Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ζωή Κωνσταντοπούλου’

Θηλυκή ταυτότητα γένους αρσενικού (της Αγγέλικας Ψαρρά)

Posted by sarant στο 18 Νοέμβριος, 2016

Το σημερινό άρθρο είναι αναδημοσίευση ενός πρόσφατου άρθρου της Αγγέλικας Ψαρρά στην Εφημερίδα των Συντακτών, για ένα θέμα που μας έχει και εδώ απασχολήσει πολλές φορές -τους έμφυλους τύπους των επαγγελματικών θηλυκών και ειδικότερα τον τύπο «η βουλεύτρια». Προκαταβολικά ζητώ συγνώμη από τους τακτικούς σχολιαστές, για τους οποίους το σημερινό θέμα είναι γνωστό -αλλά έχει και η μάθηση μάνα.

Όπως θα έχουν διαπιστώσει όσοι διαβάζουν συχνά το ιστολόγιο, είμαι ένθερμος οπαδός των έμφυλων τύπων και θεωρώ ότι η χρήση τους είναι ένα μικρό αλλά απαραίτητο βηματάκι στην κατεύθυνση της ισότητας των φύλων. Επειδή μέχρι πριν από καναδυό γενιές τόσα και τόσα επαγγέλματα, λειτουργήματα και αξιώματα ήταν άβατο για τις γυναίκες, τα αντίστοιχα επαγγελματικά θηλυκά ονόματα δεν υπάρχουν ή δεν έχουν τριφτεί στη χρήση, κι έτσι ξενίζουν. Χρησιμοποιούνται έτσι επίκοινοι τύποι (δηλαδή για το θηλυκό χρησιμοποιείται ο αρσενικός τύπος: η βουλευτής, η δικαστής κτλ.) οι οποίοι κατά τη γνώμη μου αποτελούν μιαν ωραιότατη μπούρκα που κρατάει τις γυναίκες αόρατες.

Δεν είναι όλες οι περιπτώσεις ίδιες, βέβαια. Στα ουσιαστικά σε -ος, όπου υπάρχουν θηλυκοί τύποι στη γλώσσα μας (π.χ. η μέθοδος) θα δεχτούμε τους επίκοινους τύπους (π.χ. η πρωθυπουργός, αν και θα το λέμε φοβάμαι για ξένες πρωθυπουργούς διότι με τη μαύρη καθυστέρηση που μας δέρνει θα αργήσουμε πολύ να αποκτήσουμε και εκλεγμένη ελληνίδα πρωθυπουργό πλάι στην υπηρεσιακή κυρία Θάνου) Στα ουσιαστικά σε -τής, αντίθετα, οι επίκοινοι τύποι είναι τελείως αδικαιολόγητοι.

Ποιον έμφυλο τύπο; Για την περίπτωση των γυναικών που εκλέγονται στη Βουλή υπάρχουν δυο δυνατότητες να δηλωθεί ο έμφυλος τύπος: υπάρχει ο τύπος βουλεύτρια, που είναι και ο ομαλός ελληνικός τύπος για τα ονόματα της κατηγοριας αυτής (ποιητής-ποιήτρια, νοσηλευτής-νοσηλεύτρια, εκπαιδευτής-εκπαιδεύτρια), αλλά υπάρχει και ο τύπος σε -ίνα, ένα επίθημα που έχει γενική χρήση. Παλιότερα είχα δείξει την προτίμησή μου στον τύπο «βουλευτίνα», τώρα χρησιμοποιώ και τους δύο περίπου αδιάφορα και εναλλάξ. Οι ενστάσεις για τον τύπο «βουλευτίνα» είναι ότι παλιότερα το -ίνα δήλωνε τη σύζυγο του (άντρα) βουλευτή (πρβλ. «να με λένε δημαρχίνα κι ας πεθαίνω από την πείνα»), ότι έχει μια μικρή δυσκολία στη γενική πληθυντικού και ότι κάποιοι θεωρούν υποτιμητικούς τους τύπους σε -ίνα. Οι αντιρρήσεις για τον τύπο «βουλεύτρια» είναι πως ακούγεται υπέρ το δέον λόγιος σε κάποιους και ότι ξενίζει επειδή δεν έχει χρησιμοποιηθεί πολύ -είναι όμως τύπος απολύτως ομαλός. Νομίζω ότι μπορούμε να χρησιμοποιούμε και τους δύο τύπους, σε επισημότερο ύφος τη ‘βουλεύτρια’, σε οικειότερο/προφορικό τη ‘βουλευτίνα’.

Το περίεργο είναι ότι ο τύπος «βουλεύτρια» προκαλεί οργισμένες αντιδράσεις σε διάφορους άντρες, και μάλιστα σε όλο το πολιτικό φάσμα. Οι ακροδεξιοί του Στόχου θεωρούν ένδειξη αγραμματοσύνης τον τύπο «βουλεύτρια» (είναι πολύ χαρακτηριστικό αυτό που γράφουν: μήπως τις μπέρδεψαν με τις χορεύτριες; ), αλλά και στέλεχος του ΣΥΡΙΖΑ πρόπερσι είχε εξαπολύσει δριμύτατη επίθεση στη βουλευτίνα του κόμματός του Αφροδίτη Σταμπουλή, επειδή χρησιμοποιούσε τον τύπο «βουλεύτρια». Αλλά και το πρόσφατο άρθρο της Αγγ. Ψαρρά προκάλεσε ρίγη ιερής αγανάκτησης σε κάποιους πολύ αριστερούς αγωνιστές του πληκτρολογίου, που έγραψαν για το άρθρο που θα διαβάσετε ότι «η ‘μπατσίνα’ της φασιστικής πολιτικής ορθότητας λίγο ως πολυ χαρακτηρίζει ως αναγνώστες του ‘΄Στόχου’ όσους δεν χρησιμοποιούν την λέξη ‘βουλεύτρια'».

Για να ενοχλεί τόσο αυτός ο τύπος, μάλλον αξίζει να τον χρησιμοποιήσουμε.

Μια τελευταία παρατήρηση: κακώς συνδέεται (από κάποιον που την άποψή του παραθέτει η Αγγ.Ψαρρά) ο τύπος «βουλεύτρια» με τη Ζωή Κωνσταντοπούλου. Όπως θα θυμάστε ίσως, δεν είχε ποτέ της, όσο ήταν ΠτΒ, χρησιμοποιήσει τον έμφυλο τύπο, προτιμούσε -άστοχα, αν με ρωτήσετε- την άκομψη κατά τη γνώμη μου προσφώνηση «κυρίες βουλευτές και κύριοι βουλευτές» (ή αντίστροφα, δεν θυμάμαι).

ΘΗΛΥΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΓΕΝΟΥΣ ΑΡΣΕΝΙΚΟΥ (της Αγγ.Ψαρρά)

Δύο πρόσφατα γεγονότα -ψυχρολουσίες, καλύτερα- στάθηκαν αφορμή για το σημερινό σημείωμα: το πρώτο είναι ο ανασχηματισμός και τα όσα σιχαμερά ακούστηκαν και γράφτηκαν για τη νέα υπουργό Εργασίας, αν μάλιστα συγκριθούν με την ασυλία που φάνηκε πως απολαμβάνει ο νέος υφυπουργός Παιδείας.

Το δεύτερο είναι, προφανώς, η εκλογή Τραμπ: η πολιτική παραμένει διεθνώς προνομιακό πεδίο για την άνθηση ενός απροκάλυπτου σεξισμού.

Αλλά οι σεξιστικές συμπεριφορές που κραυγάζουν το όνομά τους τροφοδοτούν -και τροφοδοτούνται από- χαμηλόφωνες αντιστάσεις στην πολιτική παρουσία των γυναικών, αντιστάσεις ικανές να περνούν απαρατήρητες. Εύγλωττο παράδειγμα οι πρόσφατες τύχες μιας φαινομενικά ανώδυνης λέξης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Βουλή, Επαγγελματικά θηλυκά, Θηλυκό γένος, Μουστάκια της Τζοκόντας | Με ετικέτα: , , , , , | 307 Σχόλια »

Πασχαλινά μεζεδάκια και φέτος

Posted by sarant στο 30 Απρίλιος, 2016

Και λέω «και φέτος» επειδή τον ίδιο τίτλο τον έχω χρησιμοποιήσει και στο παρελθόν, αφού, κατά μια περίεργη σύμπτωση, συμβαίνει συχνά το Πάσχα να πέφτει Κυριακή.

