Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ευ. Βενιζέλος’

Αρμονία και δυσαρμονία

Posted by sarant στο 4 Ιουνίου, 2014

Το άρθρο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε την Κυριακή που μας πέρασε στην Αυγή, στην τακτική μηνιαία στήλη μου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Συνήθως τα άρθρα αυτά τα αναδημοσιεύω εδώ την επομένη της δημοσίευσής τους στην εφημερίδα, αλλά τούτη τη φορά το ανέβαλα επειδή είχα το Μηνολόγιο τη Δευτέρα και τη συνέχεια τουο Άχθου Αρούρη την Τρίτη. Στην εδώ δημοσίευση έγιναν και μερικές προσθήκες. Η εικόνα που συνοδεύει το άρθρο είναι από το ιστολόγιο των Ενθεμάτων, το Φιλί του Μαγκρίτ.

magritte-the-kiss-1951-1-31-14Οι τριπλές κάλπες της περασμένης Κυριακής έδωσαν μεγάλη νίκη στον ΣΥΡΙΖΑ, νίκη με ιστορικές διαστάσεις αφού πρώτη φορά στην Ελλάδα ένα αριστερό κόμμα κατακτά πρώτη θέση σε εκλογές εθνικής εμβέλειας — ενώ για να βρούμε αντίστοιχο προηγούμενο στην Ευρώπη πρέπει να ανατρέξουμε στην οριακή νίκη του ΚΚ Ιταλίας στις ευρωεκλογές του 1984 ή στις πρώτες θέσεις του ΚΚ Γαλλίας σε βουλευτικές εκλογές στη δεκαετία του 1950.

Δικαιολογημένα η πρωτιά του ΣΥΡΙΖΑ επισημάνθηκε και χαιρετίστηκε σε όλη την Ευρώπη, αφού, σε συνδυασμό με τις επιτυχίες της Αριστεράς σε Ιταλία και Ισπανία, αποτέλεσε αντίστιξη και αντίβαρο στην άνοδο των ακροδεξιών κομμάτων σε πολλές χώρες, με πρώτη τη Γαλλία. Μόνο στην Ελλάδα τα κατεστημένα ΜΜΕ έσπευσαν να την υποβαθμίσουν και να την παρουσιάσουν περίπου σαν ήττα, κάνοντας συγκρίσεις με τις εντελώς ανόμοιες εθνικές εκλογές του Ιουνίου 2012, όπου το έπαθλο της πρώτης θέσης είχε λειτουργήσει πολωτικά, συνθλίβοντας πολλά μικρότερα κόμματα, τα οποία την περασμένη Κυριακή συγκέντρωσαν συνολικά ποσοστό 17%.

Η νίκη στην ευρωκάλπη συνοδεύτηκε από την ανέλπιστη για πολλούς επιτυχία της Ρένας Δούρου στην περιφέρεια Αττικής, τη νίκη στα Ιόνια, την ήττα του κυβερνητικού εκλεκτού στη Δυτική Μακεδονία και τις μεγάλες επιτυχίες αριστερών συνδυασμών σε μια σειρά δήμους του λεκανοπεδίου Αττικής και σε αρκετές πρωτεύουσες νομών. Να μην παραλείψουμε και την εξαιρετική επίδοση της Ανοιχτής Πόλης και του Γαβριήλ Σακελλαρίδη στην Αθήνα, που έστω κι αν δεν συνοδεύτηκε από την κατάκτηση του δήμου, συνέβαλε έμμεσα στη νίκη της δεύτερης Κυριακής.

Πράγματι, και μόνο το γεγονός ότι οι αριστεροί συνδυασμοί πέρασαν στον δεύτερο γύρο σε Αθήνα και Αττική, επέδρασε καθοριστικά στο να διαλυθεί η εικόνα ήττας του ΣΥΡΙΖΑ που επιχειρούσαν να φιλοτεχνήσουν τα μέσα μαζικής χειραγώγησης, στηριζόμενα στην όντως απογοητευτική εμφάνιση πολλών συνδυασμών του ΣΥΡΙΖΑ σε αρκετές περιφέρειες και στην αντοχή που έδειξαν οι δήθεν ανεξάρτητοι απερχόμενοι άρχοντες σε πολλούς δήμους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικό ληξιαρχείο, Επικαιρότητα, Εκλογές, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , | 178 Σχόλια »

Ο εκτσογλανισμός του κ. Β. Βενιζέλου

Posted by sarant στο 27 Δεκεμβρίου, 2013

Στο ιστολόγιο συνεχίζεται η ψηφοφορία για τη λέξη της χρονιάς, υπάρχει όμως ένας νεολογισμός που θα έπαιρνε αρκετές ψήφους αν είχε μπει στο ψηφοδέλτιο, αλλά δεν μπήκε για τον απλούστατο λόγο ότι είδε το φως της δημοσιότητας πολύ πρόσφατα, ενώ είχε ήδη αρχίσει η ψηφοφορία. Θα καταλάβατε βέβαια ότι εννοώ τη λέξη εκτσογλανισμός, που λανσάρισε πριν από μερικές μέρες ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ και αντιπρόεδρος (οΘντκ) της (οΘντκ) κυβέρνησης της χώρας και η οποία, όπως ήταν ίσως φυσικό, έχει προκαλέσει πολλά σχόλια.

Συγκεκριμένα, ο κ. Βενιζέλος είπε, μιλώντας ενώπιον της Κεντρικής Πολιτικής Επιτροπής του Κόμματός του και αναφερόμενος, σε τι άλλο, στον ΣΥΡΙΖΑ: Καλλιεργούν το υπόστρωμα του εκχυδαϊσμού και του εκφασισμού της κοινωνίας. Για την ακρίβεια, θα μου επιτρέψετε να πω μια λέξη και ζητάω συγνώμη από εσάς και τους ακροατές μας, του εκτσογλανισμού της ελληνικής κοινωνίας. Του εκτσογλανισμού.

Βέβαια, ο κ. Βενιζέλος τα είπε αυτά ενώ ίσως για πρώτη φορά αισθανόταν τόσο απειλητικούς (αν και ακόμα υπόκωφους) τριγμούς στην καρέκλα του, καθώς η δυσαρέσκεια στελεχών του κόμματός του προς το πρόσωπό του συνεχώς εντείνεται -δεν είχε προλάβει να στεγνώσει το μελάνι στην επιστολή των επτά μελών της ΚΠΕ που ζητούσαν «απεμπλοκή από τη συγκυβέρνηση», οπότε η επίθεση στον ξορκισμένο ΣΥΡΙΖΑ ήταν επιβεβλημένη για λόγους εσωτερικής συσπείρωσης, ακόμα καλύτερα μ’ ένα ρητορικό πυροτέχνημα που θα τραβούσε την προσοχή από τις φωνές αμφισβήτησης. Αυτά τα πολιτικά τεχνάσματα είναι στοιχειώδη, πασίγνωστα και διάφανα.

Όμως εδώ δεν πολιτικολογούμε και τόσο, οπότε δεν θα σχολιάσω περισσότερο τα αδιέξοδα του κ. Βενιζέλου -αλλά ευχαρίστως να ακούσω τα σχόλιά σας, όπως και τις τυχόν διαφωνίες σας· εδώ κυρίως λεξιλογούμε, οπότε θα ασχοληθώ σήμερα με τον βενιζέλειο νεολογισμό, χαρίζοντάς του τα 15 λεπτά δημοσιότητας που δικαιούται πριν χαθεί, όπως είναι η μοίρα των πυροτεχνημάτων.

