Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Θωμάς’

Κορονοθωμαδικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 25 Απριλίου, 2020

Αύριο είναι Κυριακή του Θωμά και μεθαύριο Δευτέρα, που άνοιγαν τα σχολεία όταν άνοιγαν τα σχολεία. Τώρα τα σχολεία λειτουργούν από απόσταση και κανείς δεν ξέρει αν και πότε θα ανοίξουν και για ποιες ηλικίες μαθητών -εξαιτίας βέβαια του κορονοϊού.

Οπότε, κορονοθωμαδικά τα μεζεδάκια μας (θωμαδικά τα είχα ονομάσει πέρυσι στην ανάλογη περίσταση, ενώ αν θέλετε να ευχηθείτε σε κάποιον Θωμά το αντίστοιχο ονομαστικό άρθρο υπάρχει εδώ).

Και μια και είπαμε για τα σχολεία, ταιριάζει να ξεκινήσουμε μ’ ένα μεζεδάκι που είναι προσφορά του Υπουργείου Παιδείας. Σε ανακοίνωση για το νέο σύστημα οργάνωσης των σχολείων διαβάζουμε ότι επανέρχεται η αναφορά της διαγωγής στους τίτλους σπουδών, που είχε καταργηθεί επί υπουργίας Γαβρόγλου.

Ο συντάκτης θεωρεί σκόπιμο να υπενθυμίσει ότι αυτό «ίσχυε αδιάλΗπτα έως το 2017».

Για την ουσία του θέματος, δηλαδή ορισμένα συμβολικά μέτρα του νομοσχεδίου, όπως οι αποβολές και η αναγραφή της διαγωγής, αλλά και για άλλα, πολύ πιο ουσιαστικά, όπως η αύξηση του ελάχιστου αριθμού μαθητών ανά τάξη, θα έπρεπε να ασχοληθούμε σε ειδικό άρθρο. Σήμερα σχολιάζουμε τα γλωσσικά στραβά κι ανάποδα, οπότε σημειώνω την ανορθογραφία, διότι βέβαια «αδιάλΕΙπτα» γίνεται κάτι. Κρίμα είναι το υπουργείο να μη χρησιμοποιεί καν διορθωτή ορθογραφίας όταν συντάσσει τις ανακοινώσεις του. Ίσως εκείνα τα σεμινάρια του Σκοιλ Ελικικού να μην ήταν άχρηστα τελικά…

* Διότι βέβαια το μεγάλο νέο της σοσιαλμιντιακής εβδομάδας ήταν η εγκατάλειψη της τηλεκατάρτισης -αλλά για το θέμα αυτό έχουμε γράψει.

Σαν αποχαιρετισμό, να αναφέρω ότι κάποιοι γκούγκλισαν το Elikiku και βρήκαν ότι υπάρχει τέτοιο επώνυμο στην Αφρική. Και καθώς τα κοινωνικά μέσα εκμηδενίζουν τις αποστάσεις και περιφρονούν τα σύνορα, κάποιος κύριος Ντόναλντ Ελικίκου (μάλλον στην παραλήγουσα θα τονίζεται), κάτοικος Ναϊρόμπι, πήρε ένα τουλάχιστον μήνυμα σε μια γλώσσα που μαλλον δεν θα την ξέρει.

* Αν και ποτέ δεν ξέρεις με τα ελληνικά.

Για παράδειγμα, ο Μάριο Άντριου Κουόμο, κυβερνήτης της Νέας Υόρκης, ακούγεται σε αυτό το βιντεάκι να καταγγέλλει ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν έδωσε καθόλου πιστώσεις στις πολιτείες. (Στην πραγματικότητα, είναι συρραφή από πολλές ομιλίες του). Και λέει ο Κουόμο ότι ο Τραμπ έδωσε zero, και μετά για να το κάνει ακόμα πιο φανερό, το λέει σε διάφορες γλώσσες: zero, nada (ισπανικά), niente (ιταλικά), skata (ελληνικά!)

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκπαίδευση, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μιμίδια, Νόμος του Μέφρι, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , | 301 Σχόλια »

Απόψε στου Θωμά

Posted by sarant στο 20 Απριλίου, 2015

Σήμερα είναι Δευτέρα του Θωμά, που τη θεωρούσα αποφράδα μέρα όταν ήμουν μαθητής, και φαντάζομαι και σήμερα έτσι θα τη θεωρούν τα παιδιά. Αλλά η ονομασία της μέρας είναι καταχρηστική: ο Θωμάς δεν γιορτάζει σήμερα, χτες ήταν η γιορτή του -αλλά χτες, Κυριακή του Θωμά, ήταν αργία, οπότε σε σχολεία και γραφεία οι ευχές θα δοθούν σήμερα. Το ιστολόγιο δεν είχε αργία, αλλά την Κυριακή έχει δικό του πρόγραμμα, οπότε θα ευχηθεί τον Θωμά σήμερα.

