Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο’

Σκόρπια για τις εκλογές και την Ευρώπη

Posted by sarant στο 20 Μαΐου, 2019

Σε έξι μέρες ψηφίζουμε και στο ιστολόγιο ελάχιστα έχουμε ασχοληθεί με αυτές τις (πολλαπλές) εκλογές. Στο σημερινό άρθρο θα γράψω μερικές σκόρπιες σκέψεις για τις ευρωπαϊκές εκλογές, όχι επειδή τις θεωρώ σημαντικότερες από τις δημοτικές και τις περιφερειακές εκλογές αλλά επειδή με ενδιαφέρουν περισσότερο -και επειδή είναι εκλογές σε πανελλήνια κλίμακα, ανεπηρέαστες από την προσωπικότητα του ενός ή του άλλου υποψηφίου στον τάδε δήμο και τη δείνα περιφέρεια.

Φέτος είναι η δεύτερη φορά που οι ευρωπαϊκές εκλογές διεξάγονται ταυτόχρονα με τις αυτοδιοικητικές. Το ίδιο είχε γίνει και το 2014, αλλά φέτος υπάρχει μια καθοριστική διαφορά.

Το 2014 οι ευρωεκλογές είχαν διεξαχθεί ταυτόχρονα με τον δεύτερο γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών, ενώ φέτος διεξάγονται ταυτόχρονα με τον πρώτο γύρο. Το 2014, είχα επικρίνει την απόφαση για ταυτόχρονη διεξαγωγή των ευρωεκλογών με τον δεύτερο γύρο, διότι πίστευα ότι επηρεάζει αρνητικά τη συμμετοχή στις ευρωεκλογές. Πράγματι, για πολλούς ψηφοφόρους είναι δύσκολη και οικονομικά δυσβάστακτη η διπλή μετακίνηση, ιδίως αν δεν έχουν ιδιαίτερο κίνητρο (αν π.χ. έχει αποκλειστεί ο δήμαρχος/περιφερειάρχης της προτίμησής τους και δεν συμμετέχει στον δεύτερο γύρο). Εξάλλου είναι παρατηρημένο ότι τη δεύτερη Κυριακή των δημοτικών εκλογών η συμμετοχή πέφτει 10-15 ποσοστιαίες μονάδες.

Οπότε, βρισκω θετική την απόφαση να γίνουν οι ευρωεκλογές ταυτόχρονα με τον πρώτο γύρο -αν και έχει ένα σοβαρό μειονέκτημα: ενώ τη δεύτερη Κυριακή οι δημοτικές κτλ. εκλογές γίνονται χωρίς σταυρό, τώρα θα συμπέσουν την πρώτη Κυριακή εκλογές σε τρεις ή τέσσερις κάλπες, όλες με σταυρό. Και σταυρός σημαίνει μεγάλο φόρτο εργασίας για τον δικαστικό αντιπρόσωπο και την εφορευτική επιτροπή, φόρτος που δεν θα μοιραστεί αλλά θα πέσει μονόπαντα την πρώτη Κυριακή. Οπότε, η απόφαση του υπουργείου Εσωτερικών να χωρίσει τα εκλογικά τμήματα των πόλεων και κωμοπόλεων σε Α και Β (από δύο κάλπες στο καθένα) είναι σωστή αν και υπάρχει φόβος να έχουμε μπερδέματα την Κυριακή.

Μακρηγόρησα όμως με τα διαδικαστικά, που όμως έχουν και ουσία αφού επηρεάζουν τη συμμετοχή στις εκλογές. Συμμετοχή, η οποία βρίσκεται σε διαρκή πτωτική τροχιά σε πανευρωπαϊκή κλίμακα. Από το αρχικό 62% το 1979, η συμμετοχή έπεσε στο 59% το 1984, λίγο ακόμα το 1989 και στο 57% το 1994. Το 1999 έκανε μια μεγάλη βουτιά στο 49,5% -δηλαδή έγινε μικρότερη από την αποχή. Το 2004 νέα πτώση στο 45,5%, το 2009 στο 43% και το 2014 στο 42,5%.