Τον χαρακτήρισα νεολογισμό, παρόλο που δεν μπορώ να βεβαιώσω ότι ο κ. Βενιζέλος είναι ο πρώτος εκστομίσας. Ομολογώ ότι δεν είχα κάνει ενδελεχή έρευνα στα σώματα κειμένων πριν ειπωθεί από τον κ. Βενιζέλο, και βέβαια τώρα δεν είναι δυνατόν να γίνει αναζήτηση αφού το γκουγκλ έχει πλημμυρίσει με τις πρόσφατες ανευρέσεις. Πάντως, κι αν ακόμα κάποιοι το είχαν πει πριν από τον κ. αντιπρόεδρο, εκείνος σίγουρα πιστώνεται με τη δημοσιοποίηση του νεολογισμού.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά δάνεια, Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Νεολογισμοί, Οθωμανικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 88 Σχόλια »

Ανασχηματισμός πλήρους ευθύνης

Posted by sarant στο 24 Ιουνίου, 2013

Τρίτη μέρα του εορταστικού τριημέρου δεν είναι για να γράφουμε πολλά, οπότε το σημερινό σημείωμα θα είναι σύντομο. Έτσι κι αλλιώς, και από πολιτική άποψη η σημερινή μέρα είναι μεταβατική, καθώς συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο πλέον κυβερνητικών εταίρων για το μοίρασμα των υπουργικών θώκων, διότι δεν πρόκειται απλώς να αντικατασταθούν οι δυο υπουργοί (και δυο υφυπουργοί) της ΔΗΜΑΡ που παραιτήθηκαν, αλλά, όπως τουλάχιστον λέγεται, θα δημιουργηθούν και άλλες θέσεις υπουργών και υφυπουργών προκειμένου να δοθούν ως έπαθλο στα εναπομείναντα στελέχη του ΠΑΣΟΚ, έτσι ώστε να είναι «εταίρος πλήρους ευθύνης» όπως τόνισε και ο πρωθυπουργός σε προχτεσινή συνέντευξή του.

Αλλά αυτά ενδιαφέρουν όσους πολιτικολογούν ή, το πολύ, όσους κουμαρτζήδες έχουν βάλει στοίχημα για τη σύνθεση του νέου υπουργικού συμβουλίου. Εμείς εδώ, ως γνωστόν, λεξιλογούμε, οπότε στο σημερινό άρθρο θα εξετάσουμε, με λίγα λόγια, την ιστορία ακριβώς της λέξης ανασχηματισμός, που είναι εκ των πραγμάτων η λέξη της ημέρας. Βέβαια, στα σχόλιά σας μπορείτε ελεύθερα να κάνετε προβλέψεις για τα ονόματα των νέων υπουργών ή σχόλια εφόσον ανακοινωθεί το νέο κυβερνητικό σχήμα. Όσο για τη λέξη «θώκος», που και αυτή αναμένεται να ακουστεί πολύ σήμερα-αύριο, αφού είναι κλισέ οι υπουργικοί θώκοι, θυμίζω πως την έχουμε συζητήσει στο ιστολόγιο πριν από ένα χρόνο και δυο μέρες, με αφορμή τον σχηματισμό της τρικομματικής κυβέρνησης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , | 137 Σχόλια »

Προμποστικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 13 Απριλίου, 2013

trioΠρομποστικά επειδή (το ξέρω ότι σας το έχω ξαναπεί) αύριο στις 12 γίνεται στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 218) η ημερίδα «Ξαναθυμόμαστε τον Μποστ» στο πλαίσιο της έκθεσης Cherchez να φαμ’! – Ο Μποστ του Τύπου. Στην έκθεση αυτή έχω συμβάλει και θα πάρω μέρος και στην ημερίδα, όπως επίσης έχουμε ξαναπεί. Κι επειδή δεν έβρισκα άλλον τίτλο για τα μεζεδάκια, τα είπα προμποστικά, μια και δημοσιεύονται την παραμονή της εκδήλωσης. Και για να τιμήσω και τον Μποστ, ξεκινάω με ένα κουίζ εμπνευσμένο από το σήμα της έκθεσης, που το βλέπετε αριστερά και είναι φυσικά παρμένο από γελοιογραφία του Μποστ.

Για ποιο λόγο φαίνεται να χαίρονται και να πανηγυρίζουν οι ήρωες του Μποστ στην γελοιογραφία; Πρόκειται για ένα γεγονός που συνέβη μεταξύ 1959 και 1966. Η ερώτηση δεν είναι παγίδα και την απάντηση θα τη δείτε στο τέλος του άρθρου.

Από τα πρακτικά της μαραθώνιας εξέτασης Βενιζέλου στην επιτροπή της Βουλής, τα οποία διέρρευσαν και δημοσιεύτηκαν από το Βήμα, καθαρά γλωσσικό ενδιαφέρον βρήκα σε δύο σημεία. Στη μια περίπτωση, έγινε ο εξής διάλογος μεταξύ Ευ. Βενιζέλου και Ζωής Κωνσταντοπούλου (σελ. 47 του pdf):

ΕΒ: — Ρωτήστε, κυρία Κωνσταντοπούλου, δεν θα με κοπώσετε.
ΖΚ: — Από ποιο ρήμα είναι αυτό;
ΕΒ: — Ρωτήστε τον δάσκαλό σας από ποιο ρήμα είναι.

Ποιος είναι ο δάσκαλος της Ζωής Κωνσταντοπούλου δεν το ξέρω, αλλά ρήμα «κοπώνω» στα Νέα Ελληνικά δεν υπάρχει. Υπάρχει αρχαίο (μεταγενέστερο) «κοπόω-κοπώ» και μεσαιωνικό «κοπούμαι» και για να τα βρει κανείς πρέπει να βουτήξει βαθιά στο Λίντελ Σκοτ και στον Κριαρά, αντιστοίχως.

Το δεύτερο γλωσσικό στιγμιότυπο είναι η (παράξενη) χρήση του ρήματος συνερίζομαι από τον Βενιζέλο χωρίς αντικείμενο, στη σελ. 48: «Δεν μπορώ να συνερίζομαι», ενώ στη σελ. 66 επανέρχεται το ίδιο ρήμα αλλά στην κανονική του χρήση («δεν σας συνερίζομαι») που φαίνεται πως κάποιοι δεν το κατανοούν, για να προσθέσει ο Χ. Μαρκογιαννάκης «εμείς στην Κρήτη λέμε ‘δεν σου συνορίζομαι'». Στην ίδια σελίδα, ο Βενιζέλος λέει (δεν κατάλαβα σε ποιον) «Μην υποδύεστε τον ασκαρδαμυκτί παρατηρούντα» και ο βουλευτής Γ. Καλαντζής απαντάει «Εμείς είμαστε των θετικών επιστημών» (παλιά λέγαμε «εγώ είμαι από χωριό», θυμάμαι).