Μόνο τον Θωμά; Όχι, υπάρχει και η Θωμαή, αλλά είναι πολύ σπανιότερο σαν όνομα. Όχι ότι ο Θωμάς είναι όνομα ιδιαίτερα συχνό: στην έρευνα του Χάρη Φουνταλή για τη συχνότητα των ελληνικών ονομάτων ο Θωμάς είναι 26ος στους άντρες (ανάμεσα στον Σωτήρη και τον Στέφανο) -δεν το λες και πολύ συχνό. Η Θωμαή όμως είναι στην 96η θέση στις γυναίκες, σαφώς σπανιότερη.

Ο Θωμάς ανήκει σε μια κατηγορία ονομάτων, συνήθως δισύλλαβων, που δεν έχουν διαδεδομένο χαϊδευτικό, γιατί δεν υπάρχει η ανάγκη για υποκορισμό αφού το όνομα είναι σύντομο -άλλα ονόματα της κατηγορίας αυτής είναι ο Σταύρος, ο Παύλος, ο Λουκάς, ο Λάμπρος, ο τρισύλλαβος Άγγελος και άλλα. Βέβαια, στην εποχή μας η χρήση ανεπίσημων τύπων ονομάτων (ξέρετε, Νίκος αντί Νικόλαος, Γιάννης αντί Ιωάννης κτλ.) έχει συρρικνωθεί αρκετά, ενώ απειλούνται με εξαφάνιση οι ανεπίσημοι τύποι που έχουν υποκορισμό (Τάκης, Λάκης, Μάκης κτλ.). Μια αιτία είναι ότι η μωροφιλοδοξία των μανάδων και των μπαμπάδων δεν ανέχεται ο κανακάρης τους να είναι σκέτος Κώστας ή (θού Κύριε) Αλέκος’ όχι! θέλουμε το όνομα ακέραιο, πολυσύλλαβο, αρχοντικό -και μεγαλώνουμε, τόχω ξαναγράψει, γενιές άνεργων αυτοκρατόρων, Κωνσταντίνους, Αλέξανδρους και.. Ιωάννηδες. Ο άλλος λόγος, που δεν τον έχω ξαναγράψει αλλά νομίζω πως ισχύει, είναι ότι πολλές φορές δίνουμε το όνομά μας με τον επίσημο τύπο σε διάφορες υπηρεσίες, από τις κρατικές μέχρι το ιμέιλ μας, κι αυτό μας συνοδεύει και εμφανίζεται παντού -και εδραιώνεται. Τέλος της παρένθεσης όμως.

Ούτε έχω υπόψη μου πολλές τοπικές παραλλαγές του ονόματος του Θωμά, ή τουλάχιστον δεν μου έρχονται στο νου. Υπάρχει το ηπειρώτικο «Σιώμος» (έχει δώσει και επίθετο), όπως επίσης και το κυπριακό Τουμάζος, που πρέπει να είναι επιρροή από τα ιταλικά. Αν ξέρετε κι άλλες τοπικές παραλλαγές, ευχαρίστως να τις δούμε στα σχόλια.

Ο πρώτος Θωμάς στην ελληνική γλώσσα ήταν ο μαθητής του Ιησού, και το όνομα Θωμάς ετυμολογείται από το αραμαϊκό te’oma που θα πει «δίδυμος». Ο απόστολος Θωμάς δεν λεγόταν Θωμάς, αλλά Ιούδας -και ήταν δίδυμος. Από τα ελληνικά της Βίβλου το όνομα πέρασε στις υπόλοιπες γλώσσες της Ευρώπης, όπου το Θ συνήθως αποδόθηκε Τ -με εξαίρεση τα ρώσικα, που το ελληνικό Θ το μετατρέπουν σε Φ και ο Θωμάς είναι Φομά. Η εντύπωσή μου ήταν ότι το αγγλικό Τόμας (και Τομ) είναι αρκετά συχνότερο, αλλά σε κάτι ιστοσελίδες που ανέτρεξα είδα ότι και στις ΗΠΑ το όνομα Thomas τώρα βρίσκεται στην 27η θέση -ενώ τον 19ο αιώνα ήταν στην πρώτη δεκάδα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Ετυμολογικά, Ευαγγέλιο, Εορτολόγιο, Ονόματα, Ποίηση, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 257 Σχόλια »