Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ηρόδοτος’

Οι αρχαίοι είχαν την πλάκα τους (Δημ. Σαραντάκος) 3 – Η πεισματάρα καλοτυχία του Πολυκράτη

Posted by sarant στο 6 Ιουνίου, 2017

Πριν από ένα μήνα άρχισα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι αρχαίοι είχαν την πλάκα τους» που κυκλοφόρησε το 2009 από τις εκδόσεις Γνώση. Η προηγούμενη δημοσίευση βρίσκεται εδώ (φυσικά πρόκειται για αυτοτελείς ιστορίες).

Συνεχίζω και σήμερα με μιαν ιστορία από τον Ηρόδοτο, αυτή τη φορά από τον ελλαδικό χώρο. Να θυμίσω ότι για τον Πολυκράτη τον Σάμιο έχουμε παλιότερα δημοσιεύσει έναν μίμο του Σβομπ, το Κρασί του Πολυκράτη, σε μετάφραση του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη.

Η πεισματάρα καλοτυχία του Πολυκράτη

Οι περισσότεροι άνθρωποι μακαρίζουν, με το δίκιο τους άλλωστε, εκείνους που η Τύχη τούς χαμογελά και μάλιστα συχνά, τους τυχερούς δηλαδή της ζωής. Να όμως που ένας, μυαλωμένος οπωσδήποτε άνθρωπος, ο φαραώ της Αιγύπτου Άμασις, είχε διαφορετική γνώμη. Πίστευε πως η υπερβολική εύνοια της Τύχης πολύ συχνά θα κατέληγε σε συμφορά. Και δεν έπεσε έξω.

Ο Άμασις, φαραώ της 18ης Δυναστείας, βασίλεψε στην Αίγυπτο στα μέσα του 6ου αιώνα της Αρχαιότητας. Είχε αναπτύξει φιλικές σχέσεις με τους Έλληνες, οι οποίοι είχαν ιδρύσει στο Δέλτα του Νείλου, πολύ κοντά στην τότε πρωτεύουσα της χώρας, τη Σάιδα, μια «πανελλήνια» αποικία, τη Ναύκρατη. Ιδιαίτερες φιλίες είχε αναπτύξει ο Άμασις με τον τύραννο της Σάμου, τον Πολυκράτη, που εθεωρείτο ο πιο τυχερός άνθρωπος του καιρού του.

Η τυραννία της αρχαϊκής και προκλασικής εποχής ήταν ένα ιδιότυπο καθεστώς, που σε πολλές ελληνικές πόλεις αποτέλεσε το ενδιάμεσο στάδιο μεταξύ της ολιγαρχίας, δηλαδή της διακυβέρνησης των αριστοκρατών, που είχαν διαδεχθεί τους βασιλείς της μυκηναϊκής εποχής, και της δημοκρατίας, δηλαδή της διακυβέρνησης του δήμου, του λαού. Οι τύραννοι κατά κανόνα στηρίζομενοι σε μεσαία και κατώτερα λαϊκά στρώματα, χτύπησαν τους αριστοκράτες και περιορισαν την εξουσία και την επιρροή τους. Φυσικά δεν ήταν λαϊκοί ηγέτες. Κυβερνούσαν αυταρχικά και πολύ συχνά κατέφευγαν στην τρομοκρατία για να κρατηθούν στην εξουσία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Αρχαίοι, Δημήτρης Σαραντάκος | Με ετικέτα: , , , , , | 92 Σχόλια »

Οι αρχαίοι είχαν την πλάκα τους (Δημ. Σαραντάκος) 2 – Ο αρχιτέκτονας του Φαραώ και ο παμπόνηρος γιος του

Posted by sarant στο 23 Μαΐου, 2017

Πριν από 15 μέρες άρχισα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι αρχαίοι είχαν την πλάκα τους» που κυκλοφόρησε το 2009 από τις εκδόσεις Γνώση. Η πρώτη δημοσίευση βρίσκεται εδώ (φυσικά πρόκειται για αυτοτελείς ιστορίες).

Συνεχίζω σήμερα με μια δεύτερη ιστορία, πάλι από τον Ηρόδοτο, η οποία εκτυλίσσεται επίσης στην Αίγυπτο.

