Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ζορζ Μπρασένς’

Το σύνεργο που δεν μου αρέσει να κουβαλάω

Posted by sarant στο 28 Νοέμβριος, 2016

umbrella_rainΕτοιμάζομαι για ένα μικρό διήμερο ταξίδι και φτιάχνω το σακ βουαγιάζ μου και μοιραία θα πάρω μαζί μου και ομπρέλα -στην Εσπερία το σύνεργο αυτό είναι απαραίτητο, βλέπετε. Δεν μου αρέσει να κουβαλάω ομπρέλα και ακόμα λιγότερο να τη χρησιμοποιώ -την έχω μαζί μου πιο πολύ αποτροπαϊκά, για ξόρκι. «Γιατί δεν ανοίγεις την ομπρέλα; Βρέχει» μου λέει η γυναίκα μου συχνά. «Μα τι λες; Αν την ανοίξω θα βραχεί», της απαντάω. Προτιμώ να ανεβάσω κουκούλα, ας πούμε -άλλωστε, όταν φυσάει δεν έχει νόημα η ομπρέλα.

Δεν μου αρέσει να τη χρησιμοποιώ, αλλά θα της αφιερώσω το σημερινό άρθρο.

Τη χαρακτήρισα «σύνεργο» που είναι μάλλον λάθος, μια και με τα σύνεργα (ή τα εργαλεία) φτιάχνουμε κάτι, αλλά πώς θα τη λέγατε εσείς; Κατά το λεξικό, η ομπρέλα είναι «φορητό αντικείμενο που αποτελείται από αδιάβροχο ύφασμα στερεωμένο επάνω σε ένα σκελετό με λαβή και χρησιμεύει για ατομική προστασία από τη βροχή ή τον ήλιο». Κυρίως από τη βροχή, βέβαια, διότι στην Ελλάδα, κι ας καίγεται από τον ήλιο, κυρίως απωανατολίτες τουρίστες βλέπουμε να χρησιμοποιούν ομπρέλες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Άχθος Αρούρης, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Πορτοκαλισμοί, Σατιρικά, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , | 183 Σχόλια »

Πάγκοι και παγκάκια

Posted by sarant στο 13 Αύγουστος, 2015

Σε ένα από τα γνωστότερα τραγούδια του, ο Ζορζ Μπρασένς τραγουδάει για τα ζευγαράκια που φιλιούνται στα παγκάκια των πάρκων.

Τον ακούμε εδώ σε ζωντανή εκτέλεση από τη γαλλική τηλεόραση:

Τα λόγια μπορείτε να τα βρείτε στο Διαδίκτυο, π.χ. εδώ, αλλά θα εστιαστώ στο ρεφρέν του τραγουδιού:

Les amoureux qui se bécotent sur les bancs publics
Bancs publics, bancs publics
En se foutant pas mal du regard oblique
Des passants honnêtes
Les amoureux qui se bécotent sur les bancs publics
Bancs publics, bancs publics
En se disant des «Je t’aime» pathétiques
Ont des petites gueules bien sympathiques

Πρόχειρα έκανα μια μετάφραση με ρίμα, αλλά όχι πάνω στο ρυθμό:

Τα ερωτευμένα ζευγαράκια που φιλιούνται στα παγκάκια
αδιαφορώντας για τα λοξά βλέμματα που τους ρίχνουν οι κυράτσες
Τα ερωτευμένα ζευγαράκια που φιλιούνται στα παγκάκια
Λέγοντας παθιασμένα «σ’ αγαπώ», έχουνε συμπαθέστατες φάτσες

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γαλλία, Γενικά γλωσσικά, Γιουτουμπάκια, Λογοτεχνία, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , | 97 Σχόλια »

Ο Μπρασένς και το πλήθος

Posted by sarant στο 26 Ιουλίου, 2015

Ένα από τα γνωστότερα τραγούδια του Ζορζ Μπρασένς (1921-1981), του αγαπημένου Γάλλου τραγουδοποιού, είναι το La mauvaise reputation, Η κακή φήμη δηλαδή. Ήταν το πρώτο τραγούδι του πρώτου του μεγάλου δίσκου (1952), που είχε τον ίδιο τίτλο.

Το ακούμε εδώ από μεταγενέστερη τηλεοπτική ζωντανή εκτέλεση:

Στο τραγούδι μιλάει ένας ειρηνικός αντικονφορμιστής, που μένει σ’ ένα μικρό χωριό αλλά αρνείται να βαδίσει την πεπατημένη όπως όλοι οι άλλοι. Αποτέλεσμα είναι να έχει αποκτήσει κακή φήμη και να τον κατηγορούν όλοι οι συγχωριανοί του. Η μεγαλοφυία του Μπρασένς εκδηλώνεται στο τελευταίο δίστιχο της καθεμιάς από τις τέσσερις στροφές, όπου ο παιχνιδιάρικος δεύτερος στίχος αναιρεί τη ζοφερή απειλή του πρώτου.