Στην Ελλάδα η συμμετοχή ήταν πάντοτε πολύ μεγαλύτερη, αλλά να σημειωθεί ότι είχαμε υποχρεωτική ψήφο (ακόμα υποχρεωτική είναι, μάλιστα, αλλά εδώ και καιρό δεν υπάρχει καμιά συνέπεια για όσους δεν ψηφίσουν -αν κάνω λάθος ενημερώστε στα σχόλια). Έτσι, ενώ στις ευρωεκλογές του 1984 και 1989 η συμμετοχή ηταν κοντά στο 80% έπεσε στο 70% την επόμενη δεκαετία, στο 63% το 2004 και στο 53% το 2009, αλλά η πτωτική πορεία αντιστράφηκε στις ευρωεκλογές του 2014, όταν η συμμετοχή αυξήθηκε αρκετά, στο 59,3%.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Εκλογές | Με ετικέτα: , , , , , , | 232 Σχόλια »

Τρία κι ένα ρήματα

Posted by sarant στο 21 Νοεμβρίου, 2014

Καθώς σκάλιζα τις προάλλες τα ηλεκιτάπια μου (εν μέρει για να κοπιπαστώσω ένα παράθεμα, εν μέρει και την ώρα να περάσω) έπεσα πάνω σ’ ένα παλιό μου άρθρο, γραμμένο το 2008 για ένα περιοδικό κι ανεβασμένο στη συνέχεια στον παλιό μου ιστότοπο, ένα άρθρο που, όπως μ’ ευχάριστην έκπληξη διαπίστωσα, δεν έχει δημοσιευτεί στο ιστολόγιο ολόκληρο. Κι ήταν ευχάριστη η έκπληξη, επειδή αυτό τον καιρό, και τουλάχιστον ίσαμε τις γιορτές, πνίγομαι με διάφορες υποχρεώσεις, κι έτσι, αν θέλω να συνεχίσω να δημοσιεύω ένα άρθρο κάθε μέρα θα πρέπει να παρουσιάσω και μερικά έτοιμα ή να κάνω επαναλήψεις.

Το άρθρο το παραθέτω με μερικές τροποποιήσεις. Και επαναλαμβάνω ότι μεγάλο κομμάτι του σημερινού άρθρου το έχω ήδη δημοσιεύσει στο παρελθόν, οπότε αν κάτι σας φαίνεται γνωστό μην παραξενευτείτε και λέτε για ντεζαβούδι.

Αν αναρωτηθούμε τι το κοινό έχουν μεταξύ τους αυτά τα τέσσερα ρήματα, δύσκολα θα βρει κανείς να πει κάτι, εκτός ίσως από το ότι είναι αρκετά συχνά και τα τέσσερα. Υπάρχει όμως και ένα άλλο κοινό στοιχείο, αφανές, και αυτό είναι ότι στην απώτερη αρχή των τεσσάρων αυτών ρημάτων βρίσκεται από μία ελληνική λέξη, είτε αφηρημένη και ενδεχομένως υψηλή όπως η παραβολή και ο τρόπος, είτε συγκεκριμένη και τρέχουσα, για να μην πω ταπεινή, όπως ο τόρνος και το στουπί.

Στο σημερινό άρθρο, θα μιλήσουμε για τέσσερα ξένα ρήματα, ή, όπως λέω στον τίτλο, τρία κι ένα ρήματα: τρία γαλλικά και ένα αγγλικό. Πρόκειται για τα ρήματα parler (μιλώ), tourner (στρέφω, επιστρέφω), trouver (βρίσκω) και το αγγλικό to stop (σταματάω), ρήματα κοινότατα και τα τέσσερα.

Αν σας ρωτήσω ποιο κοινό στοιχείο έχουν αυτά τα τέσσερα ρήματα, εκτός από το ότι είναι όπως είπαμε πολύ διαδεδομένες λέξεις, δεν είμαι βέβαιος πως θα βρείτε την απάντηση.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Γλωσσικά δάνεια, Επαναλήψεις | Με ετικέτα: , , | 147 Σχόλια »

Ο γύρος της Ευρώπης σε 2100 λέξεις, επανάληψη

Posted by sarant στο 27 Μαΐου, 2014

Προχτές είχαμε ευρωεκλογές, αλλά με την Ευρώπη ελάχιστα ασχοληθήκαμε στην προεκλογική περίοδο, και σχετικά λίγο στη συζήτηση των αποτελεσμάτων, τόσο από τα τηλεοπτικά πάνελ όσο και εδώ στο ιστολόγιο. Φταίω κι εγώ γι’ αυτό το τελευταίο, μια και το χτεσινό μου άρθρο ήταν απόλυτα ελληνοκεντρικό -αλλά δεν είχα μελετήσει τα αποτελέσματα στις άλλες χώρες, βλέπετε.  Επειδή όμως χτες είχα ταξίδι και δεν πρόλαβα να γράψω κάτι, σκέφτηκα να επαναλάβω ένα παλιό μου άρθρο με ευρωλεξιλογικό χαρακτήρα, κι έτσι να πιάσουμε μ’ ένα σμπάρο δυο τρυγόνια, αφού όσοι θέλουν μπορούν στα σχόλιά τους να αναφερθούν στα αποτελέσματα των εκλογών στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ όσοι έχουν βαρεθεί τις πολιτικές αναλύσεις μπορούν να λεξιλογήσουν. Κι επειδή το παλιό άρθρο γράφτηκε πριν από πέντε σχεδόν χρόνια, ελπίζω ότι οι περισσότεροι δεν θα το έχετε διαβάσει (ή ότι δεν θα το θυμάστε πολύ καλά).

