Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Θ. Ανδρεάκος’

Η Ακαδημία Αθηνών αδειάζει τον κ. Αντ. Κουνάδη

Posted by sarant στο 5 Σεπτεμβρίου, 2013

Η τύχη ή ο κακός προγραμματισμός τα έφερε έτσι που το σημερινό άρθρο να αναφέρεται σε συγγενικό θέμα με το χτεσινό, αλλά ελπίζω να με συγχωρήσετε. Ελπίζω επίσης ότι δεν θα σας κουράσει μια μακροσκελής αλλά ίσως όχι περιττή εισαγωγή πριν μπούμε στο κυρίως θέμα. Οι παλιοί φίλοι του ιστολογίου θα τα ξέρουν αυτά, αλλά για τους νεότερους δεν βλάφτει μια σύντομη εξιστόρηση.

Το ιστολόγιο μόλις συμπλήρωνε δυο μήνες ζωής όταν, στα μέσα Απριλίου 2009, δημοσιεύτηκε στην Ελευθεροτυπία ρεπορτάζ από μια εκδήλωση της Ακαδημίας Αθηνών, στην οποία αναφερόταν ότι ο ομιλητής, ο ακαδημαϊκός κ. Αντώνης Κουνάδης, σε ομιλία του για την ελληνική γλώσσα είχε αναφέρει ότι σύμφωνα με το βιβλίο Γκίνες, η ελληνική γλώσσα περιέχει 5 εκατομμύρια λέξεις (εδώ μπορείτε να δείτε εκείνο το παλιό άρθρο). Φυσικά επρόκειτο για εξωφρενικό ισχυρισμό που δεν έχει καμιά σχέση με την πραγματικότητα και, το χειρότερο, η ομιλία περιείχε κι άλλες αυθεντικές κοτσάνες, όπως ότι ο Μπιλ Γκέιτς είχε χαρακτηρίσει την ελληνική γλώσσα «γλώσσα των προηγμένων υπολογιστών» και άλλες τέτοιες λερναιότητες,

Για όσους δεν τον γνωρίζουν, ο κ. Αντώνης Κουνάδης, γεννημένος το 1937 θαρρώ, στα νιάτα του ήταν δισκοβόλος και μάλιστα πολύ καλός· είχε πάρει χρυσά μετάλλια σε πανελλήνιους και βαλκανικούς αγώνες και για μια περίοδο είχε την πέμπτη επίδοση στον κόσμο. Διετέλεσε και πρόεδρος του ΣΕΓΑΣ επί δικτατορίας, από τον Φεβρουάριο του 1973 έως το 1974. Αργότερα έγινε καθηγητής στη σχολή Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ και μετά ακαδημαϊκός, από το 1999, στην τάξη των Θετικών Επιστημών (Εφηρμοσμένων Θετικών Επιστημών: Στατικής- Δυναμικής, Ανάλυσης- Έρευνας των Τεχνικών Κατασκευών). Αναμφισβήτητα πλούσια και ζηλευτή σταδιοδρομία· θα συμφωνήσετε όμως μαζί μου, πιστεύω, ότι δεν φαίνεται να έχει μεγάλη σχέση με τη γλώσσα και τη γλωσσολογία.

Με τη γλώσσα βέβαια, συμβαίνει αυτό το παράδοξο, να θεωρείται ευρέως ότι, επειδή όλοι τη μιλάμε, δεν υπάρχουν ειδικοί. Αν  εγώ βγω και κάνω διάλεξη περί νανοτεχνολογίας ή κβαντομηχανικής, θα με πάρουν -και δικαίως- με τις πέτρες, όμως ο κάθε μηχανικός, ψυχίατρος, μουσικοσυνθέτης, δημοσιογράφος ή ταξιτζής θεωρεί πως έχει το ελεύθερο να ξεστομίζει θέσφατα για τον πλούτο της Τρισχιλιετούς όπου και όπως τού βουληθεί. Αλλά με έναν ακαδημαϊκό το θέμα κάπως σοβαρεύει. Κι έτσι, πάνω στη συζήτηση ρίχτηκε η ιδέα να γράψουμε ένα γράμμα στην Ακαδημία, επισημαίνοντας ότι τέτοιες εξωφρενικές τοποθετήσεις ακαδημαϊκών υποβιβάζουν το κύρος της. Αμ’ έπος αμ’ έργον, η επιστολή γράφτηκε, συγκέντρωσε μέσα σε λίγες μέρες καμιά σαρανταριά υπογραφές (το ιστολόγιο τότε δεν είχε τόσο πλατύ κύκλο αναγνωστών, σήμερα θα μαζεύαμε περισσότερες) και στάλθηκε. Ακριβέστερα, γράφτηκαν δύο επιστολές, μία προς την Ακαδημία Αθηνών και μια άλλη, με κάπως διαφορετική διατύπωση, προς την Ελευθεροτυπία.

