες νήσους (στις ακτές της Κορνουάλης και της Ουαλίας), έκανε τον γύρο της Βρετανίας, διέπλευσε τη Βόρεια Θάλασσα, γνώρισε τους ημιάγριους ιθαγενείς της σημερινής Ολλανδίας και Γερμανίας, έφτασε ενδεχομένως στην είσοδο της Βαλτικής και κατόπιν τράβηξε βορειότερα, φθάνοντας στη μυθική «Εσχάτη Θούλη». Πολλοί ερευνητές θεωρούν πως η Θούλη αυτή είναι η σημερινή Ισλανδία, ενώ άλλοι την ταυτίζουν με τη βόρεια Νορβηγία.

Το μνημείο του Πυθέα στη Μασσαλία

Το πιθανότερο είναι πως ο Πυθέας δεν πέρασε από τις Στήλες, γιατί οι Καρχηδόνιοι είχαν δημιουργήσει με τον στόλο τους αληθινό «ξύλινο παραπέτασμα», που εμπόδιζε σε όλα τα ξένα πλοία να προχωρήσουν δυτικότερα από την Κορσική και τη Σαρδηνία. Η ισχυρή Μασσαλία επικοινωνούσε με τις αποικίες της Μόνοικο (Μονακό), Αγάθη (Αγκντ), Εμπορείον (Αμπούριας), είτε δια ξηράς, είτε ακτοπλοϊκώς. Ο Πυθέας φαίνεται πως κατέπλευσε τον ποταμό Γαρούνα ως τον Ατλαντικό.

Ο Πυθέας ήταν αυθεντικός εξερευνητής και πολλοί τον ονομάζουν «Κολόμβο της Αρχαιότητας». Οι παρατηρήσεις που έκανε εντυπωσιάζουν για την επιστημοσύνη τους. Χωρίς φυσικά να υποπτεύεται την ύπαρξη του Γκολφ Στρημ είχε επισημάνει την επίδρασή του, αναφέροντας πως όταν διαπλέεις τις βόρειες ακτές της Ιβηρίας με κατεύθυνση από Ανατολών προς Δυσμάς, θέλεις λιγότερο χρόνο παρά αν τις διαπλέεις κατά την αντίθετη κατεύθυνση. Παρατήρησε επίσης τις παλίρροιες, κατά τις οποίες το νερό της θάλασσας ανέβαινε δεκάδες μέτρα, σημείωσε πως στις πιο βόρειες περιοχές που επισκέφθηκε ο ήλιος δε βασίλευε επί έξι μήνες και ανέφερε για άγριες φυλές στην Ιρλανδία που ήταν κανίβαλοι.

Τα όσα είδε και μελέτησε στα ταξίδια του ο μεγάλος θαλασσοπόρος τα περιέλαβε στο βιβλίο του «Περί Ωκεανού», το οποίο δυστυχώς έχει χαθεί. Μολονότι όσα παράξενα ανέφερε ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, ήταν φαινόμενα απολύτως άγνωστα στον Μεσογειακό κόσμο και φάνηκαν απίστευτα στους Έλληνες, με αποτέλεσμα να θεωρηθεί μεγάλος τερατολόγος, καθιερώθηκε δε η έκφραση «Πυθέου μυθεύματα» για τον ορισμό κάθε τερατολογίας.

 

Advertisements

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις | Με ετικέτα: , , | 118 Σχόλια »