Θα μπορούσα να τα πω και «αγιοφωτισμένα» μεζεδάκια, αφού το βράδυ θα έρθει από τα Ιεροσόλυμα το Άγιο Φως. Η μεταφορά του Αγίου Φωτός, ένα πανάρχαιο έθιμο που ξεκίνησε το 1988, αρχικά ήταν προσφορά κάποιου ταξιδιωτικού πράκτορα, αλλά από το 2002 (επί πρωθυπουργίας του… εκσυγχρονιστή Κ. Σημίτη) τα έξοδα τα ανέλαβε η ελληνική πολιτεία, και από τότε αυτή τα πληρώνει, είτε γκλαμουράτη με ξένα κόλλυβα είτε χρεοκοπημένη.

Αλλά το μεγάλο θαύμα δεν θα ήταν να ανάψει με μαγικό τρόπο το φως, θα ήταν να αναλάμβανε τα έξοδα της μεταφοράς του η Εκκλησία της Ελλάδος. Αλλά τέτοιο θαύμα, αμφιβάλλω αν θα γίνει ποτέ.Τέλος πάντων, θυμίζω ότι το ιστολόγιο έχει άρθρο για το θέμα.

Και προχωράμε στα μεζεδάκια μας.

* Ξεκινάμε με μια εξωτική πόλη που τη διάβασα σε άρθρο αθλητικού ιστοτόπου, από το οποίο πληροφορήθηκα ότι εκτός από μπρέξιτ και γκρέξιτ υπάρχει ενδεχόμενο και για… σπέξιτ, τουλάχιστον στο μπάσκετ.

Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά η Mundo Deportivo στην ηλεκτρονική της έκδοση «η απόφαση ελήφθη το Σάββατο (23/4) από την εκτελεστική επιτροπή της παγκόσμιας ομοσπονδίας, η οποία συνεδρίασε στη Χινέμπρα για να συζητήσει τα μέτρα που θα πάρει για την κρίση που έχει δημιουργηθεί.

Ποια είναι τάχα η Χινέμπρα; Οι Ισπανοί ξέρουν ότι η Ginebra είναι η ελβετική πόλη που εμείς λέμε Γενεύη, αλλά το ξέρει τάχα ο Έλληνας αναγνώστης;

* Εισαγωγικομανία που μπορεί να θεωρηθεί και μακάβρια, στον τίτλο άρθρου του skai.gr:

Bild: «Φεύγει» ο Τσακαλώτος.

Να βάλει και τις τρεις λέξεις σε εισαγωγικά, το καταλαβαίνω. Αλλά μόνο το «φεύγει», τι νόημα έχει; Τι προσφέρουν τα εισαγωγικά εδώ, μπορεί κανείς να μας πει;

* Από την ομιλία του Κούλη Μητσοτάκη στο συνέδριο της ΝΔ φίλος επισήμανε (και μου έστειλε) το εξής απόσπασμα:

Διεξάγαμε ένα συνέδριο διαφορετικό από τα προηγούμενα, υπήρχε ένας άνεμος δημιουργικής αλλαγής, ανοίξαμε τις πόρτες να μπει οξυγόνο για την παράταξη και τη χώρα.

Τι χρόνος είναι το «διεξάγαμε»; Παρατατικός. Ο αόριστος θα ήταν «διεξαγάγαμε» (ο αμαληκιτικός τύπος) ή «διεξάξαμε» (ο αναλογικός, που χρησιμοποιείται στην Κύπρο και τον λέγαμε κι εμείς τον 19ο αιώνα). Στη συγκεκριμένη φράση του Κούλη, ταιριάζει πιο πολύ αόριστος ή παρατατικός; Ακολουθεί ένα ρήμα σε παρατατικό (που όμως περιγράφει μια διαρκή κατάσταση) και ένα σε αόριστο, αλλά για να βεβαιωθούμε ας αντικαταστήσουμε το «διεξάγω» με το «πραγματοποιώ». Τι θα ταίριαζε περισσότερο; Πραγματοποιούσαμε ένα συνέδριο διαφορετικό ή πραγματοποιήσαμε ένα συνέδριο διαφορετικό;

Ασφαλώς το δεύτερο. Άρα, το «διεξάγαμε» εδώ είναι λάθος. Η χρήση αναλογικού τύπου, θα το απέτρεπε.

* Λένε πως η πίστη «και βουνά μετακινεί», αλλά η δημοσιογραφική απροσεξία μετακινεί πόλεις.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Θηλυκό γένος, Λαθροχειρίες, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , , , | 180 Σχόλια »

Τα Δέλτα της Πλεύσης

Posted by sarant στο 20 Απρίλιος, 2016

plefsi-eleutheriasΧτες έγινε η εναρκτήρια εκδήλωση ενός νέου πολιτικού κόμματος, της Πλεύσης Ελευθερίας, που χαρακτηρίστηκε από το σύνολο σχεδόν των σχολιαστών «κόμμα της Ζωής Κωνσταντοπούλου». Η ίδια βέβαια στην ομιλία της χρησιμοποίησε κατά το μεγαλύτερο μέρος το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο, αλλά προς το παρόν το νεοπαγές κόμμα δεν φαίνεται να διαθέτει άλλες πολιτικές προσωπικότητες συγκρίσιμης εμβέλειας.

Δεν είναι παράδοξο σε καιρούς κρίσης να ιδρύονται νέες πολιτικές κινήσεις, ιδίως όταν έχουν προηγηθεί διασπάσεις και αποχωρήσεις σε υφιστάμενα κόμματα. Η Ζωή Κωνσταντοπούλου αποχώρησε από τον ΣΥΡΙΖΑ το καλοκαίρι, συνεργάστηκε ως ανεξάρτητη στις εκλογές του Σεπτεμβρίου με τη Λαϊκή Ενότητα, αλλά δεν εντάχθηκε στο νέο κόμμα και πάντοτε ακολουθούσε προσωπική πορεία (από το 2012, που πρωτομπήκε στην πολιτική, θα έλεγε κανείς). Ίσως τώρα να βρίσκεται επιτέλους στη θέση που ανέκαθεν επιδίωκε να καταλάβει.

Δεν θα πω πολλά για το νέο κόμμα, που άλλωστε είναι πολύ νωρίς για να το κρίνουμε. Προσωπικά απογοητεύτηκα από τη Ζωή Κωνσταντοπούλου αρκετό καιρό πριν από τη διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ, εξαιτίας του κάκιστου τρόπου με τον οποίο ασκούσε τα καθήκοντά της ως Πρόεδρος της Βουλής. Και παρόλο που δεν αποκλείω εντελώς το ενδεχόμενο να ευδοκιμήσει το νεαρό κόμμα, δεν θα στοιχημάτιζα για τις προοπτικές του. Την εναρκτήρια ομιλία της ΖΚ (μεταδόθηκε διαδικτυακά κι έτσι την άκουσα) τη βρήκα προβλέψιμη και μάλλον πομπώδη, και πολύ θα δυσκολευόμουν να ξεχωρίσω κάτι -πάντως πρόσεξα ότι η ομιλήτρια απέφυγε επιμελώς να τοποθετήσει την Πλεύση Ελευθερίας στα αριστερά του πολιτικού φάσματος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αλφάβητο, Επικαιρότητα, Λεξικογραφικά, Ομηρικά, Πολιτική | Με ετικέτα: , , , , , | 389 Σχόλια »

Τα εκτροχιασμένα βαγόνια και το θηλυκό γένος

Posted by sarant στο 30 Σεπτεμβρίου, 2015

Παρά τον τίτλο του, το άρθρο δεν αφορά τα σιδηροδρομικά δυστυχήματα (μακριά από μας) ή γενικά τα τρένα, εκείνα που φύγαν ή όσα θα έρθουν, αλλά έχει αντικείμενο καθαρά γλωσσικό.

Όσοι διαβάζετε ταχτικά το ιστολόγιο, θα ξέρετε ότι υπερασπίζομαι τους εμφυλους τύπους των ουσιαστικών (π.χ. η βουλεύτρια/η βουλευτίνα και όχι «η βουλευτής» κτλ.).

Ωστόσο, και ίσως αυτό αποτελεί ασυνέπειά μου, δεν συμφωνώ με τη μόδα, ή να το πούμε πιο ουδέτερα με την πρακτική, που την ακολουθεί και η αριστερά στα κείμενά της, σύμφωνα με την οποία προφέρονται (ή γράφονται) και τα δύο γένη όταν έχουμε αόριστες κτλ. αντωνυμίες (κάποιοι και κάποιες, όποιοι και όποιες, ευχαριστώ όλους και όλες) και ακόμα περισσότερο με ενοχλεί η γραφή «όποιοι/ες» ή «όποιοι(-ες)».