Πώς το έλεγε ο Κοέλιο; Όταν κάτι σου φανεί παράξενο, όλο το Σύμπαν θα συνωμοτήσει για να συμβεί κάτι άλλο δέκα φορές πιο παράξενο, έτσι δεν έλεγε; Τις προάλλες είχα εκφράσει την κατάπληξή μου που ένα ανόητο πορτοκαλούργημα είχε δημοσιευτεί στο yahoo.gr, που το νόμιζα έγκυρο. Λοιπόν, πριν λαλήσει το κοκοράκι δημοσιεύτηκε ένα δέκα φορές πιο ανόητο πορτοκαλούργημα, για την… προσευχή που βρίσκεται κρυμμένη μέσα στο αρχαιοελληνικό αλφάβητο, και μάλιστα όχι μόνο στο yahoo.gr, αλλά και στην (υποτίθεται) σοβαρή «Ημερησία«. Δεν πα να  λένε οι γλωσσολόγοι (όλοι τους) ότι το αλφάβητο το πήραμε από τους Φοίνικες, μαζί και τις ονομασίες των γραμμάτων -το νοήμον κοινό, που περνιέται και για διανοούμενο αφού διαβάζει και Ημερησία, θέλει κρυμμένες προσευχές.

Πρώτη προδοσία από ψευτοφίλους, στο Βήμα, στη μετάφραση άρθρου του Ζίζεκ: «αλλαγές κοσμητικής φύσεως». Φυσικά, το αγγλικό έλεγε «cosmetic changes», δηλαδή διακοσμητικές αλλαγές στα ελληνικά. Άτιμο πράγμα οι ψευτοφίλοι.

Δεύτερο κρούσμα, από τον Μπάμπη Παπαδημητρίου στο προχτεσινό βραδινό δελτίο ειδήσεων του Σκάι (αυτό το άκουσα, δεν έχω λινκ): «[οι επικεφαλής του Γιούρογκρουπ] είναι αδαμάντινοι ότι…». Στα αγγλικά adamant, αλλά στα ελληνικά είναι ανένδοτοι, ανυποχώρητοι, κάτι τέτοιο τέλος πάντων, το «αδαμάντινος» είναι μαργαριτάρι -διαμαντένιο μάλιστα! Παρέμπ, το adamant όντως προέρχεται από το αδάμας, επειδή το διαμάντι είναι παροιμιωδώς σκληρό.

Η ακλισιά της εβδομάδας μάλλον πρέπει να χρεωθεί (και) στο ΑΜΠΕ (Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο) και όχι (μόνο) στην Καθημερινή, όπου το είδε ο φίλος που το έστειλε: Σε κλινική του Ανόβερο ο 15χρονος από την Πάτρα. Αν είναι έτσι, γιατί όχι «του Χανόφα», αναρωτιέται ο φίλος μου.

Σε ένα ρεπορτάζ γραμμένο στο γόνατο, με πάμπολλα κωμικά και τραγικά λάθη, το ethnos.gr καταφέρνει να βγάλει αγράμματο τον υπουργό Ν. Δένδια, μια και του χρεώνει τις φράσεις «γαλαΚτικό χωριό» και «να εφαρμόσει δικό του Σύνταγμα, δικό του δίκαιο και τον αυτοδικαίως κανόνα ζωής», ενώ ο ίδιος είπε (όπως λέει ο Ν. Λίγγρης στη Λεξιλογία, που έκατσε και άκουσε τις δηλώσεις) για «γαλατικό χωριό» και «την αυτοδικία ως κανόνα ζωής». Βέβαια, δεν ξέρω κατά πόσο είναι εύστοχο, για τους σκοπούς του κ. Δένδια εννοώ, να παρομοιάζεται η Ιερισσός με το χωριό του Αστερίξ, κάτι που μάλλον αισθήματα συμπάθειας θα προκαλεί.

Μια λέξη της μόδας τα τελευταία (κάμποσα) χρόνια στα χαμηλού επιπέδου κοσμικά ρεπορτάζ είναι το «καλλίπυγος», το οποίο σημαίνει «αυτή που έχει ωραίους γλουτούς». Στην αρχαιότητα υπάρχουν πολλά αγάλματα που δείχνουν την καλλίπυγο Αφροδίτη, αλλά, όπως βλέπετε κι εδώ, μας δείχνουν τα οπίσθια της θεάς, μερικές φορές μάλιστα γυμνά. Στις μέρες μας η… πυγαία δημοσιογραφία χρησιμοποιεί το «η καλλίπυγος» σαν πιο γκλαμουράτο συνώνυμο του «η καλλίγραμμη», χωρίς να τεκμηριώνει και οπτικά τον χαρακτηρισμό (πρόσφατο παράδειγμα).

Η Καθημερινή έγραψε ότι ο Ντένις και η Κάρολ Θάτσερ, παιδιά της μακαρίτισσας, ζήτησαν να μην παρευρεθεί στην κηδεία της μητέρας του κανείς επίσημος από την Αργεντινή. Όμως ο Ντένις Θάτσερ ήταν ο σύζυγος της Μάργκαρετ, όχι ο γιος της, και δεν θα μπορούσε να ζητήσει τίποτα γιατί έχει αφήσει τον μάταιο τούτο κόσμο εδώ και καμιά δεκαετία. Ο γιος είναι ο Μαρκ, που, όπως λέει ο φίλος που το επισήμανε, μάλλον θα έπρεπε να ζητήσει να μην παρευρεθεί κανείς από την Ισημερινή Γουινέα, τη χώρα στην οποία ο υιός Θάτσερ είχε προσπαθήσει να οργανώσει πραξικόπημα, και έφαγε τέσσερα χρόνια φυλακή, με αναστολή βεβαίως διότι της φυλακής τα σίδερα δεν είναι για τους βαρονέτους. (Το περίεργο πάντως είναι ότι η Καθημερινή στο σημείο αυτό επικαλείται την Ντέιλι Τέλεγκραφ, η οποία ωστόσο έχει το σωστό όνομα.

Η Έλενα Ακρίτα κάλεσε τις προάλλες τον Γ. Σμαραγδή να «ξεχωρίσει την ήρα από το στάχυ«. Η σωστή έκφραση, που αξίζει χωριστό άρθρο που ίσως γράψω κάποτε, επειδή δεν είναι σαφής η αρχή της, αφού το Ευαγγέλιο δεν έχει αυτά ακριβώς τα λόγια, δεν λέει για στάχυ αλλά για στάρι. Η ήρα ή αίρα ή είρα είναι ζιζάνιο των σιτηρών, μεθυστικό και δηλητηριώδες (είπαμε, έχει ψωμί για άρθρο το θέμα).

Διαφημίσεις δεν βάζω αλλά θα κάνω μια μικρή εξαίρεση. Ο φίλος Γ. Μαλακός, διευθυντής της Lexigram, προσφέρει δωρεάν τους πολύ αξιόλογους γλωσσικούς πόρους της εταιρείας του, Αρχαιογνωσία (με την ύλη αρχαίων Γυμνασίου και 1ης Λυκείου), Ελληνομάθεια, Θησαυρό και άλλα καλούδια. Η διεύθυνση είναι www.lexigram.gr και η εγγραφή είναι δωρεάν.