Επειδή αρχικά το άρθρο είχε δημοσιευτεί σε (έντυπο) περιοδικό, που είχε περιορισμό χώρου, δεν ήταν δυνατό να αναπτύξω τα θέματα όσο θα ήθελα. Έτσι το κείμενο βγήκε πολύ βιαστικό, σαν κάτι ταξίδια που έκαναν παλιά οι Αμερικάνοι [«Είδαμε σε 36 λεπτά το Λούβρο, αν μας άφηναν να το δούμε με ποδήλατο θα κάναμε πιο γρήγορα»].  Θέλω να πω ότι για κάθε τοπωνύμιο του άρθρου μπορεί να υπάρχουν κι άλλες βάσιμες ή απλώς ενδιαφέρουσες θεωρίες ως προς την ετυμολογία του, αλλά δεν χωρούσαν σε 2000 λέξεις, που τελικά έγιναν 2100.

Κάθε διόρθωση ή παρατήρηση ευπρόσδεκτη. Παρέλειψα τα πολύ μικρά κράτη γιατί θα ξεπερνούσα το όριο των λέξεων που είχα. Αν ξέχασα και καμιά μεγάλη χώρα, ζητώ ταπεινά συγνώμη.

europaΜια και προχτές ψηφίσαμε για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, δεν είναι αταίριαστο να κάνουμε ένα γρήγορο ταξίδι σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Κι επειδή το ιστολόγιο με τη γλώσσα ασχολείται, το ταξίδι μας βέβαια θα είναι γλωσσικό. Μ’ άλλα λόγια, θα επισκεφτούμε μία προς μία τις πρωτεύουσες και μερικές ακόμα μεγάλες πόλεις των κρατών της Ευρώπης, για να δούμε πώς προήλθαν τα ονόματά τους. Να σημειώσω ότι θα επισκεφτούμε και ευρωπαϊκές χώρες που δεν είναι μέλη της ΕΕ.

Ξεκινάμε λοιπόν το ταξίδι μας από την Κύπρο και την πρωτεύουσα Λευκωσία. Η ονομασία της ασφαλώς ετυμολογείται από το λευκός, αλλά χωρίς να ξέρουμε την ακριβή ετυμολογία. Το βέβαιο είναι πως η πρώτη ονομασία της πόλης ήταν Λευκόθεον, ενώ στα βυζαντινά χρονικά αναφέρεται ως Λευκουσία, πράγμα που οδήγησε πολλούς να την ετυμολογήσουν από το λευκή + ουσία, ενώ επίσης υπάρχει η παράδοση ότι την ανοικοδόμησε ο Λεύκος, γιος του Πτολεμαίου Α’. Όταν ήρθαν οι Λουζινιάν, την εποχή της Φραγκοκρατίας, παρετυμολόγησαν το όνομα με το ελληνικό νίκη κι έτσι προέκυψε το Nicosia, όπως είναι γνωστή η πόλη στις περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες. Η τουρκική ονομασία, Lefkoşa, έρχεται από τα ελληνικά.

Από τη Λευκωσία προχωράμε στη Μάλτα, το άλλο μικρό νησιωτικό κράτος. Εδώ η πρωτεύουσα λέγεται Βαλέτα, και πήρε το όνομά της από τον Ζαν Παριζό ντε λα Βαλέτ, τον μεγάλο μάγιστρο του τάγματος των Ιπποτών της Μάλτας, που υπεράσπισε με επιτυχία το νησί στη μνημειώδη πολιορκία από τους Τούρκους το 1565. Ένα πρόσφατο ελληνικό βιβλίο που περιγράφει μυθιστορηματικά αυτά τα γεγονότα, είναι η Πανάκεια του Παναγιώτη Κονιδάρη, που το βρίσκω εξαιρετικό ανάγνωσμα για το καλοκαίρι που έρχεται.

