Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Θανάσης Βέγγος’

Ποιος Θανάσης;

Posted by sarant στο 18 Ιανουαρίου, 2019

Παλιότερα, η ερώτηση δεν άφηνε περιθώρια δισταγμού ως προς την απάντηση. Ποιος Θανάσης; Ποιος άλλος; Ο Θανάσης Βέγγος φυσικά.

Ωστόσο, από το 2011 ο Θου Βου δεν είναι πια μαζί μας, οπότε η ερώτηση του τίτλου επιδέχεται και άλλες απαντήσεις. Και βέβαια, σήμερα εννοούμε τον κάθε Θανάση που γιορτάζει, στον οποίο είναι αφιερωμένο το σημερινό άρθρο, όπως άλλωστε και στις Αθανασίες.

Προσθέτουμε έτσι έναν ακόμα κρίκο στην αλυσίδα των ονοματολογικών μας άρθρων, το τελευταίο από τα οποία το ανεβάσαμε πριν τα Χριστούγεννα, όταν ευχηθήκαμε χρόνια πολλά στον Μανώλη.

Να θυμίσω ότι στο ιστολόγιο έχουμε δημοσιέψει κι άλλα τέτοια άρθρα, αφιερωμένα σε ονόματα, τη μέρα της γιορτής τους, και έχουμε καλύψει τα περισσότερα διαδεδομένα αντρικά και γυναικεία ονόματα -τη Μαρία και την Άννα, τον Δημήτρη και τη Δήμητρα, τον Γιάννη, τον Γιώργο, τον Νίκο, τον Κώστα και την Ελένη, τον Στέλιο και τη Στέλλα, τον Χρίστο (ή Χρήστο) και την Κατερίνα. Από τα λιγότερο συχνά έχουμε αφιερώσει άρθρο στον Σπύρο πρόσφατα και παλιότερα στον Θωμά και στον Στέφανο.

Ο Θανάσης είναι μάλλον συχνό αντρικό όνομα. Σύμφωνα με μια έρευνα, κατέχει την 9η θέση ανάμεσα στα αντρικά ελληνικά ονόματα, ενώ το θηλυκό, η Αθανασία, είναι σπανιότερο, αφού βρίσκεται στην 26η θέση των γυναικείων ονομάτων.

Βέβαια, τα ονόματα δεν είναι ομοιόμορφα κατανεμημένα στον ελλαδικό χώρο: υπάρχουν περιοχές όπου σπανίζουν και περιοχές όπου έχουν μεγαλύτερη συχνότητα. Για τον Θανάση, είχα κάπου διαβάσει (αν το θυμάμαι καλά) ότι έχει πολύ μικρή συχνότητα στην Κρήτη και σε άλλα νησιά, αλλά πολύ μεγαλύτερη του μέσου όρου στη Στερεά Ελλάδα.

Η ετυμολογία του Θανάση είναι απλή, ο Θανάσης είναι παιδί της Αθανασίας ή μάλλον της αθανασίας, δηλαδή ο Αθανάσιος προέρχεται από το ουσιαστικό αθανασία. Φυσικά το γυναικείο όνομα Αθανασία ταυτίζεται με το ουσιαστικό.

Ο Άγιος Αθανάσιος έζησε τον 4ο αιώνα και ήταν Πατριάρχης Αλεξανδρείας -ένας από τους τέσσερις αγίους της Ορθόδοξης εκκλησίας που αποκαλούνται «Μέγας» (οι άλλοι τρεις είναι Βασίλειος, Φώτιος και Αντώνιος). Ο Αθανάσιος ήρθε σε σύγκρουση με τον αυτοκράτορα Ιουλιανό και σε ένα από τα Ατελή ποιήματά του ο Καβάφης θυμάται ένα επεισόδιο της ζωής του.

Όπως και άλλα ελληνικά χριστιανικά ονόματα, ο Αθανάσιος είναι πολύ σπάνιος στις δυτικοευρωπαϊκές χώρες, ενώ αρκετά συχνός στην ορθόδοξη Ανατολική Ευρώπη. Βέβαια, επειδή οι Ρώσοι δεν συμπαθούν τον φθόγγο θ, λένε «Αφανάσι», ενώ στα βουλγάρικα, όπου το όνομα είναι συχνό, έχουμε Ατανάς.