Και κλείνω με την απάντηση στο κουίζ που έβαλα στην εισαγωγή του άρθρου. Στην πρωτότυπη γελοιογραφία οι τρεις ήρωες του Μποστ πανηγυρίζουν για τη νίκη του (τότε) Διάδοχου Κωνσταντίνου (νυν ντεΓκρέτσια) στους Ολυμπιακούς αγώνες της Ρώμης. Ο τίτλος του σκίτσου, που θα το παρουσιάσω κάποτε, είναι «Οι κολοσσοί του Μαρουσιού», δηλ. Σπύρος Λούης και Κωνσταντίνος, τον οποίο ο Μποστ θεωρεί Μαρουσιώτη επειδή είχε βγάλει τη Σχολή Αναβρύτων. Μεταξύ άλλων γράφει:

Το κλίμα φένετε εκεί κι η κερικέ συνθήκε
υπάρχη κάποιο μιστικόν παραγομένων νίκαι.
Δεν είν’ ψηλά στον Υμηττόν, που εξυμνούν οι Έλλην,
αλά ολίγον χαμηλά, πλησείον στην Πεντέλην.

Μπορείτε βεβαίως να δείτε το σκίτσο αν έρθετε στην έκθεση στο Μπενάκη!

ΥΓ

Επειδή θα ταξιδεύω σήμερα, δεν θα μπορέσω να παρακολουθήσω τη συζήτηση και να απελευθερώνω τυχόν σχόλια στη σπαμοπαγίδα, τουλάχιστον ως το απόγεμα.

Posted in Βουλή, Εκδηλώσεις, Μποστ, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 113 Σχόλια »

Η ετερογονία και ο Αριστοτέλης

Posted by sarant στο 23 Ιανουαρίου, 2013

Στη συζήτηση της περασμένης εβδομάδας στη Βουλή για τη σύσταση προανακριτικής επιτροπής για την υπόθεση της λίστας Λαγκάρντ, ο κ. Ευ. Βενιζέλος αναφέρθηκε επανειλημμένα σε μια λέξη που συζητήθηκε αρκετά, την ετερογονία, ή μάλλον σε έναν σύμπλοκο όρο, την «ετερογονία των σκοπών». Είπε ο κ. Βενιζέλος στην ομιλία του: Είχε βεβαίως μεσολαβήσει -όπως είπα και προηγουμένως- η «ετερογονία των σκοπών», μια αγαπημένη έκφραση ενός παλαιού πολιτικού αρχηγού στην αίθουσα αυτή (οι παλαιότεροι ξέρετε σε ποιον άρεσε η έκφραση η «ετερογονία των σκοπών»). Και ο κ. Βαξεβάνης είχε αποδείξει τα πάντα:  Ότι τα ονόματα ήταν 2.059, ότι υπήρχαν πολλαπλά αντίγραφα και ότι κάποιος έδωσε το αντίγραφο στον κ. Βαξεβάνη. Και μετά στη δευτερολογία του: Είχατε λόγω «ετερογονίας των σκοπών» σύγκλιση με κύκλους και της γερμανικής και άλλων κυβερνήσεων κ. Τσίπρα.

Τα φιλικά προς τον κ. Βενιζέλο μέσα εντυπωσιάστηκαν από τη δύσκολη αυτή λέξη, που αμέσως φρόντισαν να τη μάθουν με εντατικά μαθήματα. Έτσι, λίγες ώρες μετά, σε εγκωμιαστικό της άρθρο στο Βήμα, η κ. Δήμητρα Κρουστάλλη, έσπευσε να εξηγήσει: Επιπλέον, καμία αντίδραση δεν είχε ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ και στην επανάληψη της φράσης «ετερογονία των σκοπών» από τον κ. Βενιζέλο. Πρόκειται για μια αριστοτελική έννοια που καταδεικνύει τις απροσδόκητες εξελίξεις στην πορεία μιας ιδέας ή μιας πολιτικής. Την έννοια αυτή χρησιμοποιούσε συχνά ο πρόεδρος της ΕΔΑ Ηλ. Ηλιού για να επισημάνει ότι για άλλον σκοπό ξεκινάει ο αδέξιος φορέας της ιστορικής στιγμής και στο αντίθετο αποτέλεσμα καταλήγει. Μερικά ιστολόγια υιοθέτησαν υψηλότερους τόνους: Η ηγετική ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ δεν ξέρει τι είναι η «ετερογονία των σκοπών» που επανάλαβε τρείς φορές ο κ. Βενιζέλο, ζητώντας απάντηση. … Η Αριστερά του Αλέξη όμως δεν ξέρει καν ποιος είναι ο Η. Ηλίου. Έτσι έπεσε στην ιστορική παγίδα της ετερογονίας των σκοπών.

Ομολογώ ότι με ξεπερνάει το γιατί θα έπρεπε να απαντήσει ο Τσίπρας στη φράση του Βενιζέλου, ούτε διέκρινα να ζητάει ο τελευταίος απάντηση ειδικά σ’ αυτό το σημείο, αλλά ας το προσπεράσουμε. Το θέμα το συζητήσαμε τις επόμενες μέρες στη Λεξιλογία, από γλωσσική σκοπιά, ενώ έγραψε κι ένα άρθρο ο Ν. Φίλης στην Αυγή. Δεν θέλω να πολιτικολογήσω, κι έτσι δεν θα αναφερθώ καθόλου σχεδόν στα όσα είπε ο κ. Βενιζέλος, αλλά θα εξετάσω την ιστορία της λέξης (αυτή είναι στο κάτω-κάτω η δουλειά του ιστολογίου) και την αναγωγη της στον Αριστοτέλη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 111 Σχόλια »

Αθανασιακά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 19 Ιανουαρίου, 2013

Η λέξη «αθανασιακά» δεν υπάρχει, βέβαια, και μέχρι σήμερα δεν γκουγκλιζόταν, αλλά αν θέλουμε να φτάσουμε γρήγορα στα 5 εκατομμύρια λέξεις της ελληνικής γλώσσας, ώστε να μη βγει ψεύτης ο ακαδημαϊκός που αναφέρει αυτό το τερατώδες νούμερο σε επίσημη ομιλία του, πρέπει ο καθένας να αναλάβει τις ευθύνες του και να αρχίσει να δημιουργεί νέες λέξεις. Και αφού τα μεζεδάκια αυτά, που δημοσιεύονται βέβαια σήμερα Σάββατο, γράφτηκαν χτες, γιορτή του αγίου Αθανασίου, είπα να τα βαφτίσω ‘αθανασιακά’. Βέβαια, σήμερα είναι, βλέπω το ημερολόγιο, η γιορτή οσίου Μακαρίου του Αιγυπτίου, οπότε θα μπορούσα να τα πω «μακάρια μεζεδάκια», αλλά αφενός αυτή η λέξη υπάρχει και αφετέρου δεν έχω κανέναν φίλο Μακάριο (ούτε καν πτωχό τω πνεύματι).

Θα μπορούσα επίσης να τα αποκαλέσω «λιστικά μεζεδάκια» ή «κάλπικα» ή «στικάκεια», μια και η προηγούμενη βδομάδα πέρασε στον αστερισμό της λίστας Λαγκάρντ, του στικακιού και του καβγά για το σε πόσες κάλπες θα γίνει η ψηφοφορία στη Βουλή, αλλά παραδόξως (ή όχι και τόσο παραδόξως) όσο άκουσα τη συζήτηση στη Βουλή δεν έπιασα πολλά αξιοσχολίαστα γλωσσικά, ή μάλλον τα στραβοπατήματα δεν ήταν γλωσσικά. (Βέβαια, δεν παρακολούθησα παρά ένα μικρό μέρος της συνεδρίασης, αν θέλετε συμπληρώστε).