  1. Ο αρχιτέκτονας του Φαραώ και ο παμπόνηρος γιος του

(Η ιστορία αυτή είναι επίσης από το 2ο Βιβλίο,  Ευτέρπη, κεφαλαιο 121)

Ο φαραώ της Αιγύπτου Ραμψίνιτος (πρόκειται μάλλον για τον Ραμσή τον Β΄) είχε συγκεντρώσει μεγάλο πλούτο σε χρυσό, άργυρο, πολύτιμες πέτρες και διάφορα τεχνουργήματα. Ανέθεσε λοιπόν στον ικανότατο αρχιτέκτονά του, που του είχε φτιάξει το παλάτι, πολλούς ναούς και άλλα σπουδαία κτίρια, να του κατασκευάσει ένα ασφαλές θησαυροφυλάκιο.

Πραγματικά ο αρχιτέκτονας κατασκεύασε στον περίβολο των ανακτόρων ένα κτίριο από συμπαγείς πέτρινους τοίχους, χωρίς κανένα άνοιγμα εκτός από την είσοδο, η οποία επικοινωνούσε μόνο με το ανάκτορο, με κλειστό διάδρομο φρουρούμενο συνεχώς. Ικανοποιημένος ο φαραώ αφού επιθεώρησε το θησαυροφυλάκιο και επείσθη για την ασφάλειά του, συσσώρευσε σ΄αυτό ότι πολύτιμο είχε.

Ο αρχιτέκτονας όμως, που είχε δυο γιους ανεπρόκοπους και κακομαθημένους, είχε προνοήσει να εξασφαλίσει κατά κάποιον τρόπο το μέλλον τους. Όταν λοιπόν πέθαινε τους φώναξε κοντά του και τους είπε πως στον εξωτερικό τοίχο του θησαυροφυλακίου, τον μόνο που ήταν προσιτός από το δρόμο, είχε αφήσει μια μυστική, στενή και απολύτως αόρατη είσοδο. Τους είπε τα κρυφά σημάδια που τη δείχνανε και το μηχανισμό με τον οποίο θα μπορούσαν να την ανοίξουν, ώστε, αν ποτέ βρεθούν σε ανάγκη, να μπουν στο θησαυροφυλάκιο και να πάρουν όσο χρυσάφι ή ασήμι χρειάζονταν. Τους συνέστησε όμως αυτό να tο κάνουν σε πολύ αραιά διαστήματα και κάθε φορά να παίρνουν πολύ μικρές ποσότητες ώστε να μη γίνει αντιληπτή η κλοπή, που σύμφωνα με τους αιγυπτιακούς νόμους και ήθη δεν ήταν μόνο κλοπή αλλά και ιεροσυλία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Αρχαίοι, Δημήτρης Σαραντάκος, Ευτράπελα | Με ετικέτα: , | 127 Σχόλια »

Οι αρχαίοι είχαν την πλάκα τους (Δημ. Σαραντάκος) 1 – Το σανδάλι της Ροδώπιδας

Posted by sarant στο 9 Μαΐου, 2017

Μια από τις παραδόσεις του ιστολογίου είναι ότι κάθε δεύτερη Τρίτη δημοσιεύω σε συνέχειες κάποιο βιβλίο του αξέχαστου πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου. (Πρωτύτερα, όταν ζούσε, δημοσίευα κάθε Τρίτη το χρονογράφημα που έγραφε στη μυτιληνιά εφημερίδα Εμπρός) Έτσι, πριν από δεκαπέντε μέρες ολοκληρώθηκε το μυθιστόρημά του «Τα έπη των Αριμασπών».

Από σήμερα περνάμε σε ένα άλλο βιβλίο, το «Οι αρχαίοι είχαν την πλάκα τους» που κυκλοφόρησε το 2009 από τις εκδόσεις Γνώση. Πρόκειται για το πιο επιτυχημένο εμπορικά βιβλίο του πατέρα μου, και ακριβώς επειδή βρίσκεται ακόμα στο εμπόριο δεν θα το δημοσιεύσω εδώ ολόκληρο, αλλά μόνο αποσπάσματα, σαν (γενναιόδωρο πάντως) ορεκτικό.

Σήμερα θα δημοσιεύσω τον πρόλογο του βιβλίου και μια «ιστορία από τον Ηρόδοτο».

