Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘ζάρκος’

Ο Γκόλιος, ο Ζάρκος κι ο Τσιπλάκης

Posted by sarant στο 24 Ιανουαρίου, 2018

Θ’ αναρωτηθείτε, τι σχέση έχουν τα τρία επώνυμα που παραθέτω, σε αλφαβητική σειρά, στον τίτλο του άρθρου. Ποιοι είναι αυτοί, τέλος πάντων, οι συμπολίτες μας και γιατί μας ενδιαφέρουν;

Να ξεκαθαρίσω από την αρχή πως δεν αναφέρομαι σε συγκεκριμένα πρόσωπα που φέρουν τα επώνυμα αυτά. Θα μπορούσα μάλιστα να γράψω τις λέξεις με πεζό το πρώτο τους γράμμα: γκόλιος, ζάρκος και τσιπλάκης και ίσως έτσι να’τανε καλύτερα.

Αλλά, θα ρωτήσετε, υπάρχουν τέτοιες λέξεις στη γλώσσα μας; Γκόλιος, ζάρκος και τσιπλάκης;

Υπάρχουν, μα δεν θα τις βρείτε στα σύγχρονα μεγάλα λεξικά μας, και ίσως όχι άδικα αφού, κακά τα ψέματα, στις μέρες μας μονο σε ιδιώματα χρησιμοποιούνται -ενώ βεβαίως έχουν επιβιώσει και ως επίθετα, όπως θα πεισθείτε αν γκουγκλίσετε τις λέξεις.

Δυο από τις λέξεις αυτές (τον ζάρκο και τον τσιπλάκη) τις έχω συμπεριλάβει στο παλιό μου βιβλίο «Λέξεις που χάνονται». Τον γκόλιο τον κρατάω για το σίκουελ, αν αξιωθώ να το γράψω 🙂

Το κοινό στοιχείο που έχουν αυτές οι τρεις λέξεις είναι πως σημαίνουν το ίδιο πράγμα, είναι δηλαδή συνώνυμες. Και οι τρεις σημαίνουν «γυμνός» ενώ έχουν πάρει μεταφορικά τη σημασία «φτωχός, κακομοίρης».

Και οι τρεις λέξεις είναι δάνειες, πράγμα που εξηγεί για ποιο λόγο υπάρχουν τόσα πολλά ακριβή συνώνυμα της ίδιας έννοιας. Στα Συνώνυμα & Συγγενικά ο Βλαστός, στη λέξη «γυμνος» δίνει συνώνυμο το γδυτός, το ξεγυμνωμένος και άλλα ομόρριζα, το τσίτσιδος και το πίπιλος, το ζάρκος και ζόρκος. Δεν έχει τον γκόλιο και τον τσιπλάκη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Όχι στα λεξικά, Επώνυμα, Ετυμολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 187 Σχόλια »

Η ζάντζα, ο ζάρκος και το ζεμπερέκι

Posted by sarant στο 7 Δεκέμβριος, 2012

Τα άρθρα που ανεβαίνουν στο ιστολόγιο κάθε πρωί, συνήθως γράφονται την προηγούμενη μέρα. Κι επειδή η χτεσινή μέρα ήταν μέρα γιορτής, οπότε είχα άλλες ασχολίες, για να μην σας αφήσω σήμερα… άναρθρους, (εννοώ χωρίς άρθρο, όχι πως θα έχανε η Βενετιά βελόνι), πήρα αφορμή από τη λέξη ζεμπερέκι, που την ανέφερα στο χτεσινό άρθρο, για την οποία έγινε και μια σχετική συζήτηση στα σχόλια, και σκέφτηκα να ανεβάσω εδώ τρία λήμματα από το βιβλίο μου «Λέξεις που χάνονται«, τα τρία λήμματα που βλέπετε στον τίτλο, ζάντζα, ζάρκος και ζεμπερέκι, που κοινό τους στοιχείο έχουν, απλώς, ότι αρχίζουν από το γράμμα ζ. Μπορεί να πείτε ότι είναι και αυτοδιαφημιστικό το άρθρο, αλλά μία στο τόσο δεν πειράζει, θαρρώ, να ευλογάω τα γένια μου.

Οι τρεις λέξεις που είναι το σημερινό μας θέμα δεν υπάρχουν στα μεγάλα σύγχρονα λεξικά μας (δηλαδή του Μπαμπινιώτη και του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη), μάλιστα η πρώτη από αυτές δεν υπάρχει, απ΄ όσο ξέρω, σε κανένα γενικό λεξικό, παρά μόνο, ίσως, σε γλωσσάρια τοπικών διαλέκτων. Ωστόσο, είναι λέξεις ακόμα ζωντανές σε τοπικό επίπεδο, και αναφέρω τα μέρη στα οποία (νομίζω ότι) ακούγεται η κάθε λέξη, αλλά φυσικά δέχομαι πολύ ευχαρίστως συμπληρώσεις όσον αφορά τη γεωγραφική διασπορά, αν ξέρετε ότι η λέξη ακούγεται στην περιοχή σας.

Νομίζω ότι είναι λέξεις αρκετά σπάνιες, δηλαδή φαντάζομαι πως οι περισσότεροι δεν θα τις ξέρουν -αν και το ζεμπερέκι είναι κάπως ευρύτερα γνωστή λέξη. Εξάλλου, οι πρώτες δύο λέξεις δεν είναι πανελλήνιες. Αλλά αυτά θα μου τα πείτε εσείς, αν δηλαδή τις ξέρετε και από πού.

Διευκρινίζω ότι περιορίζομαι στο να αντιγράψω τα λήμματα από το βιβλίο μου, όπου είχα βάλει όριο στην έκταση των λημμάτων (200 λέξεις το πολύ). Δηλαδή, δεν εκθέτω όλες τις πληροφορίες που μπορεί να βρει κανείς για κάθε λέξη -αλλά στα σχόλια μπορούμε φυσικά να προσθέσουμε περισσότερα κατά βούληση: το κείμενο που τυπώνεται σε χαρτί αναγκαστικά μπαίνει σε περιορισμούς που δεν τους έχουν τα ηλεκείμενα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Ετυμολογικά, Λεξικογραφικά, Ντοπιολαλιές | Με ετικέτα: , , , | 100 Σχόλια »