Το βρίσκω άβολο στην εκφώνηση και αντιαισθητικό στην ανάγνωση, όταν μαζευτούν πεντέξι τέτοια στη σειρά, σαν βαγόνια εκτροχιασμένου τρένου.

Και το κακό είναι πως αν αρχίσεις αυτή τη φάμπρικα πρέπει να την τηρείς συνεχώς. Παράδειγμα, ένα πρόσφατο τιτίβισμα της Ζωής Κωνσταντοπούλου:

«Εκείνοι που άλλα λένε κι άλλα κάνουν δυσκολεύονται να συμβιβαστούν με το ότι κάποιοι-ες άλλοι-ες τηρούν το λόγο τους και πράττουν ανάλογα.»

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Εκπαίδευση, Θηλυκό γένος | Με ετικέτα: , | 176 Σχόλια »

Φλιμπουστιέροι στα έδρανα

Posted by sarant στο 17 Αύγουστος, 2015

Πέρασε ο Δεκαπενταύγουστος, έχω όμως ένα πολιτικογλωσσικό υπόλοιπο από την υπερμαραθώνια συνεδρίαση της Πέμπτης (13 Αυγούστου) που δεν έχει θαρρώ χάσει την (αν)επικαιρότητά του. Το ανεβάζω με αυτόματον πιλότο, μια και λογαριάζω να φύγω από το σπίτι πολλά πρωί και να μη γυρίσω ως το βράδυ.

Η συνεδρίαση εκείνη, θα θυμάστε, ολοκληρώθηκε μετά τις 10 το πρωί της Παρασκευής και κατά τη γνώμη μου η καθυστέρηση σε μεγάλο βαθμό (αλλά όχι αποκλειστικά) οφειλόταν στην παρελκυστική πολιτική της ΠτΒ Ζωής Κωνσταντοπούλου. Τα συζητήσαμε και στο ιστολόγιο, στα σχόλια της ανάρτησης εκείνης της μέρας, οπότε δεν θα είχε νόημα να επανέλθω, αλλά το θέμα έχει, πέρα από το πολιτικό, και γλωσσικό ενδιαφέρον.

Σχολιάζοντας στο Φέισμπουκ έγραψα ότι η εμφάνιση της Ζωής Κωνσταντοπούλου ήταν «αριστούργημα νομότυπης κωλυσιεργίας». Οι Αμερικάνοι, συνέχισα, το λένε αυτό filibustering, ένας όρος που εμφανίστηκε στην κοινοβουλευτική τους πρακτική τον 19ο αιώνα. Θα αφιερώσουμε το σημερινό άρθρο σε αυτή τη λέξη.

Σύμφωνα με τον ορισμό της Βικιπαίδειας, filibuster είναι οποιαδήποτε παρελκυστική τακτική αποβλέπει στο να καθυστερήσει την ψηφοφορία επί ενός θέματος. Στην Γερουσία των ΗΠΑ δεν υπάρχει όριο στον χρόνο ομιλίας των γερουσιαστών, κι έτσι, αν δεν συγκεντρωθεί αυξημένη πλειοψηφία τριών πέμπτων, η μειοψηφία μπορεί να καθυστερήσει την ψηφοφορία όσο θέλει ή μάλλον όσο αντέχουν οι αγορητές της -διότι πρέπει να μιλάνε συνεχώς. Το ατομικό ρεκόρ το έχει ο Στρομ Θέρμοντ, γερουσιαστής της Νότιας Καρολίνας με ελαφρώς ρατσιστικές θέσεις, ο οποίος θέλοντας να εμποδίσει το 1957 την ψήφιση του Νόμου για τα Ατομικά Δικαιώματα, που θέσπιζε μέτρα εναντίον του φυλετικού διαχωρισμού στις νότιες πολιτείες, μίλησε επί 24 ώρες και 13 λεπτά! Για να το καταφέρει αυτό, ανέγνωσε από το βήμα την εκλογική νομοθεσία όλων των πολιτειών των ΗΠΑ (αλφαβητικά) και ύστερα διάβασε διάφορα ιδρυτικά κείμενα του κράτους. Άλλοι κωλυσιεργοί έχουν καταφύγει σε εντελώς άσχετα κείμενα, άλλος διαβάζοντας τραγωδίες του Σέξπιρ (καλό αυτό) και άλλος τον τηλεφωνικό κατάλογο.

Η κωλυσιεργία γίνεται εφικτή διότι υπάρχει παραθυράκι: η διάταξη που επιτρέπει στους γερουσιαστές να αγορεύουν χωρίς περιορισμό του χρόνου αγόρευσης. Σε άλλα κοινοβουλευτικά σώματα ο χρόνος αγόρευσης είναι περιορισμένος κι έτσι η δυνατότητα αυτή δεν υπάρχει, αλλά οι κωλυσιεργοί βρίσκουν άλλες μεθόδους. Για παράδειγμα, στη γαλλική εθνοσυνέλευση μια μέθοδος κωλυσιεργίας είναι να καταθέτει η αντιπολίτευση πολλές τροπολογίες σε ένα νομοσχέδιο που θέλει να παρεμποδίσει. Πόσο πολλές; Το ρεκόρ, διαβάζω, σημειώθηκε το 2006, όταν οι σοσιαλιστές και οι κομμουνιστές κατέθεσαν… 137.000 τροπολογίες στο νομοσχέδιο για την ιδιωτικοποίηση της ενέργειας. Αν τυπώνονταν σε σχεδόν 600 αντίτυπα η καθεμιά (για να διανεμηθούν σε όλους τους βουλευτές), το ύψος της χάρτινης στοίβας θα ήταν τετραπλάσιο από τον πύργο του Άιφελ. Τελικά όμως οι τροπολογίες αποσύρθηκαν, αν και δεν θυμάμαι καλά για ποιο λόγο. Πάντως, στη Γαλλία υπάρχει τρόπος να αντιμετωπιστεί η χιονοστιβάδα των τροπολογιών, αφού προβλέπεται η δυνατότητα να τεθούν σε μία ενιαία ψηφοφορία όλες οι τροπολογίες τις οποίες δεν δέχεται η κυβέρνηση.

Η κοινοβουλευτική κωλυσιεργία, όμως, είναι αρχαία τακτική, αφού πρώτος τη χρησιμοποίησε επανειλημμένα και με επιτυχία ο Κάτων ο νεότερος, στην αρχαία Ρώμη. Ο Κάτων εκμεταλλευόταν το γεγονός ότι οι εργασίες της Συγκλήτου έπρεπε να ολοκληρώνονται με τη δύση του ηλίου. Έτσι, π.χ., το 59 π.Χ. μίλησε με τις ώρες και εμπόδισε τη Σύγκλητο να αποφασίσει αν θα επέτρεπε στον Ιούλιο Καίσαρα να θέσει υποψηφιότητα χωρίς να παρουσιαστεί αυτοπροσώπως.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Λογοτεχνία | Με ετικέτα: , , , , , | 111 Σχόλια »

Δεκαπενταυγουστιάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 15 Αύγουστος, 2015

Πέρυσι τέτοιον καιρό, τα αντίστοιχα μεζεδάκια τα είχα τιτλοφορήσει «δεκαπενταυγουστιανά» και μάλιστα είχα προβληματιστεί μήπως θα έπρεπε να τα πω «δεκαπενταυγουστιάτικα» -οπότε, φέτος υιοθετώ αυτόν τον τίτλο που δεν έχω χρησιμοποιήσει άλλη φορά, παρόλο που τούτος είναι ο έβδομος Δεκαπενταύγουστος του ιστολογίου.

* Τα μεζεδάκια επισημαίνουν λάθη διαφόρων ειδών, λάθη που παραδοσιακά τα χρεώναμε στον δαίμονα του τυπογραφείου (κάποτε θα παρουσιάσω ένα σχετικό άρθρο). Ωστόσο, αν στα παραδοσιακά τυπογραφεία υπήρχε ένας δαίμονας, η σύγχρονη παραγωγή κειμένων ταλανίζεται από πλήθος διαβολάκια -και πρόσφατα αντιλήφθηκα μιαν καινούργια ποικιλία, τον δαιμονάκο του Οσιάρ.