Το όνομα έχει κάμποσες παραλλαγές. Αθανάσιος είναι το επίσημο και Θανάσης η συνήθης μορφή. Από κει και πέρα έχουμε την πολύ κοινή συντομευμένη μορφή Θάνος, όπως ο Μικρούτσικος, την επίσης συνηθισμένη Νάσος, όπως ο ποιητής Νάσος Βαγενάς ή ο Νάσος Ηλιόπουλος, υποψήφιος δήμαρχος Αθήνας με τον ΣΥΡΙΖΑ.

Τα χαϊδευτικά Σάκης και Σούλης πολύ συχνά κρύβουν Θανάση αν και μπορεί να ανήκουν και σε άλλα ονόματα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Κόμικς, Καβαφικά, Κινηματογράφος, Ονόματα, Τραγούδια, Χαρτοπαίγνιο | Με ετικέτα: , , , , , , | 200 Σχόλια »

Πριν από σαράντα χρόνια

Posted by sarant στο 27 Ιουλίου, 2018

Η βδομάδα που τελειώνει δεν ήταν από τις συνηθισμένες, ήταν μαύρη και άραχλη. Το ιστολόγιο αφιέρωσε την ύλη του στη ζοφερήν επικαιρότητα, αφού θα ήταν άτοπο να συζητάμε περί ανέμων και υδάτων ή έστω περί δασείας και περισπωμένης.

Οι πληγές στην Ανατολική Αττική θα αργήσουν να επουλωθούν και το μόνο θετικό θα είναι αν μπορέσει το κακό που μας βρήκε να μας κάνει σοφότερους ώστε να διορθώσουμε κάποια στραβά. Σίγουρα όσα συζητήσαμε τις προηγούμενες μέρες θα τα κουβεντιάσουμε ξανά, αλλά αισθάνομαι ότι τα άρθρα του ιστολογίου πρέπει να ξαναβρούν τους συνηθισμένους ρυθμούς τους. Έτσι αύριο θα έχουμε μεζεδάκια, έστω και κατακαμένα, και την Κυριακή λογοτεχνικό άρθρο.

Και σήμερα; Σήμερα χρειάζεται μια γέφυρα. Και σκέφτομαι ότι για τη γέφυρα αυτή είναι κατάλληλο ένα άρθρο αναδρομής, εντελώς ανεπίκαιρο δηλαδή -ή και επίκαιρο, αφού θα ξεφυλλίσουμε μαζί μια εφημερίδα με σημερινή ημερομηνία, 27 Ιουλίου, αλλά που κυκλοφόρησε πριν από 40 χρόνια, στις 27.7.1978.

Συνήθως οι αναδρομές αυτές γίνονται στα 50 ή στα 100 χρόνια, πιο στρογγυλά. Ωστόσο το 1918 είναι μακριά, ενώ το 1968 ήταν δικτατορία οπότε οι εφημερίδες δεν διαμόρφωναν ελεύθερα την ύλη τους. Το να δούμε μια μέρα του 1978 έχει επίσης το πλεονέκτημα ότι είναι περισσότεροι οι αναγνώστες του ιστολογίου που είχαν γεννηθεί και είχαν συνείδηση του κόσμου, παρά την αντίστοιχη ημερομηνία του 1968.

Αυτό ήταν λοιπόν το πάνω μέρος της πρώτης σελίδας της Ελευθεροτυπίας της Πέμπτης 27 Ιουλίου 1978:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδρομές, Επετειακά, Εφημεριδογραφικά, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 162 Σχόλια »

Θρασύβουλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 4 Νοέμβριος, 2017

Ο τίτλος του σημερινού μας πολυσυλλεκτικού άρθρου είναι παρμένος από ένα μεζεδάκι της πιατέλας, που θα το συζητήσουμε παρακάτω. Να πω όμως ότι επειδή χτες είχα πάει μια μικρή εκδρομή δεν παρακολούθησα τη συζήτηση στη Βουλή περί ανομίας, αλλιώς θα μπορούσαν και τα μεζεδάκια μας σήμερα να ονομαστούν «άνομα». Αλλά δεν θέλω να μπω στη συζήτηση για το τι είναι ανομία και τι υποκρισία.

* Και ξεκινάμε με ένα που αφορά την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου και θα ταίριαζε περισσότερο στο άρθρο της περασμένης εβδομάδας.

