Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ζωή Γαβριηλίδου’

Χαλαρωτικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 3 Απριλίου, 2021

Χαλαρωτικά διότι από σήμερα χαλαρώνουν οι περιορισμοί (στην πράξη εχουν χαλαρώσει εδώ και μέρες -δημοσιογράφοι από κάποιον τηλεοπτικό σταθμό έκαναν τη διαδρομή Αθήνα-Γύθειο από την εθνική οδό χωρίς να τους σταματήσουν πουθενά για έλεγχο). Χαλαρώνουν  οι περιορισμοί όχι επειδή έχουμε ρίξει στο ελάχιστο τους σχετικούς δείκτες για την εξάπλωση της πανδημίας -κάθε άλλο, ο αριθμός των κρουσμάτων είναι τετραψήφιος και σχεδόν καθημερινά έχουμε νέο ρεκόρ σε διασωληνωμένους ασθενείς. Αλλά δεν αντέχουμε άλλο.

Κουραστήκαμε, η οικονομία καταρρέει, οπότε ανοίγουμε ελπίζοντας ότι ο καλός μας ο καιρός και ο Θεός της Ελλάδος θα σταθούν αρωγοί.

* Και ξεκινάμε, έτσι για αλλαγή, με ένα μαργαριτάρι από υποτίτλους που δεν αφορά την πανδημία.

Ο φίλος μας ο Jago που μου το έστειλε με διαβεβαιώνει ότι το είδε με τα μάτια του, καθώς παρακολουθούσε τη σειρά Blacklist στο Νέτφλιξ.

Η Σουηδική (αντί της Σαουδικής) Αραβία είναι στάνταρ ευφυολόγημα αλλά έχω δει πολλές φορες να γράφεται από λάθος και μάλιστα όχι μόνο σε υποτίτλους αλλά και σε πολύ σοβαρότερα κείμενα. Οπότε και το τωρινό δείγμα δεν είναι τρολιά αλλά γέννημα απροσεξίας.

Αλλά αν υπήρχε Σουηδική Αραβία, θα τη διασχίζαν άραγε τάρανδοι;

* Λέγαμε πιο πριν για τη χαλάρωση των μέτρων και την κούραση που υπάρχει. Διαβαζω λοιπόν στο in.gr ότι «οι πολίτες είναι πλέον σε άλλο μήκος κλίματος από την κυβέρνηση και τους λοιμωξιολόγους».

Ήτανε μακρύ το κλίμα και τό’φαγε ο γάιδαρος!

(Φυσικά, για μήκος κύματος μιλάει η στερεότυπη έκφραση -αλλά θα έγινε καποια συζήτηση και για το κλίμα κι έτσι από τον συμφυρμό προέκυψε το τερατάκι).

* Tο έχουμε ξαναβάλει σε μεζεδάκια, τον Νοέμβριο, τώρα όμως το βλεπουμε και στο σουπεράκι της δημόσιας τηλεόρασης, που ειναι και λίγο ντροπή.

Ο λόγος για τα περιβόητα rabbit test, που δεν είναι εξελιγμένα τεστ για τον κορονοϊό που γίνονται σε κουνέλια στη Νομανσλάνδη, όπως είχα γραψει στα αστεία, αλλά είναι το rapid test όπως το παράκουσε το παιδί που έχει Λόουερ (αλλά ήταν στη ΔΑΠ και γι’ αυτο πήρε τη θέση).

Βέβαια, αν τα είχαμε πει «ταχυτέστ» δεν θα γινόταν το λαθάκι (που δεν είναι τόσο σπάνιο όσο θα νόμιζε κανείς).

Η πλάκα είναι ότι rabbit test υπάρχουν ή πιο σωστά έχουν υπάρξει -ήταν ένα από τα πρώτα τεστ εγκυμοσύνης, που αναπτύχθηκε προπολεμικά. Έκαναν ένεση σε μια κουνέλα με ούρα γυναίκας κι αν ήταν έγκυος η γυναίκα λίγες μέρες αργότερα οι ωοθήκες της κουνέλας διογκώνονταν -αλλά φυσικά για να το δουν αυτό οι επιστήμονες έπρεπε να ανατάμουν και άρα να θανατώσουν το δύστυχο το ζώο.

Αργότερα αναπτύχθηκε μια άλλη μέθοδος με βατράχους με την οποία δεν χρειαζόταν να σκοτώνεται ο βάτραχος κι έτσι το Αρεταίειο, τα πρώτα χρόνια όταν δούλευε εκεί η μητέρα μου, διέθετε στέρνα με βατράχους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κύπρος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Υπότιτλοι | Με ετικέτα: , , , , , | 302 Σχόλια »

Του νόμου πλαίσιο ή του νόμου πλαισίου;

Posted by sarant στο 5 Ιουνίου, 2018

Στο δίλημμα του τίτλου θα μπορούσε κάποιος να βρει και τρίτη λύση (του νόμου-πλαίσιου) αλλά θα θεωρήσω ότι ταυτίζεται με τη δεύτερη, διότι το πραγματικό ερώτημα είναι αν θα κλίνουμε το δίλεκτο «νόμος πλαίσιο» και στα δύο σκέλη του ή αν θα κλίνουμε μόνο το πρώτο. Επικουρικά, το δεύτερο ερώτημα που τίθεται είναι αν θα γράψουμε το δίλεκτο με ή χωρίς ενωτικό.