Πρόλογος

Εμείς οι παλαιότεροι υποτίθεται ότι διδαχτήκαμε Αρχαία Ελληνικά. Πραγματικά και στις 6 τάξεις του τότε Γυμνασίου, τα Αρχαία ήταν το κύριο μάθημα, με μία τουλάχιστον ώρα διδασκαλίας  τη μέρα, κάθε μέρα και επί έξι χρόνια! Και τελικά τι διδαχθήκαμε; γραμματική, συντακτικό, “τεχνολογία” και ουσία μηδέν (σ΄όλα τα γυμνασιακά μας χρόνια ζήτημα είναι αν κάναμε δέκα σελίδες Όμηρο και είκοσι Ξενοφώντα ή Ηρόδοτο). Και τι μάθαμε; Το μόνο που μάθαμε ήταν  να αντιπαθήσουμε δια βίου τον Όμηρο, τους Τραγικούς, τον Ηρόδοτο, τον Θουκυδίδη, τον Ξενοφώντα, εκείνον τον αχώνευτο τον Λυσία και τον Δημοσθένη, αφού στο όνομά τους είχαμε τυραγνιστεί. Ποτέ μας δεν υποπτευθήκαμε τους θησαυρούς, που κρύβονται στα βιβλία των αντιπαθών αυτών προσώπων, αφού, μένοντας άγευστοι της ουσίας, δηλαδή των νοημάτων και των ιδεών τους, κατατριβόμασταν στο συντακτικό και τη γραμματική.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Αρχαίοι, Δημήτρης Σαραντάκος, Ευτράπελα | Με ετικέτα: , , , | 149 Σχόλια »

Ποντιακά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 7 Νοέμβριος, 2015

Παραπλανητικό θα χαρακτηρίσετε τον σημερινό τίτλο -τα μεζεδάκια τα είπα ποντιακά επειδή η βδομάδα που τελειώνει σημαδεύτηκε από τη φασαρία για την τοποθέτηση του υπουργού Παιδείας Ν. Φίλη σχετικά με τη γενοκτονία των Ποντίων, αλλά κανένα από τα θέματα της σημερινής πιατέλας δεν συνδέεται με την υπόθεση -έχουμε δηλαδή χρονική σύμπτωση και όχι θεματική σύνδεση.

Βέβαια, ποντιακά λέμε τα ανέκδοτα (για τα οποία ίσως θα είχε ενδιαφέρον να αφιερώσουμε κάποτε ένα άρθρο). Οπότε, για να μην βγει εντελώς οφσάιντ ο τίτλος του άρθρου, ας αναφέρω και το τελευταίο ποντιακό ανέκδοτο, όπως κυκλοφόρησε χτες, μέρα του ποντιοχρυσαβγίτικου συλλαλητηρίου. «Του Πόντιου του έκοψαν τη σύνταξη, του έβαλαν ΕΝΦΙΑ, του έβαλαν 23% ΦΠΑ, κι αυτός κατέβηκε σε συλλαλητήριο για το αν πριν από 100 χρόνια συνέβη εθνοκάθαρση ή γενοκτονία».

* Τη Δευτέρα που μας πέρασε είχα τα γενέθλιά μου, και ένας καλός ηλεφίλος ήθελε να μου κάνει ένα δωράκι, και έψαχνε εναγωνίως ένα μεζεδάκι για να μου προσφέρει -αλλά ξέρετε πώς είναι αυτά τα πράγματα, όταν τα θέλεις ποτέ δεν έρχονται. Μου γράφει λοιπόν:

«Η μέρα προχωρούσε κι εγώ απελπιζόμουν, καθότι είχα λησμονήσει την σοφία του μεγάλου βραζιλιάνου διανοητή της εποχής μας: «αν θέλεις κάτι πάρα πολύ το σύμπαν θα συνωμοτήσει… » Αργά το απόγευμα, περιμένοντας στον προθάλαμο του οφθαλμιάτρου και χαζεύοντας στην τηλεόραση, το σύμπαν μου (σάς) προσέφερε όχι απλά μεζεδάκι αλλά σωστή υπερπαραγωγή: Δια στόματος Κωνσταντίνου Μπογδάνου, μάλιστα, όχι παίξε γέλασε. (…) Προς το τέλος της εκπομπής, γύρω στο 1.17’30» , κι ενώ η συνεργάτιδά του παρουσιάζει μια θεατρική παράσταση βασισμένη στη «Μητέρα του σκύλου» του Μάτεσι, ο φιλόμουσος στοχαστής μας, αναγνωρίζοντας ασφαλώς την μουσική υπόκρουση του βιδέου της παράστασης, αναφωνεί ενθουσιασμένος: «Ωωωω! Καραΐνδρου ακούω; Μα ναι Καραΐνδρου!» Έτσι είναι αυτά, άμα είσαι φιλόμουσος ξέρεις! Μπορεί να διστάσεις μια στιγμή αλλά το έμπειρο αυτί σου θα δώσει, τελικά, τη σωστή απάντηση.