Βλέπετε, με την ευκαιρία της επετείου, το παράρτημα Ηνωμένου Βασιλείου της κυπριακής (δεξιότατης) φοιτητικής παράταξης «Πρωτοπορία» έβγαλε μια ανακοίνωση-περιβόλι στο Φέισμπουκ, όπου παρουσιάζει τον θρασύτατο Μουσολίνι να δίνει διαταγές στον… Ντούτσε και όπου πληροφορούμαστε πως το ζητούμενο ήταν η διέλευση του γερμανοϊταλικού στρατού, ενώ στο τέλος, μέσα στο γενικό αλαλούμ, φωνάζουν κι ένα ζήτω για το 1821.

Προσέξτε ότι για μιαν ακόμα φορά χρησιμοποιείται σαν βρισιά παντός καιρού το «ανιστόρητος» (ή έστω «ανιστόριτος» στην εδώ παραλλαγή). Η τόση κατάχρηση αυτής της λέξης τείνει να τη μεταβάλει σε κοτσανικό δείκτη -δηλαδή, όποιος τη χρησιμοποιεί θα λέει μάλλον κοτσάνες.

Οι υπογραμμίσεις δεν είναι δικές μου και δεν επισημαίνουν όλα τα στραβοπατήματα του κειμένου. Μεταξύ άλλων, σημειώστε και την εναύξητη προστακτική «ανέλαβε επιτέλους τις ευθύνες σου».

* Κι ένα γλωσσικό-μεταφραστικό, που το επισημαίνει φίλος σε μέιλ του:

Ένα μεζεδάκι που το έχω δει αρκετές φορές όταν κατεβαίνω στον Πειραιά απ’ την παραλιακή αλλά το ξεχνάω μετά.

Στο δρόμο αυτόν γίνονται (ή γίνονταν) έργα για την επέκταση του τραμ προς τον Πειραιά. Συνήθως όταν υπάρχουν έργα στο δρόμο βλέπαμε μέχρι τώρα μια προειδοποίηση για «έργα επί της οδού» ή σε πιο σύγχρονη έκδοση «έργα σε εξέλιξη» (που έπιανε και έργα που δεν ήταν ντε και καλά στο δρόμο πάνω). Εκεί λοιπόν η εταιρία που ανέλαβε τα έργα του τραμ έκανε απευθείας μετάφραση από το αγγλικά: «έργα σε πρόοδο». Ίσως επειδή η J&P (Ιωάννου & Παρασκευαΐδης) που τα έχει αναλάβει είναι κυπραίικη…

Αναρωτιέμαι αν στην Κύπρο η αντίστοιχη πινακίδα προειδοποιεί για «Έργα σε πρόοδο».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απορίες, Βουλή, Δημοτικά τραγούδια, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , | 154 Σχόλια »

Μεσογεναριάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 16 Ιανουαρίου, 2016

Καθώς βρισκόμαστε ακριβώς στη μέση του Γενάρη, ο τίτλος του σημερινού άρθρου είναι ευεξήγητος, παρόλο που τον έχω κι άλλη μια φορά χρησιμοποιήσει, αν και όχι ακριβώς τον ίδιο, πριν από τρία χρόνια (και, αν έχετε καιρό για χάσιμο, και δεν ξέρετε τι είναι το Μαντάτο Ριλό, διαβάστε κι εκείνο το παλιότερο άρθρο για να γνωρίσετε ή να θυμηθείτε ένα εξωφρενικό, θηριώδες μαργαριτάρι).

Θα μπορούσα να τα πω και «κούλικα μαργαριτάρια», αφού στις εκλογές που έγιναν την Κυριακή νίκησε ο Κυριακος Μητσοτάκης, κοινώς Κούλης. Κι έτσι, παρόλο που ο ποιητής μας τόχει πει ότι «οι κούληδες τρώνε σκυφτοί ρύζι με κάρι», στην προκειμένη περίπτωση τη χυλόπιτα την έφαγε σκυφτός ο Βαγγέλας.

* Μια μικρογλωσσική παρατήρηση από την παρθενική ομιλία που έκανε ο νέος πρόεδρος της ΝΔ στην κοινοβουλευτική του ομάδα. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ξεκίνησε ευχαριστώντας, ανάμεσα σε άλλους, εκείνους που πήραν μέρος στις εσωκομματικές εκλογές της ΝΔ ενώ «δεν άνηκαν παραδοσιακά στο κόμμα μας».