Σε κείμενο για τη βόμβα του Ναγκασάκι, διαβάζουμε (πριν από τη φωτογραφία) ότι η βόμβα ονομαζόταν «Ραΐ Μαη (Χοντρός)», ενώ «ο Γρούμαν ξαναζήτησε την παράδοση της Ιαπωνίας». Ως πηγή δίνεται το βιβλίο του Michael Lee Lanning “Οι 100 μεγαλύτερες μάχες όλων των εποχών”-εκδόσεις Ενάλιος. Προφανώς, τα σφάλματα αυτά δεν υπάρχουν στο βιβλίο. Μάλλον στο πρόγραμμα αναγνώρισης χαρακτήρων (Οσιάρ το λέω εγώ, OCR) πρέπει να χρεωθούν.Έτσι εξηγείται ότι το Fat Man έγινε Ραΐ Μαη -ένα παράδειγμα της φράσης του δαίμονα του Οσιάρ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Γραμματική, Λαθολογία, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , | 110 Σχόλια »

Τα αγκάθια της συμφωνίας

Posted by sarant στο 12 Αύγουστος, 2015

Το να συγκαλείται και να ψηφίζει η Βουλή παραμονές Δεκαπενταύγουστου, δεν είναι κάτι που συμβαίνει κάθε χρόνο. Πιθανώς θα υπάρχουν κι άλλα προηγούμενα που δεν τα έχω κρατήσει στη μνήμη μου, αλλά εγώ μόνο τον Αύγουστο του 1965 θυμάμαι: τότε, είχαμε τα επακόλουθα της ιουλιανής αποστασίας και στις αρχές Αυγούστου η Βουλή καταψήφιζε την κυβέρνηση Νόβα ενώ ετοιμαζόταν το δεύτερο κύμα, με την ανεξαρτητοποίηση του Τσιριμώκου και του Στεφανόπουλου στις 14 Αυγούστου, για να ανατεθεί τελικά εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον Τσιριμώκο στις 17 Αυγούστου 1965. Φέτος, η Βουλή πιθανολογείται ότι θα συγκληθεί σήμερα και αύριο, για να της παραπεμφθεί με τη διαδικασία του κατεπείγοντος το κείμενο της νέας συμφωνίας, το νέο μνημόνιο, τρίτο και μακρύτερο και αριστερό.

Διαβάσαμε ότι οι θεσμοί και η Αθήνα κατέληξαν σε ένα τελικό κείμενο, αφού πρώτα έγιναν αμοιβαίες υποχωρήσεις στα θέματα-αγκάθια. Τα αγκάθια ήταν μια λέξη που την ακούμε συνεχώς τον τελευταίο καιρό, όσο διαρκούσαν οι διαπραγματεύσεις. Άλλοτε τα αγκάθια ήταν τα σημεία στα οποία σκάλωναν οι διαπραγματεύσεις, άλλοτε ήταν κάποιοι ιδιαίτερα επαχθείς όροι των δανειστών.

Στο Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας διαβάζω ότι μεταφορικά αγκάθι είναι «οτιδήποτε αποτελεί εμπόδιο σε μια ομαλή συνήθως κατάσταση» ενώ επισημαίνεται επίσης η χρήση της λέξης σε παραθετικά σύνθετα, π.χ. «πρόβλημα-αγκάθι» -όπως και το «θέματα-αγκάθια» που έγραψα πιο πάνω.

Η λέξη αγκάθι είναι μεσαιωνική, από τον τ. ακάνθιν, που ανάγεται το αρχαίο ακάνθιον, που και αυτό είναι υποκοριστικό της λ. άκανθα. Η άκανθα, λέξη ήδη ομηρική, ετυμολογείται πιθανώς από συμφυρμό των λέξεων «άκανος» [αγκάθι]+ «άνθος», και είχε την ίδια σημασία με σήμερα, αγκάθι δηλαδή. Από τη ρίζα ακ- έχουμε κι αλλες αιχμηρές λέξεις (π.χ. ακίδα). Επίσης, στο Λίντελ Σκοτ βρίσκω ότι μεταφορικά και στον πληθυντικό «άκανθες» ήταν οι δυσκολίες.

Αλλά και σε λόγιο ύφος λέμε ότι ένα πρόβλημα είναι «ακανθώδες», ενώ δεν το λέμε αγκαθερό ή αγκαθωτό -αγκαθωτό θα πούμε ένα φυτό, έναν βάτο. Το ακανθώδες πρόβλημα πρέπει να είναι μεταφραστικό δάνειο της καθαρεύουσας, από το une question épineuse των Γάλλων μάλλον και όχι από το thorny question των Άγγλων. Στα γαλλικά το αγκάθι είναι épine, που ανάγεται στο λατινικό spina, που όμοιο είναι και στα ιταλικά (και από εκεί το τοπωνύμιο της Σπιναλόγκας, μακρύ αγκάθι). Αγκάθια έχει κι ο σκατζόχοιρος, που ως λέξη είναι εξέλιξη της ελληνιστικής λ. ακανθόχοιρος -αν και στην κλασική αρχαιότητα ήταν εχίνος, και ήξερε ένα και μεγάλο σε αντίθεση με την αλεπού που ήξερε πολλά.

Με τα αγκάθια, που έχουν μεγάλη παρουσία στον αγροτικό κόσμο -γιατί, μην το ξεχνάμε, η φρασεολογία μας διαμορφώθηκε σε μιαν αγροτική κοινωνία- έχουμε αρκετές φράσεις: από ρόδο βγαίνει αγκάθι κι από αγκάθι βγαίνει ρόδο, λέει η παροιμία που εξηγεί πώς από άξιους γονείς βγαίνουν ανάξια παιδιά· για κάποιον που ανησυχεί ή αδημονεί, λέμε ότι «κάθεται στα αγκάθια», έκφραση που έχει και συνώνυμες: κάθεται στα καρφιά, κάθεται σε αναμμένα κάρβουνα. Αγκάθια έχει ο κώλος σου; λέμε σε κάποιον υπερκινητικό, συνήθως παιδί. Για μια δύσκολη πορεία λέμε ότι είναι ‘δρόμος στρωμένος με αγκάθια’ (ενώ το αντίθετο θα ήταν ‘στρωμένος με ροδοπέταλα’).

Υπάρχουν και κάποιες παλιότερες εκφράσεις, που μάλλον δεν ακούγονται και πολύ στις μέρες μας. Για κάποιον που είναι ευπροσήγορος και χαρωπός στις κοινωνικές του σχέσεις αλλά τυραννικός στην οικογένεια, λένε ή λέγανε «γαρούφαλο στη γειτονιά κι αγκάθι μες στο σπίτι». Ο Παπαδιαμάντης κάπου λέει για κάποιον ότι «το είχε αγκάθι», δηλαδή το έφερε βαρέως.

Και βέβαια, για όποιον εκτίθεται σε κινδύνους χωρίς προφυλάξεις ή επιχειρεί δύσκολο έργο απαράσκευος και χωρίς πιθανότητες επιτυχίας λέμε ότι «πάει ξυπόλητος στ’ αγκάθια» (και σαν ερώτημα, «πού πας ξυπόλητος στ’ αγκάθια;»), ενώ βέβαια υπάρχει και η πιο τολμηρή παραλλαγή με τα αγγούρια. Θα μπορούσε ίσως να επικαλεστεί κανείς αυτή την έκφραση σε σχέση με την πολιτική πραγματικότητα της χώρας.

Αγκάθια ωστόσο υπάρχουν ακόμα στη συμφωνία που επιτεύχθηκε, ίσως για καλό ίσως για κακό. Από τη μια, λέγεται ότι η γερμανική κυβέρνηση (ή ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών, αν δεν είναι το ίδιο) θα προτιμούσε ένα δάνειο-γέφυρα με το επιχείρημα ότι η συμφωνία θέλει ακόμα επεξεργασία. Από την άλλη, λέγεται ότι η Πρόεδρος της Βουλής δεν συμφώνησε με το χρονοδιάγραμμα που πρότεινε ο πρωθυπουργός για την ψήφιση των νεομνημονιακών νομοσχεδίων -αναγκάζοντας τον Ευκλείδη Τσακαλώτο να ακροβατήσει λεκτικά, αφού είπε ότι η συμφωνία θα ψηφιστεί «Ζωής θέλοντος». Η Ζωή Κωνσταντοπούλου έχει πολλές αρετές, αλλά Πρόεδρος της Βουλής που να μην συναινεί με τον προγραμματισμό που εισηγείται η κυβέρνηση που την υπέδειξε είναι κάτι πολύ πρωτότυπο, σχεδόν πρωτοφανές, ενώ στο φόντο υπάρχει η ακόμα μεγαλύτερη πρωτοτυπία που σοβεί, δηλαδή της πολιτικής διαφωνίας της Προέδρου της Βουλής με την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, πολιτική διαφωνία που αν παγιωθεί δεν βλέπω να επιδέχεται άλλη καλή λύση από την παραίτηση.