Σημείωσα βέβαια ένα «αναδύουν μια νοσηρή αντίληψη για το πώς ασκείται η εξουσία» που είπε ο κ. Βενιζέλος (το σωστό είναι «αναδίδουν», που και πάλι είναι λιγάκι τραβηγμένο για αντίληψη! -ρήμα «αναδύω», ενεργητικό, δεν υπάρχει, μόνο αναδύομαι). Επίσης, με στενοχώρησε που ο Αλ. Τσίπρας πλήρωσε φόρο στη γενικομανία και είπε «μετέρχεται κάθε μέσων», το ρήμα ‘μετέρχομαι’ κανονικά με αιτιατική συντάσσεται. [Αν και μπορεί να είπε «μετέρχεται κάθε μέσον»]. Δεν θεωρώ λάθος, αλλά τύπο μειωμένου κύρους, και το δέχομαι στον προφορικό λόγο, το «πιο σοβαρότερα» που είπε ο Μανόλης Γλέζος (ο οποίος χρησιμοποιεί ακομπλεξάριστα τον λαϊκό αυτό τύπο, τον έχω ακούσει να δίνει -καλή- διάλεξη περί γλωσσολογίας και να πει δέκα φορές «πιο + υπερθετικό»). Ούτε θεωρώ λάθος, και μάλιστα πρέπει να πω πως μου άρεσε, το «κατ’ ομολογία» που είπε ο Μ. Βαρβιτσιώτης, διότι βέβαια η δασεία έχει πεθάνει εδώ και χιλιάδες χρόνια (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα πούμε και «*παντομολογούμενος»).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , | 180 Σχόλια »

Μεζεδάκια από τη Βουλή

Posted by sarant στο 8 Νοεμβρίου, 2012

 

Εδώ και πολλούς μήνες, τα μεζεδάκια, δηλαδή η συλλογή μικρογλωσσικών και άλλων παρατηρήσεων, έχει καθιερωθεί να δημοσιεύονται κάθε Σάββατο -αλλά σήμερα θα σπάσουμε αυτή την παράδοση, επειδή χτες έγινε μια ολοήμερη συνεδρίαση στη Βουλή, για ένα πολύ σημαντικό θέμα, που κατέληξε σε ψηφοφορία η οποία έκρυβε κάμποσα απρόοπτα, συνολικά δηλαδή είχαμε ένα γεγονός αξιοπρόσεκτο. Η χτεσινή πολύωρη συνεδρίαση μεταδόθηκε από το κανάλι της Βουλής και εικάζω ότι την παρακολούθησαν πολλοί. Δεν την παρακολούθησα ολόκληρη, ούτε λόγος, αλλά άκουσα αρκετές ομιλίες. Δεν θα σχολιάσω όμως το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας και τις συνέπειές του, ούτε την ουσία των ομιλιών και της αντιπαράθεσης (αυτό μπορείτε να το κάνετε εσείς αν θέλετε), ούτε θα πω αν ήταν αναμενόμενες οι διαφοροποιήσεις των βουλευτών της πλειοψηφίας κι αν ήταν σωστή κίνηση η διαγραφή τους. Θα περιοριστώ στο να σας σερβίρω όσα μεζεδάκια μάζεψα ακούγοντας τόσες ώρες τη συνεδρίαση της Βουλής. Να διευκρινίσω πάντως ότι δεν άκουσα όλη τη συνεδρίαση (αυτό μας έλειπε) ούτε είχα συνεχώς το μυαλό μου σε όσα λέγονταν, οπότε πολλά μπορεί να μου ξέφυγαν. Αν θυμάστε κάτι αξιοσημείωτο, προσθέστε το, όχι μόνο μαργαριτάρια αλλά γενικώς θέματα άξια σχολιασμού από γλωσσική και πραγματολογική άποψη.

Και ξεκινάω μ’ ένα μαργαριταράκι που δεν ακούστηκε στη Βουλή, αλλά γράφτηκε. Στο ρεπορτάζ για την αγόρευση του Άδωνη Γεωργιάδη, γράφτηκε ότι σε μια αποστροφή του λόγου του, απευθυνόμενος προς τους Ανεξάρτητους Έλληνες, είπε «Μαύρη μοίρα θα μας έτρωγε αν η Ελλάδα έπεφτε στα χέρια σας». Όμως η μαύρη μοίρα δεν σε τρώει, το μαύρο φίδι σε τρώει. Αλλά το λαθάκι δεν είναι του Άδωνη, είναι του δημοσιογράφου που κατέγραψε το περιστατικό -αν παίξετε το βιντεάκι, θα ακούσετε ότι ο Άδωνης είπε «Μαύρη μοίρα θα μας περίμενε». Σε άλλον ιστότοπο η μεν φράση μεταφέρεται σωστά, αλλά γράφεται ότι ειπώθηκε προς τον Σύριζα, που είναι λάθος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Επικαιρότητα, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , , | 191 Σχόλια »

Μεζεδάκια χωρίς προσδιορισμό.

Posted by sarant στο 20 Οκτωβρίου, 2012

Όπως κάθε Σάββατο, έτσι και σήμερα το μενού γράφει Μεζεδάκια, με τη διαφορά ότι, ενώ συνήθως βρίσκω κάποιο επίθετο και τα χαρακτηρίζω, σήμερα δεν βρήκα κάποιο κατάλληλο, έστω και ημερολογιακού χαρακτήρα, κι έτσι έχουμε Μεζεδάκια χωρίς προσδιορισμό. Και είναι και κάπως λιτό το σημερινό μας πιάτο, επειδή δεν είχα πολύ καιρό μέσα στη βδομάδα ώστε βγω για άγρα μεζέδων.

Το πρώτο πάντως μεζεδάκι, που δεν είναι μαργαριτάρι με τη στενή έννοια της λέξης, το στέλνει ένας φίλος που παλιότερα σχολίαζε συχνά στο ιστολόγιο αλλά έχει εδώ και καιρό διακόψει, λόγω φόρτου εργασίας. Ο φίλος μου ενοχλήθηκε από πρόσφατο άρθρο στην Άθενς Βόις, όχι όμως με το περιεχόμενο του άρθρου, αλλά με τον τίτλο του. Όπως μπορείτε κι εσείς να δείτε, ο αρθρογράφος, διάλεξε τον τίτλο Εδώ Πολυτεχνείο! Arbeitslosigkeit macht frei!για να επικρίνει την απόφαση του ΤΕΕ να μη συμμετάσχει σε εκδήλωση γερμανικού επιμελητηρίου με θέμα την εργασία μηχανικών στη Γερμανία. Αλλά ας τον αφήσω να τα πει ο ίδιος, που χαρακτηρίζει τον τίτλο προσβλητικό. «Προσβλητικός στα θύματα της Σοά, προσβλητικός και στη μνήμη του Πολυτεχνείου. Ό,τι προβλήματα κι αν έχει ο κοσμοπολίτης/μεταρρυθμιστής/ευρωπαϊστής με το Πολυτεχνείο του 1973, δεν μπορεί να φέρνει μια φράση-σύμβολο της εξέγερσης δίπλα στη φράση που συμπυκνώνει τη θηριωδία των Ναζήδων. Κατάπτυστος από κάθε άποψη.». Νομίζω ότι έχει δίκιο ο φίλος μου. Για την ιστορία, ο ανόητος τίτλος της Άθενς Βόις κάνει λογοπαίγνιο με το σύνθημα Arbeit macht frei (Η εργασία απελευθερώνει) που δέσποζε στις εισόδους των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης -Arbeitslosigkeit, η ανεργία.