Tout le monde médit de moi,
Sauf les muets, ça va de soi.
(μεταφράζω κατά λέξη: Όλος ο κόσμος με κακολογεί, εκτός από τους μουγγούς, εννοείται).

Tout le monde me montre du doigt
Sauf les manchots, ça va de soi.
(Όλος ο κόσμος με δείχνει με το δάχτυλο, εκτός από τους κουλούς, εννοείται)

Tout le monde se rue sur moi,
Sauf les culs-de-jatte, ça va de soi.
(Όλος ο κόσμος χιμάει καταπάνω μου, εκτός από τους κουτσούς, εννοείται)

και τέλος,
Tout l’mond’ viendra me voir pendu,
Sauf les aveugles, bien entendu.
(Όλοι θάρθουν να με δουν κρεμασμένον, εκτός απ’ τους τυφλούς, φυσικά).

Να δούμε κι όλο το ποίημα στα ελληνικά, στη μετάφραση του ποιητή Γιαννη Βαρβέρη (Υπάρχει κι άλλη μετάφραση, του φίλου Δημήτρη Μπόγδη, που το έχει τραγουδήσει κιόλας. Άλλη φορά). Το πρωτότυπο εδώ.

Στο χωριουδάκι μου θα σας το πω
Έχω ένα όνομα πολύ κακό:
είτε φωνάζω είτε λουφάζω
Πάντα σε σκέψεις τους άλλους βάζω.
Μα εγώ δεν κάνω κακό σε κανένα
Κάνοντας εκείνο που αρέσει σε μένα.
Στους άλλους όμως ποτέ δεν αρέσεις
Αν το καπέλο σου στραβά φορέσεις
Κι όλοι γι΄ αυτό με κακολογούνε,
Πλην των μουγκών γιατί δεν το μπορούνε.

Της εθνικής μας γιορτής τη μέρα
Στο κρεβάτι μου μένω όλη μέρα,
Στη μουσική και στις τόσες παράτες
Εγώ γυρίζω πάντα τις πλάτες.
Όμως δεν κάνω κακό σε κανένα,
Όταν τα αυτιά μου έχω βουλωμένα.
Στους άλλους όμως ποτέ δεν αρέσεις
Αν το καπέλο σου στραβά φορέσεις.
Κι εμένα όλοι δαχτυλοδειχτούνε,
Πλην των κουλών γιατί δεν μπορούνε.

Αν συναντήσω έναν άτυχο κλέφτη,
που ένας χωριάτης τον κυνηγάει,
Το πόδι βάζω κι αμέσως πέφτει
Κάτω ο Χωριάτης κι ο κλέφτης το σκάει.
Μα εγώ δεν κάνω κακό σε κανένα
Βοηθώντας κλέφτες να φεύγουν ολοένα.
Στους άλλους όμως ποτέ δεν αρέσεις
Αν το καπέλο σου στραβά φορέσεις.
Κι εμένα  όλοι τρέχουν να βρούνε
Πλην των κουτσών γιατί δεν μπορούνε.

Τι με προσμένει για να μαντέψεις
Του Ιερεμία την τέχνη μην κλέψεις.
Μόλις θα βρούνε σκοινί χοντρό
Μου το περάσαν ευθύς στο λαιμό.
Μα εγώ δεν κάνω κακό σε κανένα
Κάνοντας κείνο που αρέσει σε μένα.
Στους άλλους όμως ποτέ δεν αρέσεις
Αν το καπέλο σου στραβά φορέσεις.
Και στην κρεμάλα όλοι θα με δούνε
Πλην των τυφλών γιατί δεν το μπορούνε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Καβαφικά, Ποίηση, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , | 82 Σχόλια »

Μια επέτειος και οι «ασχημίες στις παρελάσεις»

Posted by sarant στο 29 Οκτώβριος, 2011

Το σημερινό μας άρθρο έχει θέμα διπλό ή μάλλον φιλοξενεί δυο διαφορετικά θέματα. Αυτό έχει και τα καλά του, αλλά διπλό δεν θα πει αυτομάτως καλό: διπλός είναι κι ο τραγέλαφος, αλλά τον κοιτάνε και γελάνε. Αναγκάστηκα όμως να προχωρήσω σ’ αυτήν τη συγκατοίκηση, επειδή είχα έτοιμο ένα άρθρο για τη σημερινή επέτειο, αλλά ύστερα προστέθηκαν τα χτεσινά γεγονότα στις παρελάσεις σε όλη σχεδόν τη χώρα. Τη σημερινή επέτειο; Ναι -ο τίτλος είναι ελαφρώς παραπλανητικός: η επέτειος δεν είναι η 28 Οκτωβρίου, στην οποία έχουμε αφιερώσει ήδη άρθρο. Σήμερα, 29 Οκτωβρίου, λοιπόν, κλείνουν τριάντα χρόνια από τον θάνατο ενός πολύ αγαπημένου καλλιτέχνη, του Γάλλου τραγουδοποιού Ζορζ Μπρασένς (Georges Brassens). Ο Μπρασένς γεννήθηκε στις 22 Οκτωβρίου 1921 στην όμορφη μικρή πόλη Sète της Νότιας Γαλλίας και πεθανε εξήντα χρόνια και εφτά μέρες αργότερα, στις 29 Οκτωβρίου 1981 στο Παρίσι. Και επειδή τα γενέθλια και η ημερομηνία του θανάτου του πέφτουν κοντά, στη Γαλλία αυτές τις μέρες γίνεται μια γιορτή στη μνήμη του, που κρατάει μια βδομάδα, ξεκινώντας από τα 90χρονα της γέννησής του.