Αλλά αυτά θα τα δούμε και στις επόμενες μέρες -μέρες που κανονικά θα ήταν εντελώς κενές από πολιτική επικαιρότητα, φέτος όμως είναι μεστές, κατάφορτες. Αλλιώς τον ξέραμε τον Δεκαπενταύγουστο, όχι γεμάτον αγκάθια.

 

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , | 125 Σχόλια »

Μισέλ Καζές, Δαβίδ Σουλάμ και μια πρόταση προς την Πρόεδρο της Βουλής

Posted by sarant στο 29 Μαΐου, 2015

Πριν από μερικές μέρες, η Πρόεδρος της Βουλής Ζωή Κωνσταντοπούλου είχε την πρωτοβουλία να καλέσει το Σώμα να τηρήσει ενός λεπτού σιγή στη μνήμη του βουλευτή της ΕΔΑ Γρηγόρη Λαμπράκη, που συμπληρώνονταν 52 χρόνια από τη δολοφονία του.

Η πρωτοβουλία της Ζωής Κωνσταντοπούλου ήταν αξιέπαινη, αφού ο Λαμπράκης, ανεξάρτητα από την πολιτική του τοποθέτηση, είναι ο μοναδικός, απ’ όσο ξέρω, εν ενεργεία βουλευτής που βρήκε τον θάνατο κατά την άσκηση της πολιτικής του δραστηριότητας και εξαιτίας αυτής δολοφονήθηκε από παρακρατικούς κύκλους.

Το ίδιο βράδυ που τραυματίστηκε θανάσιμα ο Λαμπράκης, οι παρακρατικοί είχαν επιτεθεί και στον Γιώργο Τσαρουχά, επίσης βουλευτή της ΕΔΑ, και τον είχαν τραυματίσει αρκετά σοβαρά -τελικά το έργο τους το ολοκλήρωσε η δικτατορία λίγα χρόνια αργότερα, οι δε αξιωματικοί της αστυνομίας (Καραμπέρης και άλλοι) που τον βασάνισαν μέχρι θανάτου (και παρασημοφορήθηκαν από το χουντικό καθεστώς) καταδικάστηκαν το 1979, επί κυβερνήσεως ΝΔ, σε ελαφρές ποινές -στο κάτω-κάτω, κομμουνιστή είχαν σκοτώσει, δεν είχαν ληστέψει τράπεζα.

Τον Γιώργο Τσαρουχά τον έχει τιμήσει η Βουλή των Ελλήνων, θαρρώ πρόπερσι, σε ειδική εκδήλωση, μαζί με τον Λαμπράκη. Υπάρχει όμως ένα άλλο χρέος της Βουλής, αυτό ανεξόφλητο, και πιστεύω πως η σημερινή ΠτΒ μπορεί να το ξεπληρώσει, οπότε υποβάλλω ευσεβάστως την πρότασή μου.

Κατά πάσα πιθανότητα, τα ονόματα Μισέλ Καζές και Δαβίδ Σουλάμ δεν θα σας λένε τίποτε. Βέβαια, τα έχω αναφέρει καναδυό φορές στο ιστολόγιο, αλλά παρεμπιπτόντως -δεν περιμένω να τα θυμάστε. Ο Μισέλ Καζές και ο Δαβίδ Σουλάμ ήταν Έλληνες Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, κομμουνιστές, που διετέλεσαν βουλευτές και που εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς στην Κατοχή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Εβραϊσμός, Κατοχή, Κομμουνιστικό κίνημα, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , | 177 Σχόλια »

Ανεμοδαρμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 18 Απρίλιος, 2015

Μπορεί να σας παραξενέψει ο τίτλος του σημερινού σαββατιάτικου άρθρου μας -θα καταλάβετε την αιτία όταν φτάσουμε στο τέλος του άρθρου (εκτός αν βιάζεστε και πάτε κατευθείαν εκεί). Αρχικά έλεγα να τα πω «σωφρονιστικά μεζεδάκια» επειδή την ώρα που τα γράφω γίνεται η ονομαστική ψηφοφορία για το σωφρονιστικό νομοσχέδιο, αλλά επί του πιεστηρίου, που λέμε, μου έστειλαν κάτι ανεμοδαρμένο, οπότε άλλαξα γνώμη.

* Από τη συζήτηση του σωφρονιστικού νομοσχεδίου στη Βουλή, συγκράτησα το εξής στιγμιότυπο που μου φάνηκε γουστόζικο:

Χαράλαμπος Αθανασίου: Αφήστε τις ε… σε παρένθεση το λέω, τις εξυπνάδες αυτές.
Ζωή Κωνσταντοπούλου: Σε εισαγωγικά εννοείτε.

* Ένα λεξιλογικό που πρόσεξα από τη συζήτηση στη Βουλή. Στην ονομαστική ψηφοφορία, η Ζωή Κωνσταντοπούλου είπε «Τώρα θα σας διανεμηθεί το λεγόμενο σπλάχνο του νομοσχεδίου, για να ξέρετε τι ψηφίζετε». Ομολογώ ότι αρχικά νόμισα πως άκουσα «πλάνο του νομοσχεδίου» και υπέθεσα ότι είναι ενας πίνακας με τις διατάξεις που έμπαιναν σε ψηφοφορία (διότι η ονομαστική δεν αφορούσε όλο το νομοσχέδιο, αλλά ορισμένα άρθρα). Ωστόσο, το πρόσεξα περισσότερο (γιατί ξαναειπώθηκε) και το διασταύρωσα με άλλους αυτήκοους και τελικά είπε, βεβαιωμένα, «το σπλάχνο του νομοσχεδίου». Να καταγραφεί λοιπόν κι αυτός ο όρος της κοινοβουλευτικής αργκό!

adaftou* Ποζάρει για μέγας γνώστης της ελληνικής, αλλά κάνει στοιχειώδη λάθη, ποιος είναι; Ο Άδωνης βέβαια, ο οποίος στο Τουήτερ έγραψε, σε σχέση με το επεισόδιο με τη Ζωή Κωνσταντοπούλου και το βενζινάδικο: Αναρωτιέμαι αν θα υπάρξει αντίδραση από την Αυτού Εξοχότητα την κα ΠτΒ Ζωή Κωνσταντοπούλου...

Όχι όμως, όταν το υψηλό πρόσωπο είναι γένους θηλυκού, δεν λέμε «η Αυτού Μεγαλειότητα» αλλά «η Αυτής Μεγαλειότητα» (ή Εξοχότητα).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Βουλή, Θηλυκό γένος, Κοτσανολόγιο, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 333 Σχόλια »

Ισημεριακά μεζεδάκια πάλι

Posted by sarant στο 21 Μαρτίου, 2015

Ισημεριακά, απλώς και μόνο διότι βρισκόμαστε πάνω στην εαρινή ισημερία. Θα μπορούσαμε να τα πούμε και ποιητικά, αφού σήμερα είναι η μέρα της ποίησης -αλλά μπορούσε να σκεφτεί κανείς ότι το άρθρο αποτελείται από ανθολογημένα δίστιχα και τετράστιχα. Οπότε, ισημεριακά, παρόλο που έχω χρησιμοποιήσει ξανά αυτόν τον τίτλο (πριν από τρία χρόνια, τότε για τη φθινοπωρινήν ισημερία).

* Την περασμένη Κυριακή βρέθηκε, όχι μακριά από τη σχολή του, το πτώμα του Βαγγέλη Γιακουμάκη, που είχε χαθεί τόσες μέρες. Τον πενθήσαμε κι εδώ.

Ωστόσο, επειδή η αστυνομία του γλωσσικού ευπρεπισμού έχει απαγορέψει εδώ και μερικά χρόνια τη λέξη «πτώμα», κανένα μέσο ενημέρωσης δεν ανάγγειλε έτσι την είδηση, δηλαδή ότι βρέθηκε το πτώμα του: όλα  είπαν ότι βρέθηκε η σορός του. (Στο θέμα έχουμε αφιερώσει ειδικό άρθρο, ενώ, κατά σύμπτωση, στο ίδιο θέμα είχε αναφερθεί παρεμπιπτόντως, μια μέρα νωρίτερα, και ο Γιάννης Χάρης).