Η συζήτηση αυτή έχει γίνει μερικές φορές στο ιστολόγιο αλλά δεν έχω γράψει άρθρο αφιερωμένο στο θέμα. Το έναυσμα το πήρα από μια παλιότερη ανάρτηση στη γλωσσική ομάδα Υπογλώσσια του Φέισμπουκ, όπου τέθηκε το ερώτημα αν πρέπει να πούμε «έπιασαν καλαμάρι-γίγας» ή «έπιασαν καλαμάρι-γίγαντα» (ή, έστω, καλαμάρι-γίγα).

Τα σύνθετα της κατηγορίας αυτής είναι ολοένα και περισσότερα, παρόλο που το φαινόμενο είναι σχετικά πρόσφατο στη γλώσσα μας. Στην ορολογία των γλωσσολόγων, λέγονται «παραθετικά πολυλεκτικά σύνθετα» ή, απλούστερα, «παραθετικά σύνθετα»: νόμος-πλαίσιο, κράτος μέλος, επίσκεψη-αστραπή, πόλη-κράτος, πτυχίο-μαϊμού, λέξη-κλειδί, παιδί φάντασμα.

Έγραψα πιο πάνω ότι πρόκειται για φαινόμενο σχετικά πρόσφατο, κι αυτό φαίνεται και από το ότι το 1986 η Άννα Αναστασιάδη-Συμεωνίδη τα συμπεριέλαβε και τα εξέτασε εκτενώς στη μελέτη της «Η νεολογία στην κοινή νεοελληνική», τα θεώρησε δηλαδή φαινόμενο νεολογικό. Πιο παλιά, ο Τριανταφυλλίδης στη Γραμματική του τού 1941 τα είχε αποδοκιμάσει ως «αντίθετα με το πνεύμα της ελληνικής γλώσσας», ενώ αντίθετα ο Αχ. Τζάρτζανος, στο έργο «Νεοελληνική σύνταξις της κοινής δημοτικής» παρατηρεί, πιο ουδέτερα, ότι «η κατά παράθεσιν σύνταξις έχει λάβει μεγάλη ανάπτυξι στη νέα ελληνική γλώσσα» και αποδελτιώνει τη φράση «έριχνε ματιές αινίγματα» από διήγημα του Ζαχαρία Παπαντωνίου του 1927.

Νεολογικό φαινόμενο το θεώρησαν και οι γλωσσολόγοι Θανάσης Νάκας και Ζωή Γαβριηλίδου, που αφιέρωσαν το 2005 βιβλίο στα παραθετικά σύνθετα, με τίτλο «Δημοσιογραφία και νεολογία. Τίτλοι-ευρήματα για θέματα-εκπλήξεις«. Το παλαιότερο δείγμα που έχουν βρει είναι ο τίτλος του παπαδιαμαντικού διηγήματος Έρως-Ήρως.

Εκτενής πραγμάτευση του θέματος υπάρχει επίσης στον «Οδηγό για τη σύνταξη, τη μετάφραση και την αναθεώρηση εγγράφων» της μεταφραστικής υπηρεσίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, πράγμα διόλου περίεργο αφού τα παραθετικά σύνθετα ευδοκιμούν στα ευρωενωσιακά κείμενα. Δανείζομαι ασύστολα από τη μελέτη αυτή.

Όπως σωστά επισημαίνουν οι Νάκας-Γαβριηλίδου, ο νεολογικός χαρακτήρας αυτών των συνθέτων πιστοποιείται από το γεγονός ότι δυσκολευόμαστε τόσο να τα ορθογραφήσουμε (με ενωτικό ανάμεσα στα συνθετικά τους ή χωρίς ενωτικό; Μέσα σε εισαγωγικά το δεύτερο συνθετικό ή όχι; κ.ο.κ.) όσο και να τα κλίνουμε (του έργου-πιλότου, τα έργα-πιλότοι ή του έργου-πιλότος, τα έργα-πιλότος;). Βέβαια, αυτά τα έγραφαν το 2005 αλλά και σήμερα η κατάσταση δεν έχει αλλάξει πολύ αφού και σήμερα προβληματιζόμαστε από τα σύνθετα αυτά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γραμματική, Γενικά γλωσσικά, Νεολογισμοί | Με ετικέτα: , , , , , , , | 165 Σχόλια »