Οπότε, συνεχίζω μ’ έναν άλλο τίτλο ή υπότιτλο που μου φάνηκε αταίριαστος -και που ούτε κι αυτός είναι μαργαριτάρι με τη στενή έννοια. Η Καθημερινή της Κυριακής που μας πέρασε, ίσως θέλοντας να αποδείξει ότι και οι πατεράδες μας και οι παππούδες μας ζητούσαν ρουσφέτι, δημοσίευσε ένα άρθρο με γράμματα πολιτών προς το Παλάτι και προς το Γραφείο Πρωθυπουργού, υλικό αντλημένο από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, «τεκμήρια διαχρονικότητας του φαινομένου», όπως το λέει. Και στην πρώτη σελίδα, στο αναγγελτικό του άρθρου, βάζει… το γράμμα της συζύγου ενός εκτοπισμένου στη Γυάρο προς τη βασίλισσα Άννα-Μαρία, στο οποίο την παρακαλεί να μεσολαβήσει να απελευθερωθεί ο εκτοπισμένος άντρας της. Κι αυτό χαρακτηρίζεται ρουσφέτι, λες και της ζητούσε διορισμό ή ευνοϊκή μετάθεση! Το ατόπημα της Καθημερινής γίνεται ακόμα μεγαλύτερο αν σκεφτούμε ότι σχεδόν σίγουρα το γράμμα γράφεται επί χούντας -αφού η Άννα Μαρία έγινε βασίλισσα μετά τον γάμο της, τον Σεπτέμβρη του 1964, όταν δεν υπήρχαν πια εξόριστοι στη Γυάρο. Οπότε, η Καθημερινή θεωρεί, φαίνεται, νομιμότητα τη χουντική εξορία και ρουσφέτι τον γυρισμό των εξόριστων στις οικογένειές τους!

Και για να τριτώσει το κακό ή το καλό, άλλο ένα μεζεδάκι που δεν είναι μαργαριτάρι. Είναι λίγο παλιότερο, αλλά τώρα ήρθε στην επιφάνεια. Ίσως θυμάστε ότι πριν από έναν μήνα κάποιοι (χρυσαυγίτες, γράφτηκε) επιτέθηκαν στο κουρείο ενός Πακιστανού μετανάστη στη Μεταμόρφωση, θέλοντας να το κάψουν, και μάλιστα χτύπησαν κι έναν Έλληνα πελάτη. Λοιπόν, λίγες μέρες μετά το επεισόδιο, ο Άδωνης Γεωργιάδης έκανε ερώτηση στη Βουλή. Όχι για να πληροφορηθεί αν υπάρχουν νεότερα ως προς τον εντοπισμό των δραστών (διάβασα ότι ο ένας πιάστηκε), αλλά για να ρωτήσει αν ο Πακιστανός είχε χαρτιά κι αν το κουρείο λειτουργούσε νόμιμα! Αυτό στο μπάσκετ λέγεται ασίστ. Στη ζωή λέγεται κάπως αλλιώς. (Προσθήκη: Τελικά το κουρείο είχε άδεια, δείτε το λινκ στο σχόλιο 81).

Αλλά ώρα να σερβίρουμε και κανένα από τα πιο συνηθισμένα μας μεζεδάκια. Για το «ενσκήπτω», που πολλοί το χρησιμοποιούν σαν να σημαίνει «εγκύπτω, σκύβω πάνω από κάτι και το μελετάω» είχαμε γράψει πριν από μερικούς μήνες. Αλλά τώρα βρέθηκε και νέα σημασία του ρήματος. Σε άρθρο για τη λίστα Λαγκάρντ, διάβασα ότι κάποιοι (υποτίθεται ότι) «ενέσκηπταν στον εκβιασμό». Προφανώς, υπέκυπταν!

Μια και είπα λίστα Λαγκάρντ, θυμήθηκα τον Ευ. Βενιζέλο. Συνεργάτης του κ. Βενιζέλου, προσπαθώντας να δικαιολογήσει το ατόπημα του αρχηγού του ΠΑΣΟΚ να αναφερθεί σε «εβραϊκά ονόματα» στη λίστα, τόνισε ότι έχει πολλούς στενούς φίλους Εβραίους (νομίζω και ο Λεπέν έχει πει το ίδιο) και ότι «Ειδικά στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Θεσσαλονίκη, μια πόλη που είχε την τύχη να πλουτίσει πολιτιστικά και ιστορικά από την παρουσία των Ελλήνων Εβραίων που την επέλεξαν για πατρίδα τους πριν αιώνες». Η διατύπωση μου φαίνεται περίεργη. Δηλαδή, οι σεφαραδίτες που διάλεξαν για πατρίδα τους τη Θεσσαλονίκη το 1500 ήταν ήδη Έλληνες; Ή έγιναν Έλληνες όσο η Θεσσαλονίκη ήταν οθωμανική;

Στο enikos.gr διάβασα άρθρο για το Βέλγιο, όπου ο συντάκτης αναρωτιέται αν οι Φλαμανδοί αλλάζουν το χάρτη της χώρας, μετά την άνοδο των αυτονομιστών στις τελευταίες εκλογές. Παρατηρώ ότι ο συντάκτης του άρθρου θέλησε να βάλει κι αυτός το λιθαράκι του στην αλλαγή του χάρτη, αφού την Αμβέρσα την αποκαλεί «Αντβέρπη». Κάπου αλλού είχα δει να τη λένε Άντγουερπ -στα αγγλικά είναι Antwerp, βλέπετε.

Στο ηλεΒήμα, ο Κοσμάς Βίδος, με την ευκαιρία της έκδοσης στα αγγλικά μιας επιλογής επιστολών του Καζαντζάκη, απεύθυνε την εξής έκκληση στους ελληνικούς εκδοτικούς οίκους:

* Προς ελληνικούς εκδοτικούς οίκους: Please, που θα έλεγε και ο βρετανός μεταφραστής του Kazantzakis, όχι άλλα άνευ σημασίας best sellers (ευπώλητα, εις την ελληνικήν), ρίξτε και καμιά επιστολή Καζαντζάκη στο εμπόριο… Θέλω να ελπίζω ότι υπάρχει κοινό που ενδιαφέρεται. Δεν υπάρχει;

Υπάρχει κοινό που ενδιαφέρεται, αλλά ο κ. Βίδος μάλλον δεν συγκαταλέγεται σ’ αυτό, διότι αν ενδιαφερόταν θα ήξερε ότι κυκλοφορούν στην αγορά δύο βιβλία με επιστολές Καζαντζάκη, αφενός η αλληλογραφία με Πρεβελάκη (400 γράμματα μάλιστα) και αφετέρου οι επιστολές προς Γαλάτεια.