Από τη Μάλτα στην Πορτογαλία. Η Λισαβόνα είναι η πρωτεύουσα, Lisboa στα πορτογαλικά. Στα μεσαιωνικά λατινικά λεγόταν Ulisipona, στα κλασικά λατινικά Olisippo ή Ulisippo, Ολυσιπώνα την αναφέρει ο Στράβωνας, και σύμφωνα με το θρύλο την ίδρυσε ο Οδυσσέας (Ulysses), πράγμα που εξηγεί υποτίθεται τις ονομασίες αυτές, αν και πιθανότερη είναι η φοινικική ετυμολογία.

Επόμενος σταθμός, η Μαδρίτη, Madrid στα ισπανικά. Το όνομα από ένα φρούριο του 10ου αιώνα που λεγόταν Magerit στα αραβικά, το οποίο πολλοί θεωρούν ότι προέρχεται από το λατινικο Majoritum (major = μείζων, σπουδαίος) αλλά μάλλον το λατινικό είναι παρετυμολογία του αραβικού ονόματος. Αλλά αφού βρεθήκαμε στην Ισπανία θα πάμε και στη Βαρκελώνη, Barcelona. Λεγόταν Βαρκινών την ελληνιστική εποχή και λέγεται πως οφείλει τ’ όνομά της στον Αμίλκα Βάρκα, τον καρχηδόνιο στρατηγό που θρυλείται πως την ίδρυσε.

Δυο βήματα πιο πέρα είναι η Μασσαλία, πανάρχαια αποικία των Φωκαέων –το όνομα βέβαια δεν έχει ελληνική προέλευση, ίσως προέρχεται από κάποια ντόπια φυλή. Στα γαλλικά είναι Marseille, το επιπλέον r ίσως να το πήρε από τη συσχέτιση με τον θεό του πολέμου (Mars). Ανεβαίνουμε στο Παρίσι, που πήρε τ’ όνομά του από τους Parisii, μια κελτική φυλή που ζούσε εκεί και που είχε πρωτεύουσα τη Lutetia ή Λουτέτσια, όνομα γνωστό στους φίλους του Αστερίξ. Ο Ιουλιανός, που είχε αγαπήσει το Παρίσι όπου έζησε χρόνια, έγραφε για «την φίλην Λουτεκίαν, ονομάζουσιν δε ούτως οι Κελτοί των Παρισίων την πολίχνην».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά ταξίδια, Ετυμολογικά, Ευρώπη, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , | 135 Σχόλια »

I want to make money on the back of Greece

Posted by sarant στο 6 Μαΐου, 2010

Για τα χτεσινά τραγικά γεγονότα δυσκολεύομαι να γράψω, δεν έχω πληροφορίες από πρώτο χέρι, δεν έχω κάτι που να προσθέτει αξία.  Μου άρεσε το άρθρο που διάβασα στον Ροΐδη, μου άρεσαν ή με προβλημάτισαν και πολλά άλλα άρθρα και σχόλια. Με πάγωσε το γεγονός, με εξόργισε η κάλυψη από τα κανάλια και η ασύστολη καπηλεία.

Αλλά γι’ αυτά, υπάρχουν άλλοι πολύ πιο κατάλληλοι να γράψουν.

Λοιπόν, στο γαλλικό ραδιόφωνο άκουσα μια τοποθέτηση του Κον Μπεντίτ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που είπε μερικά πολύ σωστά πράγματα και μ’ έκανε να αναζητήσω το βιντεάκι.  Με τον Κον Μπεντίτ έχω εξοργιστεί πολλές φορές στο παρελθόν, και ούτε και τώρα συμφωνώ με όλα όσα είπε, αλλά ας τον ακούσουμε (υπάρχει και η μετάφραση πιο κάτω)

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Uncategorized | Με ετικέτα: , , , , | 28 Σχόλια »

Εκτός από βιβλία, ο Άδωνης πλασάρει και το Λερναίο!

Posted by sarant στο 22 Απριλίου, 2010

Καιρό είχαμε να μιλήσουμε για το Λερναίο κείμενο, τον μακροβιότερο ελληνικό αστικό μύθο που διαδίδεται στο Διαδίκτυο. (Παρένθεση: Αν ανήκετε στους τυχερούς λίγους που δεν έχουν μάθει τι είναι το Λερναίο, μπορείτε να το διαβάσετε εδώ, και εδώ μπορείτε να διαβάσετε μια συνολική κριτική στους μύθους του κειμένου αυτού). Λοιπόν, έχω να σας ανακοινώσω ότι το Λερναίο έκανε ή πρόκειται να κάνει την εμφάνισή του και στη Βουλή των Ελλήνων, μια και σε πρόσφατη κοινοβουλευτική ερώτηση προς την υπουργό Παιδείας επαναλαμβάνονται αυτολεξεί μερικές από τις εξωφρενικότερες μπαρούφες του Λερναίου. Και, κατ’ εφαρμογή του ρητού για τον κατάλληλο άνθρωπο στην κατάλληλη θέση, το Λερναίο το φέρνουν στη Βουλή δυο βουλευτές του Λάος, και όχι όποιοι κι όποιοι: ο τηλεβιβλιοπώλης Άδωνης Γεωργιάδης, γνωστός και ως Μπουμπούκος, και ο ιός του Κ. Πλεύρη.