Το σημειώνω με ενδιαφέρον, δεν το επικρίνω -βλέπω απλώς ότι ο λαϊκός τύπος χρησιμοποιείται και από την ελίτ του τόπου.

* Πρόσεξα επίσης ότι ο Κ. Μητσοτάκης κατηγόρησε τον Πάνο Σκουρλέτη ότι «δεν έχει κολλήσει ένσημα». Τελικά η φράση αυτή έχει γίνει κλισέ και ίσως πρέπει να μπει σε ένα πολιτικό κλισεδολόγιο που όλο λέω να συντάξω και ποτέ δεν το κάνω.

Κλισέ βέβαια δεν σημαίνει και πολλή αλήθεια. Ο Σκουρλέτης, ο οποίος να θυμίσω ότι μέχρι το 2012 ανήκε σε ένα κόμμα που βρισκόταν μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, έχει δουλέψει δεκαετίες στον ιδιωτικό τομέα. Πάει πολύ να τον εγκαλεί κάποιος που, όπως αποκάλυψε τις προάλλες ο κουτσομπόλης Βασίλης Λεβέντης, διορίστηκε (από τον Σημίτη) φυτευτός ως διευθύνων σύμβουλος σε κρατικό οργανισμό, με μισθό πολλών χιλιάδων ευρώ, χάρη σε τηλεφώνημα του πατέρα του.

* Ναι, και ο Ανδρέας Παπανδρέου έτσι είχε διοριστεί το 1961 στο ΚΕΠΕ (αν και αυτός, τουλάχιστον, είχε πίσω του ευδόκιμη ακαδημαϊκή σταδιοδρομία).

* Και σταματάω τα πολιτικά σχόλια και περνάω στα γλωσσικά και άλλα.

* Ή μάλλον για γέφυρα χρησιμοποιώ ένα αμιγώς γλωσσικό μαργαριτάρι σε είδηση για την εκλογή Κ. Μητσοτάκη: Τελικά, επιβεβαιώθηκε η πληροφορία περί συνάντησης πατήρ και υιού Μητσοτάκη. Πιο πάνω έλεγε «ο πατήρ» και προφανώς θεώρησε ότι οι ξένες λέξεις είναι άκλιτες, σαν το μενίρ ας πούμε.

* Κι άλλο ένα, πάλι από την ειδησεογραφία της εκλογής, αλλά πάλι γλωσσικό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια, Πολιτική | Με ετικέτα: , | 175 Σχόλια »

Ο καλός άνθρωπος που έτρεχε πολύ…

Posted by sarant στο 3 Μαΐου, 2011

…σταμάτησε να τρέχει.

 Μεγάλωσα με τις ταινίες του Θανάση Βέγγου και σήμερα που έμαθα για τον θάνατό του λυπήθηκα πάρα πολύ. Θα γράψω λοιπόν εδώ δυο-τρία πράγματα που θυμάμαι γι’ αυτόν, σαν είδος μνημόσυνο, και μπορείτε κι εσείς να προσθέσετε.

Θυμάμαι πως όταν εμφανιζόταν ο Βέγγος στις ταινίες του, εμείς τα πιτσιρίκια γελάγαμε αμέσως, πριν καν ανοίξει το στόμα του ή πει καμιά ατάκα. Και θυμάμαι, πολύ μικρός, που με είχε πάει ο παππούς να δω μια ταινία με τον Βέγγο, αλλά περιέργως ο Βέγγος δεν εμφανιζόταν, κι άρχισα να δυσανασχετώ: «Πού είναι ο Βέγγος;».

Ο Βέγγος ήταν μακρονησιώτης, αυτό το έμαθα πολύ αργότερα. Ξεκαρδιζόμασταν σαν βλέπαμε τον Θου Βου, όταν όμως άνοιξε τη δική του εταιρεία, «Θου Βου – Ταινίες Γέλιου» μπήκε μέσα παρόλο που οι ταινίες που γύρισε (και στις οποίες βέβαια πρωταγωνιστούσε) είχαν πάει πολύ καλά στα ταμεία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εις μνήμην | Με ετικέτα: | 54 Σχόλια »