Μια ενδιαφέρουσα παρετυμολογική ανορθογραφία, που δεν την είχα ξαναδεί, σε πρόσφατο άρθρο στο Βήμα: χρυσηκτησία. Η πλάκα είναι ότι στη συνέχεια το… διόρθωσαν και το έκαναν, όπως βλέπετε, χρυσικτησία -ο χρυσός είναι ακαταμάχητος βλέπετε. Όπως είπε μια φίλη στη Λεξιλογία, η νέα γραφή της λέξης θα ταίριαζε σε άρθρο για την απειλούμενη καταστροφή του δάσους των Σκουριών στη Χαλκιδική.

Και τελειώνω με Άδωνη να κάνει απόπειρα (αποτυχημένη) για λεξικογραφικό χιούμορ. Δεν το άκουσα με τ΄αυτιά μου, αλλά μου το μετέφερε αξιόπιστη πηγή. Στην χτεσινή λοιπόν τηλεοπτική εκπομπή του, ο Άδωνης είπε: Το συγγνώμη με δύο γ προέρχεται από τη σύνθεση των λέξεων συν και γνώμη και σημαίνει έρχομαι στη θέση κάποιου. Το συγνώμη με ένα γ, όπως πάνε κάποιοι να το γράψουν έτσι τώρα, είναι σύνθεση των λέξεων συς και γνώμη και σημαίνει γνώμη του γουρουνιού (συς). δείτε το λεξικό του Δημητράκου. Οπότε, με την αδώνεια λογική, «συγυρίζω» σημαίνει »γυρίζω το γουρούνι»!

Καλό σαββατοκύριακο να έχουμε!

Posted in Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , | 114 Σχόλια »

Λογοκρισία στο protagon.gr και άλλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 13 Οκτωβρίου, 2012

Σάββατο σήμερα, μέρα για μεζεδάκια, ένα από τα οποία το προαναγγέλλω στον τίτλο. Χτες εκτάκτως είχαμε δύο άρθρα, αλλά δεν θα μπορούσα να μην βάλω σήμερα άρθρο, γιατί τα μεζεδάκια δεν περιμένουν, μπαγιατεύουν. Ίσως δεν βάλω κυριακάτικο, δεν προλαβαίνω να μεταγράψω ένα διήγημα (του Θ. Φραγκόπουλου για τον ξάδερφό του Θ. Φραγκόπουλο) στο οποίο είχαμε αναφερθεί τις προάλλες. Ή μάλλον, μου ήρθε μια ιδέα. Το διήγημα είναι έντεκα σελίδες, σε πολυτονικό, καλή γραμματοσειρά αλλά φωτογραφία κι όχι σκαναρισμένο, κι έτσι αν το περάσω από οσιάρ η φακή θα φάει το λάδι, εννοώ ότι δεν θα κερδίσω πολύ χρόνο -οπότε αν βρεθούν ένας ή δυο-τρεις εθελοντές που θα πληκτρολογήσουν τις 11 σελίδες σήμερα, προλαβαίνω να κάνω το χτένισμα και να το παρουσιάσω αύριο. Οπότε, στα σχόλια, δηλώστε αριθμό σελίδων (και στείλτε και μέιλ στο sarantπαπάκιpt.lu να σας στείλω τις σελίδες).

Ένα ευκολάκι για αρχή, από το ηλεΒήμα, αν και το βρίσκω και στην Καθημερινή και σε δεκάδες άλλους ιστότοπους: Η Σκωτία αναμένεται να διεξάγει εκλογές το 2014 για την ανεξαρτητοποίησή της. Επειδή προφανώς δεν θα κάνουν εκλογές όλη τη χρονιά, αλλά μία μέρα, το «να διεξάγει» είναι λάθος -το σωστό είναι «να διεξαγάγει», και για να το δούμε αυτό αρκεί να αλλάξουμε το ρήμα, να το κάνουμε, έστω, «διοργανώνω», οπότε βέβαια θα πούμε ότι η Σκωτία «θα διοργανώσει εκλογές το 2014». Ο τύπος «θα διεξαγάγει» ενοχλεί, ίσως, και από την άλλη ο αναλογικός τύπος (στο πρότυπο του «να παράξει») που θα έλυνε το πρόβλημα, «να διεξάξει», δεν συνηθίζεται ακόμα. Βέβαια, ο Κοραής κι ο Κούμας κι άλλοι του 19ου αιώνα τον χρησιμοποιούσαν, ενώ και στην Κύπρο χρησιμοποιείται αρκετά, οι κουμπάροι είναι πρωτοπόροι σε αρκετά πράγματα, οπότε ίσως μας έρθει το φως από νοτιοανατολικά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Μποστ, Μαργαριτάρια, Μεταγραφή ξένων ονομάτων, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 287 Σχόλια »

Ο χακεμένος Ισοκράτης και μερικά ακόμα προεκλογικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 5 Μαΐου, 2012

Η προεκλογική περίοδος τέλειωσε, αύριο ψηφίζουμε, το σημερινό άρθρο αναπόφευκτα είναι προεκλογικό και εθιμικά θα έχει μεζεδάκια, άρα: προεκλογικά μεζεδάκια, όπως είχαμε και την προηγούμενη βδομάδα. Ομολογώ ότι δεν έψαξα να βρω μαργαριτάρια και λάθη στις ομιλίες των πολιτικών αρχηγών και των υποψήφιων βουλευτών, κι έτσι ο τίτλος «προεκλογικά» δεν είναι απόλυτα ακριβής, περισσότερο χρονολογικός είναι ο προσδιορισμός.

Ωστόσο, πριν από λίγο άκουγα τον Ευάγγ. Βενιζέλο που μιλούσε στην κεντρική προεκλογική συγκέντρωση του ΠΑΣΟΚ στο Σύνταγμα, να λέει: «Το ΠΑΣΟΚ δεν θα γίνει δεκανίκι οποιουδήποτε». Δεν λέω ότι είναι λάθος, αλλά εγώ, που δεν έχω τον τρόμο της διπλής άρνησης, θα έλεγα «δεν θα γίνει δεκανίκι κανενός». Να διευκρινίσω ότι τρόμος της διπλής άρνησης είναι μια σχετικά καινούργια γλωσσική ασθένεια, που κάνει μερικούς να αποφεύγουν τη διπλή άρνηση (δεν είδα κανέναν, δεν μου είπε τίποτα, δεν θα γίνει ποτέ αυτό) είτε από επιρροή των αγγλικών είτε από νοσταλγία της αρχαιότροπης καθαρεύουσας. Πράγματι, στην καθαρεύουσα, και μάλιστα όχι την απλή, θα πεις «ουδένα είδα, ουδέν είπε, ουδέποτε θα γίνει». Όσο λάθος είναι όμως να γράψεις «ουδένα δεν είδα», άλλο τόσο είναι και το «κανέναν είδα», και μάλιστα χειρότερο γιατί εύκολα οδηγεί σε παρανόηση. Το «δεν θα γίνει δεκανίκι οποιουδήποτε» δεν είναι ακριβώς ίδια περίπτωση -αν και κάποιος σχολαστικός θα έλεγε πως διαφέρει από το ‘κανενός». Δεν θα γίνει δεκανίκι «οποιουδήποτε» θα μπορούσε να νοηθεί ότι σημαίνει πως θα γίνει δεκανίκι μόνο ορισμένων, αλλά όχι και του πρώτου τυχόντα, όχι όποιου κι όποιου. Όταν λέμε «δεν πάω οπουδήποτε» δεν εννοούμε «δεν πάω πουθενά», έτσι δεν είναι;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκλογές, Λαθροχειρίες, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 67 Σχόλια »

Ομερτά και Σίσυφοι

Posted by sarant στο 21 Οκτωβρίου, 2011

Είχα αποφασίσει να μην ανεβάσω άρθρο σήμερα, το είχα αναγγείλει κιόλας, δεν είχα διάθεση και εκτός αυτού το πρωί θα λείπω. Τελικά όμως άλλαξα γνώμη. Ίσως φταίει γι’ αυτό η ομερτά.