* Μια φίλη με την οποία συζητούσα μου είπε ότι η λέξη «πτώμα» είναι «κρύα» και γι’ αυτό αποφεύγει να τη χρησιμοποιεί. Μπορεί, μπορεί να είναι και δυσοίωνη. Ευτυχώς πάντως, αυτό δεν μας εμποδίζει να λέμε «είμαι πτώμα» όταν έχουμε κουραστεί πολύ -και όχι… «είμαι σορός».

* Και βέβαια, το κακό με τον τύπο «η σορός» είναι ότι έχει σχεδόν αξεδιάλυτα μπερδευτεί πια με τον σωρό, αφού, όλο και περισσότερο εμφανίζονται τύποι «η σωρός» (αντί για «το πτώμα»), καμιά φορά μάλιστα και σε αρσενικό γένος (και πάντοτε με τη σημασία «πτώμα»).

* Αλλά ο κύκλος των μαργαριταριών έκλεισε με το αντίστροφο λάθος, που το συνάντησα, κατά διαβολική σύμπτωση, την ίδια μέρα, την περασμένη Κυριακή. Σε ανακοίνωσή της, που τιτλοφορείται «Σοροί τα σκουπίδια στον Πύργο» (πάει, τα σκότωσαν και τα πάνε για κηδεία), η Τοπική Επιτροπή Ηλείας του ΚΚΕ καταγγέλλει την «τραγική κατάσταση που επικρατεί με τις σορούς των σκουπιδιών στον Πύργο» (είπαμε, άμωμοι εν οδώ).

Δηλαδή, όχι μόνο η σορός μπερδεύεται πια ορθογραφικά και σε γραμματικό γένος με τον σωρό, αλλά και ο σωρός με τη σορό. Ασφαλώς θα πρόκειται για καταχθόνιο σχέδιο του Τζορτζ Σόρος!

* Μου γράφει ένας φίλος ενοχλημένος από την εξεζητημένη, όπως τη θεωρεί, μεταγραφή κάποιων βραζιλιάνικων ονομάτων σε ένα άρθρο γνωστού ιστότοπου.  Ο φίλος ενοχλείται από το «Σάου Πάουλου» (αντί για Σάο Πάολο) και το «Ζουάου» (που του θυμίζει το βαρουφάκειο Γουάου!) αντί Ζοάο. Θα συμφωνήσω μαζί του: όταν μεταγράφουμε ξένα ονόματα, συνήθως κάνουμε έναν συγκερασμό ανάμεσα στην προφορά και στη γραφή του ονόματος, το μεταγράφουμε στρογγυλεύοντας μερικές γωνιές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Ευπρεπισμός, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 201 Σχόλια »

Προγραμματικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 7 Φεβρουαρίου, 2015

Αύριο θα γίνουν στη Βουλή οι προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης Τσίπρα, οπότε τα μεζεδάκια μας ονομάζονται ανάλογα, παρόλο που κι άλλη μια φορά έχω χρησιμοποιήσει αυτόν τον τίτλο, τον Ιούλιο του 2012 -φυσικά τότε για την κυβέρνηση Σαμαρά. Βέβαια, η συζήτηση των προγραμματικών δηλώσεων προβλέπεται να παράξει (σικ, ρε) κάμποσα μαργαριτάρια, αυτά όμως θα σερβιριστούν στο αντίστοιχο άρθρο του επόμενου Σαββάτου, ανήμερα του αγίου Βαλεντίνου.

* Στο μεταξύ, χτες η Ζωή Κωνσταντοπούλου εξελέγη Πρόεδρος της Βουλής. «Θα τη λέμε Προεδρίνα;» ρώτησε μια φίλη εδώ. Θα μπορούσαμε να τη λέμε, διότι οι τύποι σε -ίνα ολοένα και λιγότερο παραπέμπουν στη σύζυγο του άντρα που κατέχει μια θέση ή ένα αξίωμα. Ωστόσο, δεν παύει να είναι τύποι ανεπίσημοι, κυρίως του προφορικού λόγου, ιδίως όταν υπάρχει αποδεκτή εναλλακτική λύση -και στην προκείμενη περίπτωση, θηλυκά ουσιαστικά σε -ος έχουμε στα παλιότερα ελληνικά. Ο Αλέξης Τσίπρας, πάντως, μια μέρα νωρίτερα, είχε αναφερθεί στους «149 βουλευτές και βουλευτίνες του ΣΥΡΙΖΑ», κάτι που πολύ με χαροποίησε (διότι εδώ δεν έχουμε ομαλή εναλλακτική λύση, το «η βουλευτής» δεν είναι ομαλό -και βουλεύτρια βέβαια να έλεγε, πάλι καλό θα ήταν).

* Ο οποίος Αλέξης Τσίπρας την περασμένη βδομάδα έκανε πολλά ταξίδια στο εξωτερικό, ξεκινώντας από την Κύπρο. Στο δελτίο ειδήσεων του Μέγκα της Δευτέρας, η Όλγα Τρέμη είπε: ο κ. Τσίπρας είχε την ευκαιρία να επισκεφτεί τα μνήματα των εκτελεσθέντων από τους Γερμανούς αγωνιστών της ΕΟΚΑ.

Μπα; Όχι από τους Ιταλούς;

kzour* Βουλευτής εκλέχτηκε και ο Κώστας Ζουράρις, γνωστός για τις λεξιλαγνικές επιδόσεις του. Ο χρήστης του Τουίτερ Αθυροστομίξ έφτιαξε έναν πλαστό λογαριασμό στο όνομα του Κ.Ζουράρι μια φωτοσοπιά (μια μόδα πολύ διαδεδομένη) που μοιάζει σαν να προέρχεται από (ανύπαρκτο) λογαριασμό του Κ. Ζουράρι, και εξέπεμψε το τιτίβισμα που βλέπετε αριστερά. Όλες οι λέξεις είναι υπαρκτές στα αρχαία ελληνικά.

Βαρυαχής (βαρύς και ήχος) αυτός που στενάζει βαριά.
Βαρύποτμος (βαρύς + πότμος=μοίρα) Ο κακότυχος.
Δέρκομαι = κοιτάζω (πρβλ. οξυδερκής).
Θρασύμυθος = ο αυθάδης.
Κάμμορος < κατάμορος = κακόμοιρος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , | 691 Σχόλια »

Έχουμε κυβέρνηση με κορμό

Posted by sarant στο 28 Ιανουαρίου, 2015

voutsis

Διατάξτε, κύριε Υπουργέ!

Με κορμό τον ΣΥΡΙΖΑ βεβαίως, όπως ήταν εδώ και πολύ καιρό η διατύπωση την οποία προτιμούσε να χρησιμοποιεί ο Αλέξης Τσίπρας και τα άλλα στελέχη του κόμματος, προκαλώντας απορία για ποιο λόγο να γίνεται αυτή η κάπως δύσκαμπτη περίφραση («κυβέρνηση με κορμό τον ΣΥΡΙΖΑ») αντί για μια συντομότερη και σαφέστερη («αριστερή κυβέρνηση», «κυβέρνηση της Αριστεράς»).

Μια πρώτη απάντηση είναι ότι η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ γνώριζε ότι θα είναι πολύ δύσκολη η επίτευξη αυτοδυναμίας και η διατύπωση αυτή προεξοφλούσε αυτή της την εκτίμηση. Δεν νομίζω ότι είναι ακριβώς έτσι. Πεποίθησή μου είναι ότι ακόμα και σε περίπτωση αυτοδυναμίας (ένα ενδεχόμενο που θα είχε μάλλον επιτευχθεί αν ψήφιζαν οι γεννηθέντες το 1997) ο Αλέξης Τσίπρας θα παρουσίαζε και πάλι κυβέρνηση όχι αποκλειστικά συριζική ούτε αμιγώς αριστερογενή και θα επιδίωκε να πετύχει τη συμμετοχή και άλλων πολιτικών δυνάμεων σε αυτήν. Τούτο δε τόσο επειδή το ανοιχτό πνεύμα είναι σύμφυτο με την κουλτούρα της ανανεωτικής και ριζοσπαστικής αριστεράς, όσο και διότι η προσπάθεια που πρέπει να καταβληθεί απαιτεί ευρύτερες συσπειρώσεις.