Φυσικά, πρόκειται για το εξαιρετικά γνωστό. δημοφιλέστατο και χιλοπαιγμένο (διαφημίσεις, ταινίες, ασανσέρ, τηλεφωνητές…) Βαλς Νο 2, από την Σουίτα για Ορχήστρα Ποικίλης Μουσικής ή Βαριετέ (δεν ξέρω τον επίσημο τίτλο στα ελληνικά) του μεγάλου Ντμίτρι. Θα αναγνωρίσετε την μελωδία, ασφαλώς, που είναι μεν χαριτωμένη και πιασάρική, αλλά όχι και η βαθύτερη ή η σημαντικότερη που συνέθεσε ο Σοστακόβιτς.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Μπογδάνος προσπαθεί να κάνει επίδειξη γνώσεων και την πατάει μεγαλοπρεπώς -και στην αρχή-αρχή της ιδιας εκπομπής μάς λέει ότι η Δημοσθένους λέξις του Σαββόπουλου είναι από… το Φορτηγό (ενώ στην πραγματικότητα είναι από το Βρώμικο ψωμί, έξι χρόνια και τρεις δίσκους αργότερα). Και ασφαλώς δεν θα είναι και η τελευταία, οπότε το ιστολόγιο αποφασίζει, αποτίοντας φόρο τιμής στον Μποστ, να απονείμει στον Κωνσταντίνο Μπογδάνο τον τίτλο του Νομάρχη Ημιμαθείας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νεολογισμοί, Παπαδιαμάντης | Με ετικέτα: , , , , | 179 Σχόλια »

Όταν έκλαψε ο Σήφης

Posted by sarant στο 22 Ιουλίου, 2014

Ο Σήφης του τίτλου είναι βέβαια ο κροκόδειλος που βρέθηκε στο φράγμα Ποταμών στο Ρέθυμνο και που παρά την κινητοποίηση και τη μετάκληση ειδικού ερπετολόγου δεν έχει γίνει ακόμα μπορετό να τον πιάσουν -άλλωστε έχει μετατραπεί και σε είδος αξιοθέατο της περιοχής, παρόλο που λίγοι τον έχουν δει. Και άλλα ονόματα του έχουν δώσει, Μανωλιός ας πούμε, αλλά εμείς θα μείνουμε στο «Σήφης», Σήφης Αμαριωτάκης αν θέλετε και το επίθετο.

Η ιδέα να γράψω κάτι για τον Σήφη μού ήρθε όταν είδα προχτές στο φόρουμ της Λεξιλογίας ένα βιντεάκι που το τράβηξε ένα μη επανδρωμένο ιπτάμενο όχημα, drone που το λένε οι αγγλοσάξονες, το οποίο πέταξε πάνω από τη λίμνη και βιντεοσκόπησε τον Σήφη την ώρα που εκείνος πλατσούριζε στα ρηχά. Βέβαια, επειδή στη Λεξιλογία δεν συχνάζουμε κανονικοί άνθρωποι, το βιντεάκι αυτό είχε προστεθεί στο νήμα όπου συζητούσαμε την απόδοση της λέξης drone στα ελληνικά. Για να μη σας μείνει η απορία, έχουμε δεχτεί και χρησιμοποιούμε τον νεολογισμό «δρόνος» εξελληνίζοντας την ξένη λέξη, μια λύση που τη βρίσκω πολύ καλή αν και αμφιβάλλω κατά πόσο θα τη δεχτούν οι φορείς της ορολογίας αφού για να γίνει δεκτός ένας ελληνικός όρος πρέπει αφενός να είναι τρισχιλιετής και αφετέρου να έχει περισσότερες συλλαβές απ’ όσα γράμματα έχει ο αντίστοιχος αγγλικός όρος.

Επιπλέον, ο δρόνος που τράβηξε το βιντεάκι με τον Σήφη είχε ως χειριστή του τον ιδιοκτήτη του που λέγεται Νίκος Σαράντος, οπότε ως Νίκος Σαραντάκος ένιωσα ότι έπρεπε να γράψω για το θέμα. Ιδού λοιπόν το βιντεάκι:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ζωολογία, Ιστορίες λέξεων, Ορθογραφικά, Ορολογία, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 283 Σχόλια »

Αυτό που μας φέρνει δάκρυα στα μάτια

Posted by sarant στο 11 Φεβρουαρίου, 2014

600px-Mixed_onionsΔεν εννοώ βέβαια τη συγκινητική στιγμή μιας ταινίας ή ένα τραγούδι που το έχουμε συνδέσει με ωραίες στιγμές της ζωής μας, κυριολεκτώ, άλλωστε θα σας προϊδέασε η εικόνα. Το άρθρο, που δεν είναι το πρώτο που αφιερώνω στα φαγώσιμα, αφορά το κρεμμύδι -και το κρεμμύδι, το ξερό, πράγματι φέρνει δάκρυα σε όποιον το καθαρίζει και το κόβει.