Το κείμενο της ερώτησης το βρήκα σε ένα ελληνοκεντρικό ιστολόγιο αλλά λινκ δεν βάζω γιατί λερώνει. Μπορείτε να το διαβάσετε εδώ (πρώτη σελίδα, δεύτερη σελίδα), σε αρχείο εικόνας, να χαρείτε και τα πολυτονικά του, αλλά το παραθέτω κι εγώ σε ανθρωπινή ορθογραφία (τα κιμπάρικα κεφαλαία τα αφήνω, διότι το στιλ είναι ο άνθρωπος):

Αθήνα, 13 Απριλίου 2010

ΕΡΩΤΗΣΗ

ΠΡΟΣ: Την Αξιότιμη Υπουργό Παιδείας, Διά Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων κ. Άννα Διαμαντοπούλου

Θέμα: Αναγνώριση της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας ως Διεθνούς Γλώσσας

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι, Λερναίο κείμενο, Uncategorized | Με ετικέτα: , , , , , | 119 Σχόλια »

Κοινοβούλιο, Παρλαμέντο, παραβολές και παρόλες

Posted by sarant στο 4 Μαΐου, 2009

Το σημείωμα αυτό δημοσιεύτηκε στην Αυγή στις 3 Μαΐου 2009. Εδώ προστέθηκαν μερικά και έγιναν κάποιες διορθώσεις.

Σε πέντε εβδομάδες από σήμερα που διαβάζετε αυτές τις γραμμές, θα κληθούμε να εκλέξουμε τους 22 έλληνες ευρωβουλευτές που θα συμμετάσχουν στην 7η κοινοβουλευτική περίοδο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, από το 2009 έως το 2014. Να θυμίσω επί τροχάδην ότι, από τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε,, το Κοινοβούλιο είναι το μοναδικό που εκλέγεται με άμεση και καθολική ψηφοφορία σε όλα τα κράτη-μέλη και ότι από το 1979, που συμβαίνει αυτό, έχει κατορθώσει σταδιακά να αυξήσει τις αρμοδιότητές του, όσο κι αν το λεγόμενο δημοκρατικό έλλειμμα της Ε.Ε. κάθε άλλο παρά έχει εξαλειφθεί.

Αλλά η στήλη αυτή λεξιλογεί, δεν πολιτικολογεί, οπότε θα δούμε την ιστορία της λέξης… ποιας λέξης αλήθεια; Το δικό μας το κοινοβούλιο το λέμε Βουλή των Ελλήνων, λέξη ήδη αρχαία, όπως και το βουλευτήριο, από τις δημοκρατίες των αρχαίων ελληνικών πόλεων. Βουλεύομαι θα πει σκέφτομαι, αποφασίζω τι θα κάνω. Και η λέξη «κοινοβούλιο» αρχαία είναι, αν και κάπως μεταγενέστερη. Τον 19ο αιώνα, οι λόγιοι ανέστησαν τις λέξεις αυτές οι οποίες, επειδή είχαν θεσμικό χαρακτήρα, εύκολα καθιερώθηκαν.

Αν όμως επισκεφτείτε την ιστοσελίδα ή διαβάσετε ένα επίσημο έγγραφο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, και δείτε τη λέξη «Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο» στις 22 επίσημες γλώσσες της Ένωσης, θα διαπιστώσετε πως σε όλες τις άλλες γλώσσες είναι ομόρριζη: Parlement/Parliament/Parlamento, ακόμα και στις πιο «εξωτικές», όπως τα μαλτέζικα (parlament), τα φιλανδικά (parlamentti) ή τα λιθουανικά (parlamentas), και μόνο τα ελληνικά ακολουθούν δικό τους τροπάριο με το Κοινοβούλιο. Σκέφτομαι λοιπόν να εστιαστώ στην ιστορία της λέξης Parlement. Ξένη λέξη, θα πείτε. Ναι, αλλά με ελληνική αρχή, και μάλιστα απροσδόκητη, την παραβολή: της γεωμετρίας και του Χριστού.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , | 113 Σχόλια »