Όμως, η αυτοδυναμία χάθηκε για λίγες χιλιάδες ψήφους ή αν προτιμάτε για δύο έδρες, κι έτσι η αναζήτηση κυβερνητικού εταίρου μετατράπηκε από προαιρετική κίνηση σε αναγκαιότητα. Οπότε, ο βασικός σύμμαχος του ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι κάποιο άλλο κόμμα ή συλλογικότητα της Αριστεράς, είναι οι Ανεξάρτητοι Έλληνες του Πάνου Καμμένου, ένα αντιμνημονιακό κόμμα της λαϊκής δεξιάς που γεννήθηκε από την απογοήτευση που αισθάνθηκε μερίδα στελεχών της Νέας Δημοκρατίας όταν ο Αντώνης Σαμαράς μεταμορφώθηκε μέσα σε μια νύχτα από λάβρο αντιμνημονιακό σε πειθήνιο λάτρη των μνημονίων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εκλογές, Πολιτική | Με ετικέτα: , , | 444 Σχόλια »

Δεν είμαστε βουλευτές, είμαστε βουλεύτριες -ή βουλευτίνες;

Posted by sarant στο 17 Δεκέμβριος, 2014

Σήμερα γίνεται η πρώτη ψηφοφορία για την εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας, που βέβαια δεν πρόκειται να δώσει αποτέλεσμα αλλά θα αποτελέσει ίσως κάποιαν ένδειξη ως προς το αν υπάρχει πιθανότητα να συγκεντρωθούν 180 θετικές ψήφοι στην τρίτη και τελική ψηφοφορία, στις 29 του μηνός -αλλά αυτά θα τα συζητήσουμε, ίσως, αύριο.

Προς το παρόν το ιστολόγιο επανέρχεται σε ένα θέμα με το οποίο έχει κατ’ επανάληψη ασχοληθεί, δηλαδή τα επαγγελματικά θηλυκά γενικώς, ή μάλλον ειδικότερα το θηλυκό του ονόματος «ο βουλευτής». Τα όσα θα πούμε ισχύουν επίσης και για τον δικαστή, όχι όμως για επαγγελματικά ονόματα με άλλες καταλήξεις όπως «ο υπουργός».

Βέβαια, με το θέμα έχω ασχοληθεί πολλές φορές και δεν αποκλείεται να έχω κουράσει τους ταχτικούς θαμώνες του ιστολογίου -που τους ζητώ συγνώμη. Το νέο στοιχείο, που με έσπρωξε να θίξω και πάλι το θέμα, είναι ένα σύντομο άρθρο που δημοσιεύτηκε στην Αυγή του περασμένου Σαββάτου, με τον τίτλο «Δεν είμαστε βουλευτές, είμαστε βουλεύτριες«, που ήταν ρεπορτάζ από μια εκδήλωσης του ΣΥΡΙΖΑ με θέμα τον σεξισμό στη Βουλή. Το άρθρο (που θα το αναδημοσιεύσω ολόκληρο παρακάτω), συνοδευόταν από τη φωτογραφία της βουλεύτριας Ζωής Κωνσταντοπούλου, δημιουργώντας την εύλογη αλλά λανθασμένη εντύπωση ότι επρόκειτο για φράση που την είπε η Ζ.Κ. (κάτι που δεν προκύπτει από το ρεπορτάζ), κι έτσι, επειδή η βουλευτίνα του ΣΥΡΙΖΑ έχει έντονες συμπάθειες και αντιπάθειες (προσωπικά τη θεωρώ κόσμημα της κοινοβουλευτικής μας ζωής) το άρθρο συζητήθηκε πολύ στα κοινωνικά μέσα.

Μπορεί βέβαια ο έμφυλος τύπος («βουλεύτριες») να υποστηρίχτηκε σε εκδήλωση του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι οι προτιμήσεις ακολουθούν την πολιτική τοποθέτηση -για παράδειγμα, στο Φέισμπουκ ο Αρίστος Δοξιάδης επικρότησε θερμά τον τύπο «βουλεύτριες», ενώ αντίθετα παλαιότερα ένας φιλόλογος, στέλεχος του ΣΥΡΙΖΑ στον νομό Σερρών, είχε εξαπολύσει δριμύτατη επίθεση στη βουλευτίνα του κόμματός του Αφροδίτη Σταμπουλή, επειδή χρησιμοποιούσε τον τύπο «βουλεύτρια».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Επαγγελματικά θηλυκά, Θηλυκό γένος, Μουστάκια της Τζοκόντας | Με ετικέτα: , , , , | 260 Σχόλια »

Προμποστικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 13 Απρίλιος, 2013

trioΠρομποστικά επειδή (το ξέρω ότι σας το έχω ξαναπεί) αύριο στις 12 γίνεται στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 218) η ημερίδα «Ξαναθυμόμαστε τον Μποστ» στο πλαίσιο της έκθεσης Cherchez να φαμ’! – Ο Μποστ του Τύπου. Στην έκθεση αυτή έχω συμβάλει και θα πάρω μέρος και στην ημερίδα, όπως επίσης έχουμε ξαναπεί. Κι επειδή δεν έβρισκα άλλον τίτλο για τα μεζεδάκια, τα είπα προμποστικά, μια και δημοσιεύονται την παραμονή της εκδήλωσης. Και για να τιμήσω και τον Μποστ, ξεκινάω με ένα κουίζ εμπνευσμένο από το σήμα της έκθεσης, που το βλέπετε αριστερά και είναι φυσικά παρμένο από γελοιογραφία του Μποστ.

Για ποιο λόγο φαίνεται να χαίρονται και να πανηγυρίζουν οι ήρωες του Μποστ στην γελοιογραφία; Πρόκειται για ένα γεγονός που συνέβη μεταξύ 1959 και 1966. Η ερώτηση δεν είναι παγίδα και την απάντηση θα τη δείτε στο τέλος του άρθρου.

Από τα πρακτικά της μαραθώνιας εξέτασης Βενιζέλου στην επιτροπή της Βουλής, τα οποία διέρρευσαν και δημοσιεύτηκαν από το Βήμα, καθαρά γλωσσικό ενδιαφέρον βρήκα σε δύο σημεία. Στη μια περίπτωση, έγινε ο εξής διάλογος μεταξύ Ευ. Βενιζέλου και Ζωής Κωνσταντοπούλου (σελ. 47 του pdf):

ΕΒ: — Ρωτήστε, κυρία Κωνσταντοπούλου, δεν θα με κοπώσετε.
ΖΚ: — Από ποιο ρήμα είναι αυτό;
ΕΒ: — Ρωτήστε τον δάσκαλό σας από ποιο ρήμα είναι.

Ποιος είναι ο δάσκαλος της Ζωής Κωνσταντοπούλου δεν το ξέρω, αλλά ρήμα «κοπώνω» στα Νέα Ελληνικά δεν υπάρχει. Υπάρχει αρχαίο (μεταγενέστερο) «κοπόω-κοπώ» και μεσαιωνικό «κοπούμαι» και για να τα βρει κανείς πρέπει να βουτήξει βαθιά στο Λίντελ Σκοτ και στον Κριαρά, αντιστοίχως.

Το δεύτερο γλωσσικό στιγμιότυπο είναι η (παράξενη) χρήση του ρήματος συνερίζομαι από τον Βενιζέλο χωρίς αντικείμενο, στη σελ. 48: «Δεν μπορώ να συνερίζομαι», ενώ στη σελ. 66 επανέρχεται το ίδιο ρήμα αλλά στην κανονική του χρήση («δεν σας συνερίζομαι») που φαίνεται πως κάποιοι δεν το κατανοούν, για να προσθέσει ο Χ. Μαρκογιαννάκης «εμείς στην Κρήτη λέμε ‘δεν σου συνορίζομαι'». Στην ίδια σελίδα, ο Βενιζέλος λέει (δεν κατάλαβα σε ποιον) «Μην υποδύεστε τον ασκαρδαμυκτί παρατηρούντα» και ο βουλευτής Γ. Καλαντζής απαντάει «Εμείς είμαστε των θετικών επιστημών» (παλιά λέγαμε «εγώ είμαι από χωριό», θυμάμαι).