Το κρεμμύδι φέρνει δάκρυα, επειδή περιέχει αιθέρια έλαια που όταν το ψιλοκόβεις απελευθερώνονται και ερεθίζουν τα μάτια. Στη Λυσιστράτη του Αριστοφάνη, σε ένα σημείο όπου ο χορός των γερόντων κάνει κόντρα με τον χορό των γυναικών, ο γέροντας λέει: Βούλομαί σε γραυ κύσαι, παναπεί θέλω να σε φιλήσω, και απαντάει η γυναίκα: Κρομμύων τ’ άρ’ ου σε δει, παναπεί: άρα, δεν θα χρειαστείς κρεμμύδια -εννοώντας ότι θα τον δείρει τόσο που να κλάψει χωρίς να έχει ανάγκη να χρησιμοποιήσει κρεμμύδι για τούτο· ή, στη μετάφραση του Πολ. Δημητρακόπουλου, «Αλλ΄ανάγκη πια δε θάχεις από κρομμυδιού κομμάτια, να σου κλάψουνε τα μάτια».

Το κρεμμύδι βρίσκεται από πολύ παλιά στα μέρη μας -είναι από εκείνα τα λαχανικά που τα μνημονεύει ο Όμηρος -και μάλιστα στην Ιλιάδα, στη ραψωδία Λ, διαβάζουμε ότι πρόσφεραν κρεμμύδι σαν μεζέ για το κρασί (κρόμυον ποτῷ ὄψον), κάτι που σήμερα δεν νομίζω να συνηθίζεται, όσο κι αν το κρεμμύδι, μαζί με ψωμί, ελιές και τυρί ήταν συστατικό στοιχείο στο λαϊκό κολατσιό μέχρι πρόσφατα. Σίγουρα πάντως οι αρχαίοι έτρωγαν πολύ κρεμμύδι. Στο βιβλίο «Η γλώσσα της γεύσης» της Μ. Καβρουλάκη βρίσκω ότι ο Ηρόδοτος λέει ότι οι αθλητές έτρωγαν ένα κρεμμύδι το πρωί κι ένα το βράδυ -το κακό όμως είναι ότι δεν το βρίσκω πουθενά στον ίδιο τον Ηρόδοτο, οπότε η πληροφορία πρέπει φοβάμαι να θεωρηθεί «απόφευγμα».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά συμπόσια, Ετυμολογικά, Ποίηση, Στρατός, Συγκριτικά γλωσσικά, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 147 Σχόλια »

Η Ελληνίδα καμαριέρα

Posted by sarant στο 18 Μαΐου, 2011

Όταν δεν έχουμε δεδομένα για σοβαρή συζήτηση το ρίχνουμε στην πλάκα, κι όταν οι δυνατοί παραπατάνε, ο κοσμάκης το γλεντάει· οπότε, δεν είναι περίεργο που η σύλληψη του Ντομινίκ Στρος Καν στη Νέα Υόρκη, για απόπειρα βιασμού της καμαριέρας του ξενοδοχείου, έδωσε αφορμή σε αφθονότατα ανέκδοτα, ατάκες, λογοπαίγνια, που μάλιστα, στη σημερινή διαδικτυακή και δικτυωμένη εποχή μας, δεν περιορίστηκαν στα στενά όρια μιας παρέας αλλά έκαναν το γύρο του παγκόσμιου χωριού.