Πρωτοστάτης στο ξεκίνημα αυτής της γιορτής, που γίνεται ήδη εδώ και κάμποσα χρόνια, ήταν ο φίλος Δημήτρης Μπόγδης, Έλληνας που ζει στη Γαλλία και που έχει μεταφράσει στα ελληνικά πολλά τραγούδια του Μπρασένς, μερικά από τα οποία έχουμε παρουσιάσει εδώ.

Για παράδειγμα, έχουμε αναφερθεί σε εφτά εκτελέσεις/μεταφράσεις του πασίγνωστου Γορίλα του Μπρασένς, ενώ ένα άλλο τραγούδι σε μετάφραση Μπόγδη, την περίφημη Φερνάντ (ή Νόνω όπως τη μετέφρασε ο Μπόγδης για τις ανάγκες της ρίμας) μπορείτε να ακούσετε σε ένα άλλο άρθρο, με τίτλο Μπρασένς για δέσιμο, που το είχα γράψει για να κριτικάρω μια άλλη μετάφραση του έργου του Μπρασένς, γεμάτη διασκεδαστικότατα μαργαριτάρια.

Μια και σήμερα είναι η επέτειος του Μπρασένς, σκέφτομαι ότι δεν έχουμε παρουσιάσει εδώ το εμβληματικό του τραγούδι, την Κακή φήμη (La mauvaise réputation). Μιλάει για έναν κάτοικο μικρού χωριού που έχει αποκτήσει τόσο κακή φήμη, επειδή δεν φέρεται όπως όλος ο κόσμος, που όλοι τον κακολογούν, εκτός από τους μουγκούς’ ολοι τον δακτυλοδεικτούν, εκτός από τους κουλούς’ όλοι τον κυνηγάνε, εκτός από τους κουτσούς’ και όλοι θα έρθουν να τον δουν κρεμασμένο, εκτός από τους τυφλούς βεβαίως! Ελάχιστα σύμφωνο με τις αρχές της πολιτικής ευπρέπειας, αλλά αυτός ήταν ο Μπρασένς, που τον βλέπουμε εδώ να τραγουδάει την Κακή φήμη: Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Επετειακά, Επικαιρότητα, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , | 191 Σχόλια »

Μπρασένς για δέσιμο

Posted by sarant στο 5 Απρίλιος, 2011

Όπως έχω ξαναγράψει, δεν ενστερνίζομαι το παλιό ευφυολόγημα που λέει ότι οι μεταφράσεις είναι σαν τις γυναίκες, δηλαδή όταν είναι ωραίες δεν είναι πιστές κι όταν είναι πιστές δεν είναι ωραίες. Τόσο σαν μεταφραστής όσο και σαν σύζυγος, έχω στοιχεία ότι ο κανόνας αυτός δεν ισχύει. Αναγνωρίζω όμως ότι στις μεταφράσεις στίχων και ποίησης, όταν θέλεις (ή πρέπει) να διατηρήσεις τους περιορισμούς του πρωτοτύπου (δηλαδή ας πούμε τη ρίμα και τη μετρική του), συχνά είναι όνειρο άπιαστο η απολύτως πιστή μετάφραση: είναι πολύ δύσκολο και να μεταφράσεις πιστά στίχο προς στίχο και να διατηρήσεις μέτρο και ρίμα.

Το θέμα αυτό το είχαμε συζητήσει πριν από κάμποσο καιρό, τότε που παρουσίασα διάφορες μεταφράσεις του Γορίλα του Ζορζ Μπρασένς. Κατά σύμπτωση και το σημερινό θέμα είναι αφιερωμένο στον Μπρασένς και στις μεταφράσεις του –αλλά τώρα όλα ξεκίνησαν από ένα μαργαριτάρι, ένα μαργαριτάρι γιγαντιαίων διαστάσεων, που μου το έστειλε ένας φίλος με ηλεμήνυμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κριτική μεταφράσεων, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Παράλληλα κείμενα, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , | 238 Σχόλια »