Πώς το έλεγε ο Κοέλιο; Όταν κάτι σου φανεί παράξενο, όλο το Σύμπαν θα συνωμοτήσει για να συμβεί κάτι άλλο δέκα φορές πιο παράξενο, έτσι δεν έλεγε; Τις προάλλες είχα εκφράσει την κατάπληξή μου που ένα ανόητο πορτοκαλούργημα είχε δημοσιευτεί στο yahoo.gr, που το νόμιζα έγκυρο. Λοιπόν, πριν λαλήσει το κοκοράκι δημοσιεύτηκε ένα δέκα φορές πιο ανόητο πορτοκαλούργημα, για την… προσευχή που βρίσκεται κρυμμένη μέσα στο αρχαιοελληνικό αλφάβητο, και μάλιστα όχι μόνο στο yahoo.gr, αλλά και στην (υποτίθεται) σοβαρή «Ημερησία«. Δεν πα να  λένε οι γλωσσολόγοι (όλοι τους) ότι το αλφάβητο το πήραμε από τους Φοίνικες, μαζί και τις ονομασίες των γραμμάτων -το νοήμον κοινό, που περνιέται και για διανοούμενο αφού διαβάζει και Ημερησία, θέλει κρυμμένες προσευχές.

Πρώτη προδοσία από ψευτοφίλους, στο Βήμα, στη μετάφραση άρθρου του Ζίζεκ: «αλλαγές κοσμητικής φύσεως». Φυσικά, το αγγλικό έλεγε «cosmetic changes», δηλαδή διακοσμητικές αλλαγές στα ελληνικά. Άτιμο πράγμα οι ψευτοφίλοι.

Δεύτερο κρούσμα, από τον Μπάμπη Παπαδημητρίου στο προχτεσινό βραδινό δελτίο ειδήσεων του Σκάι (αυτό το άκουσα, δεν έχω λινκ): «[οι επικεφαλής του Γιούρογκρουπ] είναι αδαμάντινοι ότι…». Στα αγγλικά adamant, αλλά στα ελληνικά είναι ανένδοτοι, ανυποχώρητοι, κάτι τέτοιο τέλος πάντων, το «αδαμάντινος» είναι μαργαριτάρι -διαμαντένιο μάλιστα! Παρέμπ, το adamant όντως προέρχεται από το αδάμας, επειδή το διαμάντι είναι παροιμιωδώς σκληρό.

Η ακλισιά της εβδομάδας μάλλον πρέπει να χρεωθεί (και) στο ΑΜΠΕ (Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο) και όχι (μόνο) στην Καθημερινή, όπου το είδε ο φίλος που το έστειλε: Σε κλινική του Ανόβερο ο 15χρονος από την Πάτρα. Αν είναι έτσι, γιατί όχι «του Χανόφα», αναρωτιέται ο φίλος μου.

Σε ένα ρεπορτάζ γραμμένο στο γόνατο, με πάμπολλα κωμικά και τραγικά λάθη, το ethnos.gr καταφέρνει να βγάλει αγράμματο τον υπουργό Ν. Δένδια, μια και του χρεώνει τις φράσεις «γαλαΚτικό χωριό» και «να εφαρμόσει δικό του Σύνταγμα, δικό του δίκαιο και τον αυτοδικαίως κανόνα ζωής», ενώ ο ίδιος είπε (όπως λέει ο Ν. Λίγγρης στη Λεξιλογία, που έκατσε και άκουσε τις δηλώσεις) για «γαλατικό χωριό» και «την αυτοδικία ως κανόνα ζωής». Βέβαια, δεν ξέρω κατά πόσο είναι εύστοχο, για τους σκοπούς του κ. Δένδια εννοώ, να παρομοιάζεται η Ιερισσός με το χωριό του Αστερίξ, κάτι που μάλλον αισθήματα συμπάθειας θα προκαλεί.

Μια λέξη της μόδας τα τελευταία (κάμποσα) χρόνια στα χαμηλού επιπέδου κοσμικά ρεπορτάζ είναι το «καλλίπυγος», το οποίο σημαίνει «αυτή που έχει ωραίους γλουτούς». Στην αρχαιότητα υπάρχουν πολλά αγάλματα που δείχνουν την καλλίπυγο Αφροδίτη, αλλά, όπως βλέπετε κι εδώ, μας δείχνουν τα οπίσθια της θεάς, μερικές φορές μάλιστα γυμνά. Στις μέρες μας η… πυγαία δημοσιογραφία χρησιμοποιεί το «η καλλίπυγος» σαν πιο γκλαμουράτο συνώνυμο του «η καλλίγραμμη», χωρίς να τεκμηριώνει και οπτικά τον χαρακτηρισμό (πρόσφατο παράδειγμα).

Η Καθημερινή έγραψε ότι ο Ντένις και η Κάρολ Θάτσερ, παιδιά της μακαρίτισσας, ζήτησαν να μην παρευρεθεί στην κηδεία της μητέρας του κανείς επίσημος από την Αργεντινή. Όμως ο Ντένις Θάτσερ ήταν ο σύζυγος της Μάργκαρετ, όχι ο γιος της, και δεν θα μπορούσε να ζητήσει τίποτα γιατί έχει αφήσει τον μάταιο τούτο κόσμο εδώ και καμιά δεκαετία. Ο γιος είναι ο Μαρκ, που, όπως λέει ο φίλος που το επισήμανε, μάλλον θα έπρεπε να ζητήσει να μην παρευρεθεί κανείς από την Ισημερινή Γουινέα, τη χώρα στην οποία ο υιός Θάτσερ είχε προσπαθήσει να οργανώσει πραξικόπημα, και έφαγε τέσσερα χρόνια φυλακή, με αναστολή βεβαίως διότι της φυλακής τα σίδερα δεν είναι για τους βαρονέτους. (Το περίεργο πάντως είναι ότι η Καθημερινή στο σημείο αυτό επικαλείται την Ντέιλι Τέλεγκραφ, η οποία ωστόσο έχει το σωστό όνομα.

Η Έλενα Ακρίτα κάλεσε τις προάλλες τον Γ. Σμαραγδή να «ξεχωρίσει την ήρα από το στάχυ«. Η σωστή έκφραση, που αξίζει χωριστό άρθρο που ίσως γράψω κάποτε, επειδή δεν είναι σαφής η αρχή της, αφού το Ευαγγέλιο δεν έχει αυτά ακριβώς τα λόγια, δεν λέει για στάχυ αλλά για στάρι. Η ήρα ή αίρα ή είρα είναι ζιζάνιο των σιτηρών, μεθυστικό και δηλητηριώδες (είπαμε, έχει ψωμί για άρθρο το θέμα).

Διαφημίσεις δεν βάζω αλλά θα κάνω μια μικρή εξαίρεση. Ο φίλος Γ. Μαλακός, διευθυντής της Lexigram, προσφέρει δωρεάν τους πολύ αξιόλογους γλωσσικούς πόρους της εταιρείας του, Αρχαιογνωσία (με την ύλη αρχαίων Γυμνασίου και 1ης Λυκείου), Ελληνομάθεια, Θησαυρό και άλλα καλούδια. Η διεύθυνση είναι www.lexigram.gr και η εγγραφή είναι δωρεάν.

Και κλείνω με την απάντηση στο κουίζ που έβαλα στην εισαγωγή του άρθρου. Στην πρωτότυπη γελοιογραφία οι τρεις ήρωες του Μποστ πανηγυρίζουν για τη νίκη του (τότε) Διάδοχου Κωνσταντίνου (νυν ντεΓκρέτσια) στους Ολυμπιακούς αγώνες της Ρώμης. Ο τίτλος του σκίτσου, που θα το παρουσιάσω κάποτε, είναι «Οι κολοσσοί του Μαρουσιού», δηλ. Σπύρος Λούης και Κωνσταντίνος, τον οποίο ο Μποστ θεωρεί Μαρουσιώτη επειδή είχε βγάλει τη Σχολή Αναβρύτων. Μεταξύ άλλων γράφει:

Το κλίμα φένετε εκεί κι η κερικέ συνθήκε
υπάρχη κάποιο μιστικόν παραγομένων νίκαι.
Δεν είν’ ψηλά στον Υμηττόν, που εξυμνούν οι Έλλην,
αλά ολίγον χαμηλά, πλησείον στην Πεντέλην.

Μπορείτε βεβαίως να δείτε το σκίτσο αν έρθετε στην έκθεση στο Μπενάκη!

ΥΓ

Επειδή θα ταξιδεύω σήμερα, δεν θα μπορέσω να παρακολουθήσω τη συζήτηση και να απελευθερώνω τυχόν σχόλια στη σπαμοπαγίδα, τουλάχιστον ως το απόγεμα.

Posted in Βουλή, Εκδηλώσεις, Μποστ, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 113 Σχόλια »