Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Εύδοξος ο Κυζικηνός’

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 9 – Οι εξερευνήσεις της ελληνιστικής εποχής

Posted by sarant στο 20 Νοεμβρίου, 2018

Εδώ και λίγο καιρό ξεκίνησα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών και των εξερευνήσεων του αρχαίου κόσμου. Η σημερινή συνέχεια είναι η ένατη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Σήμερα θα παραθέσω αποσπάσματα από το τέταρτο κεφάλαιο του βιβλίου με τις εξερευνήσεις της ελληνιστικής εποχής. Σημειώνω ότι ο πατέρας μου προτιμά τον όρο «περίπλους» για το ταξίδι του Νεάρχου αντί για το «παράπλους» που είναι ο πρωτότυπος όρος -όχι ότι έχουν μεγάλη διαφορά.

Οι εξερευνήσεις της ελληνιστικής εποχής

Η εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Μολονότι ως ελληνιστική εποχή οι ιστορικοί χαρακτηρίζουν την εποχή των διαδόχων του Αλεξάνδρου, δε μπορούμε να μην αρχίσουμε από την εκστρατεία του, καθώς, εκτός από μεγαλειώδης στρατιωτική επιχείρηση, υπήρξε ταυτόχρονα αληθινή εξερεύνηση, αλλά και αποστολή με σαφή επιστημονικά χαρακτηριστικά.

Από στρατιωτικής σκοπιάς, η εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, που κατέλυσε σε εννέα χρόνια μιαν ισχυρή αυτοκρατορία, στα πρώτα της στάδια είναι κατά κάποιον τρόπο συνέχεια της «Ανάβασης» του Κύρου και της «Καθόδου» των Μυρίων, αλλά και της εκστρατείας του Σπαρτιάτη βασιλιά Αγησίλαου στη δυτική Μικρά Ασία. Από τις επιχειρήσεις αυτές ο Αλέξανδρος πήρε πολύτιμα διδάγματα, τα οποία αξιοποίησε με αξιοθαύμαστο τρόπο. Για πρώτη φορά στρατός, που βρέθηκε σε τόσο μεγάλη απόσταση από τη βάση του, αντιμετώπισε νικηφόρα πολύ μεγαλύτερες δυνάμεις, όπως έγινε στην Ισσό και στα Γαυγάμηλα.

Αναφορικά τώρα με τον εξερευνητικό χαρακτήρα της εκστρατείας, αυτός προκύπτει από το γεγονός ότι για πρώτη επίσης φορά Έλληνες (πλην Λακεδαιμονίων) περπάτησαν σε εδάφη που δεν είχαν καν ακουστά: στα υψίπεδα του Ιράν, της Παρθίας και της Βακτριανής, πέρασαν από φοβερές ερήμους και έφτασαν σε χώρες μυθικές, όπως η Ινδία.

Παράλληλα, όμως, η εκστρατεία του είχε και επιστημονικά χαρακτηριστικά. Επειδή ήταν μαθητής του Αριστοτέλη, είχε υποσχεθεί στον δάσκαλό του, με τον οποίο διατηρούσε αλληλογραφία σε όλη τη διάρκεια της εκστρατείας, να συγκεντρώνει και να του στέλνει οτιδήποτε παρουσίαζε κάποιο επιστημονικό ενδιαφέρον. Για τον σκοπό αυτόν συγκρότησε ειδικό τμήμα, επικεφαλής του οποίου τοποθέτησε τον Ονησίκριτο, που το επάνδρωσε με πολλούς ειδικούς (γεωγράφους, ιστορικούς, μηχανικούς). Το ειδικό αυτό σώμα ακολουθούσε τον στρατό και συγκέντρωνε κάθε τι σπάνιο, ή απλώς αξιοπερίεργο εύρισκε στην πορεία του, από ορυκτά, φυτά ή ζώα έως βιβλία.

Στο σώμα αυτό υπήρχαν ειδικοί καταμετρητές – οι βηματιστές – οι οποίοι μετρούσανε και καταγράφανε τις αποστάσεις που κάλυπτε ο στρατός του Αλεξάνδρου, καθώς και άλλοι ειδικοί που είχαν εντολή να καταγράφουν τόσο το ημερολόγιο πορείας, όσο και το ιστορικό της ανεύρεσης όσων συγκέντρωναν. Τα ευρήματα που συγκέντρωνε το τμήμα αυτό, ο Αλέξανδρος τα προωθούσε με ειδικούς ταχυδρόμους στον Αριστοτέλη. Δυστυχώς καμία από τις αναφορές αυτές των ειδικών δεν έχει διασωθεί εκτός από τις καταμετρήσεις των βηματιστών.

ΧΑΡΤΗΣ 6

Η εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου και ο περίπλους του Νεάρχου

Ο περίπλους του Νέαρχου

Αυτό που αναφέρω προηγουμένως, ότι η εκστρατεία του Αλέξανδρου είχε ταυτόχρονα και εξερευνητικό χαρακτήρα, επιβεβαιώνεται από τα αποτελέσματά της. Μολονότι η αυτοκρατορία που δημιούργησε δεν έζησε μετά τον θάνατό του, τα κράτη των διαδόχων του διατηρήθηκαν επί αιώνες, με αποτέλεσμα να ενοποιηθούν ο κόσμος της Μεσογείου με τον κόσμο της Ανατολής. Από τον καιρό των ταξιδιών του Κτησία, που μνημονεύονται σε προηγούμενο κεφάλαιο, υπήρχε μεγάλο ενδιαφέρον για την Ινδία και η ίδρυση των κρατών των διαδόχων στις χώρες της Ανατολής μεγάλωσε το ενδιαφέρον όχι μόνο για τις Ινδίες, αλλά και για τις χώρες που περιβάλλουν τον Ινδικό ωκεανό.

Ο στόλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, στην αρχή της εκστρατείας του, περιλάμβανε 150 με 160 πολεμικά πλοία, κυρίως τριήρεις (από τις οποίες 29 ήταν αθηναϊκές) και δεκάδες μεταγωγικά. Στην αρχή της εκστρατείας, κύρια αποστολή του ήταν να αντιμετωπίζει τον περσικό στόλο (στον οποίον περιλαμβάνονταν και πολλά ελληνικά πλοία και ναύαρχός του ήταν επίσης Έλληνας, ο Μέμνων ο Ρόδιος), που είχε μεταφέρει τον πόλεμο στο Αιγαίο και απειλούσε να αποκόψει τον Αλέξανδρο από τη Μακεδονία, καταλαμβάνοντας τα στενά. Μόνο ο θάνατος του Μέμνωνα, που ήταν ήδη γέρος και άρρωστος, απέτρεψε αυτόν τον κίνδυνο. Πάντως ο στόλος αυτός δεν έπαιξε ουσιαστικό ρόλο στην εκστρατεία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις | Με ετικέτα: , , , , | 63 Σχόλια »