Ειπώθηκε επίσης, με αστεία διάθεση ως επί το πλείστον, ότι αν το περιστατικό συνέβαινε στην Ελλάδα και η καμαριέρα ήταν Ελληνίδα, θα γινόταν το ένα και το άλλο. Όμως, η καμαριέρα είναι Ελληνίδα. Προσοχή, δεν εννοώ την καμαριέρα του νιουγιορκέζικου Σοφιτέλ· αυτή, όπως μάθαμε, είναι αφρικανή. Εννοώ την καμαριέρα γενικώς, ή μάλλον τη λέξη καμαριέρα, η οποία έχει απώτατη ελληνική καταγωγή, κοινώς είναι αντιδάνειο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Παρωδίες, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , | 106 Σχόλια »

Οι τρέσες με τις τρέσες

Posted by sarant στο 17 Φεβρουαρίου, 2010

Από τη σημερινή στήλη του Στάθη Σταυρόπουλου στην Ελευθεροτυπία:

Ολα αυτά τα χρόνια ένα πλήθος αργυρώνητων καραγκιόζηδων απ’ τα ΜΜΕ παραμύθιαζε τον λαό και διέσυρε συνειδητά κι οργανωμένα όποιον τολμούσε να πει και να γράψει την αλήθεια.
Το ίδιο και τώρα!
Οι ίδιοι κύκλοι (πλην εμπλουτισμένοι και με νέους τρέσες) καλοκαθισμένοι πάνω σε παχυλούς μισθούς εκ του κράτους ή εκ των Δυνατών…

Ας μην ασχοληθούμε με το περιεχόμενο του άρθρου κι ας δούμε τη λέξη που έγραψα με μαύρα στοιχεία. Ποιοι είναι οι… τρέσες; Για να μην σπάτε το κεφάλι σας, υποψιάζομαι, είμαι σχεδόν βέβαιος μάλλον, ότι πρόκειται για ιδιόρρυθμο πληθυντικό του αρχαίου «ο τρέσας». Ο τρέσας στα αρχαία είναι αυτός που δείλιασε στη μάχη και το έβαλε στα πόδια. Κάπου σε κάποια κώχη του μυαλού μου θυμάμαι τον πατέρα μου να μου λέει «ο τρέσας Αριστόδημος» -και πράγματι έτσι το λέει ο Ηρόδοτος. Ο Αριστόδημος ήταν ένας από τους 300 του Λεωνίδα. Αυτός κι άλλος ένας δεν πολέμησαν, μάλλον επειδή είχαν τραυματιστεί ή επειδή είχαν πάει αγγελιοφόροι’ γυρίσαν στη Σπάρτη και από την κατακραυγή ο ένας κρεμάστηκε κι ο άλλος, ο τρέσας Αριστόδημος, ξέπλυνε τη ντροπή του τον επόμενο χρόνο στη μάχη των Πλαταιών, όπου διακρίθηκε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , | 75 Σχόλια »

Το παλιό μας το τεφτέρι

Posted by sarant στο 24 Οκτώβριος, 2009

Όπως μας θύμισε σε ένα σχόλιό του ο Κορνήλιος τις  προάλλες, το τεφτέρι προέρχεται από τη διφθέρα, μέσω τουρκικών. Σκέφτηκα λοιπόν να δούμε την ιστορία της λέξης, διότι είναι μεγάλη και ενδιαφέρουσα.

Η διφθέρα στα αρχαία σήμαινε αρχικά το δέρμα το κατεργασμένο, το πετσί. Είναι λέξη πολύ παλιά, αφού στα μυκηναϊκά υπάρχει ένας dipteraporo (διφθεροφόρος;). Προέρχεται από το ρήμα δέφω, το οποίο σήμαινε «κάνω κάτι μαλακό τρίβοντάς το», όπως λέει το Λίντελ Σκοτ, κι αν πήγε το μυαλό σας στο πονηρό καλώς πήγε. Οι αρχαίοι έλεγαν δέφομαι ή δέφω εαυτόν γι’ αυτή τη χρήση. Σε ένα ασεβέστατο απόσπασμα του κωμικού Εύβουλου για τον τρωικό πόλεμο, διαβάζουμε ότι οι Αχαιοί δεν είχαν εταίρες μαζί τους κι έτσι «εαυτούς δ’ έδεφον ενιαυτούς δέκα».

Το αρχαίο δέφω, πάντως, με την αθώα σημασία του, έχει διατηρηθεί στη σημερινή βυρσοδεψία και στις δεψικές ουσίες της χημείας. Με την άλλη σημασία του δεν έχει διατηρηθεί, αν και ένας φίλος του παππού μου είχε τη συνήθεια να αποκαλεί «δέπτορες» όλους τους ημιμαθείς ενοχλητικούς που συναντούσε, ενίοτε μάλιστα και να τους συστήνει, «από εδώ ο κύριος τάδε, δέπτωρ της φιλοσοφίας». Σκέφτομαι πως θα μπορούσαμε να το αναστήσουμε για κανέναν από τους λερναίους. Αλλά παρεκτρέπομαι, με περισσότερες από μία σημασίες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , | 38 Σχόλια »