Η ομερτά είναι ο νόμος της σιωπής, λένε τα λεξικά, ή τέλος πάντων όσα την έχουν, ο ιδιότυπος μαφιόζικος κώδικας συμπεριφοράς που απαγορεύει την κοινολόγηση των μυστικών της οργάνωσης. Τη λέξη τη χρησιμοποίησε χτες στη Βουλή ο ηγέτης του Σύριζα, ο κ. Τσίπρας, λέγοντας ότι δεν είναι δυνατό να λειτουργεί μία κοινοβουλευτική δημοκρατία με όρους ομερτά, αναφερόμενος στο γεγονός ότι οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ για πολλοστή φορά καλούνται να ψηφίσουν ένα νομοσχέδιο κόντρα στη δική τους συνείδηση.

Ο κ. Βενιζέλος διαμαρτυρήθηκε εντονότατα και ζήτησε από τον κ. Τσίπρα να ανακαλέσει και ο κ. Τσίπρας εξήγησε ότι ομερτά σημαίνει εκβιασμένη πειθαρχία και συμφωνία, την οποία έχουμε πολύ καιρό στα πολιτικά πράγματα της χώρας.

Το επεισόδιο, όπως αποτυπώθηκε στο βίντεο, μπορείτε να το δείτε εδώ, στην αρχή (ομιλία Τσίπρα):

http://www.youtube.com/watch?v=T6uooJIhWbQ

και τη συνέχεια εδώ:

http://www.youtube.com/watch?v=lCAR0aIq2PU

Χρησιμεύει το βίντεο ,γιατί οι χειρονομίες και οι εκφράσεις δεν αντικατοπτρίζονται στο ξερό κείμενο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Πολιτική | Με ετικέτα: , , , , , , | 54 Σχόλια »

Απεργιακά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 20 Οκτωβρίου, 2011


Απεργία (και) σήμερα, κι όσο κι αν τα ιστολόγια δεν απεργούν το κλίμα είναι κάπως ιδιόμορφο. Έλεγα να μην ανεβάσω σήμερα άρθρο, ή να βάλω μια επιγραφή ότι το κατάστημα είναι κλειστό, αλλά δεν μου πήγαινε. Οπότε, όπως η νοικοκυρά που βγάζει από την κατάψυξη μια κατεψυγμένη πίτσα και την πετάει στο φούρνο, έτσι κι ο Νικοκύρης καταλήγει στην εύκολη λύση: μεζεδάκια, έστω κι αν δεν έχει περάσει βδομάδα από το προηγούμενο άρθρο με παρόμοιο υλικό. (Εδώ που τα λέμε, τα μεζεδάκια δεν είναι και τόσο εύκολη λύση. Πολύ ευκολότερο είναι να ξαναζεστάνω κάποιο από τα άρθρα του παλιού μου ιστότοπου).

* Τέλος πάντων, ας ξεκινήσουμε με κάτι ακραιφνώς γλωσσικό και όχι και πολύ συγκλονιστικό. Πολλοί ιστότοποι έγραψαν ότι η συνάντηση Παπανδρέου-Σαμαρά προχτές ήταν πολύ σύντομη, και ότι διήρκησε μόνο 35 λεπτά. Φυσικά, αυτός ο τύπος δεν μπορεί να είναι σωστός -το ρήμα είναι διαρκώ, ο αόριστος είναι διάρκεσα ή διήρκεσα (στα ρήματα του τύπου αυτού, η αύξηση δεν είναι υποχρεωτική). Κι όμως, ο τύπος *διήρκΗσε είναι αρκετά συχνός, και όχι μόνο σε ερασιτεχνικά ιστολόγια αλλά και στις θεωρούμενες καλές οικογένειες, Βήμα, Καθημερινή κτλ. (γκουγκλίστε και θα δείτε). Το θέμα το είχαμε συζητήσει παλιότερα και στη Λεξιλογία και είχα τότε πει ότι δεν αποκλείεται η τροπή του -εσε σε -ησε να οφείλεται στην έλξη από το πρώτο «διή» και στην επιρροή του «διήνυσε» που έχει παρεμφερή σημασία. Ότι είναι μάλλον έλξη φαίνεται και από το ότι αν έχουμε να κλίνουμε το απλό ρήμα, το αρκώ, θα πούμε ομόφωνα «άρκεσε» και όχι βέβαια «*άρκΗσε», διότι δεν υπάρχει το διπλό i της αρχής να έλκει και την τρίτη συλλαβή. Πάντως, εγώ προτιμώ τον τύπο «διάρκεσε» (και «διάνυσε») που τον βρίσκω και πιο εύηχο, αυτά τα συνεχόμενα i (διίνισε, διινίθι, διιμίφθι) λίγο γελοία τα βρίσκω -βέβαια, περί ορέξεως…

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθλήματα, Επικαιρότητα, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 105 Σχόλια »

Επιλεκτική χρεοκοπία ή selective default;

Posted by sarant στο 14 Ιουλίου, 2011

Ο υπουργός οικονομικών Ευ. Βενιζέλος δήλωσε προχτές: Η επιλεκτική χρεοκοπία τρομάζει χωρίς λόγο. Γι’ αυτό και χρησιμοποιώ επιμόνως τον αγγλικό όρο «selective default». Αυτό δεν είναι ένα πραγματικό γεγονός, δεν είναι χρεοκοπία. Είναι μια αξιολόγηση κρατικών ομολόγων που κάνουν οι τρεις γνωστοί οίκοι αξιολόγησης. Δεν δημιουργεί αυτό από μόνο του μια πραγματικότητα, ούτε ενεργοποιεί τον περιβόητο μηχανισμό των CDS.

Δεν μπαίνω στην ουσία να εξετάσω τι είναι «επιλεκτική χρεοκοπία» και ποιες συνέπειες θα έχει για τη χώρα και για τους πολίτες. Αφενός επειδή δεν τα ξέρω καλά και… δεν θέλω να τα ξέρω καλύτερα, και αφετέρου επειδή εμείς εδώ λεξιλογούμε και οπωσδήποτε δεν οικονομολογούμε. Αν κάποιος θέλει και μπορεί να εξηγήσει, τα σχόλια είναι ανοιχτά· εγώ θα σταθώ στη διάκριση που έκανε ο κ. Βενιζέλος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Επικαιρότητα, Ευπρεπισμός | Με ετικέτα: , , , , | 135 Σχόλια »