Τις επιστολές μπορείτε να τις δείτε εδώ, και εδώ να δείτε τι τελικά δημοσίευσε η Ελευθεροτυπία. Αντιγράφω την καταληκτική παράγραφο: Μείνετε βέβαιοι ότι το πάθος με τον οποίο αντιτασσόμαστε στη διάδοση αυτών των μύθων οφείλεται στο ότι λατρεύουμε την ελληνική γλώσσα και την ιστορία της και θεωρούμε ότι είναι ντροπή κάποιοι, με εσκεμμένα ψέματα, να δημιουργούν την εντύπωση ενός κομπλεξικού επαρχιωτισμού. Δεν αγανακτούμε με όσους πιστεύουν τέτοιες μυθοπλασίες ή με όσους ανύποπτους τις αναμεταδίδουν, αλλά με εκείνους που συνειδητά και κατ’ επάγγελμα χαλκεύουν τέτοιες ειδήσεις. Δεν περιμέναμε ότι οι ανυπόστατοι αυτοί μύθοι θα επαναλαμβάνονταν στο χώρο της Ακαδημίας και με την επιστολή μας αυτή ευελπιστούμε ότι η Ακαδημία Αθηνών θα διαχωρίσει τη θέση της.

Η Ακαδημία δεν αντέδρασε επίσημα, βέβαια, αλλά ακολούθησαν επιστολές στις εφημερίδες από φίλους του κ. Κουνάδη, όπως ο κ. Θ. Ανδρεάκος, καθηγητής ΤΕΙ (και υποψήφιος βουλευτής Πειραιώς με το ΛΑΟΣ), ο οποίος μάλιστα φρόντισε να στείλει επιστολή και στο Βήμα (τότε έβγαινε και καθημερινά), στην οποία πληροφορούσε το πανελλήνιο για την ύπαρξη “μιας ομάδας που διακηρύσσει ότι είναι λάτρις της ελληνικής γλώσσας, ενώ κάνει το παν για να τη διασύρει και να τη μειώσει διεθνώς”. Ο ίδιος ο κ. Κουνάδης δεν απάντησε στις πολύ συγκεκριμένες προτροπές μας να τεκμηριώσει τα λεγόμενά του, αλλά φρόντισε να στείλει επιστολή στην Καθημερινή όπου απαντούσε άλλα αντί άλλων, παραποιώντας την άποψη του περίφημου κλασικού φιλολόγου Ντιλς.  Με τον Νίκο Λίγγρη στείλαμε μια σύντομη απαντητική επιστολή, όπου είπαμε ότι μόνο ο βαρόνος Μιγχάουζεν θα συμφωνούσε με τον κ. Κουνάδη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικό ζήτημα, Γλωσσικοί μύθοι, Επιστολές σε έντυπα, Εφημεριδογραφικά, Κύπρος, Λερναίο κείμενο, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: , , , , , , | 217 Σχόλια »

Διάλεκτοι και υποκρισία

Posted by sarant στο 2 Αύγουστος, 2012

Δυο πολύ διαφορετικές τοποθετήσεις έγιναν τις τελευταίες μέρες, που είχαν όμως ως κοινό στοιχείο ότι έθιγαν το ζήτημα των διαλέκτων της νεοελληνικής, και χρησιμοποιούσαν τις διαλέκτους ως επιχείρημα εναντίον της νέας Γραμματικής, μια και το σίριαλ της Φωνηεντιάδας, δηλαδή της σκοταδιστικής επίθεσης στο νέο βιβλίο Γραμματικής του δημοτικού, συνεχίζεται, έστω κι αν κάπως έχει κοπάσει. Να μου συγχωρήσετε που γράφω κάπως βιαστικά κι έτσι αφήνω κενά, αλλά ετοιμάζομαι για ταξίδι κι αν άφηνα το θέμα θα το παράσερνε στη λήθη ο πανδαμάτορας Αύγουστος και θα το επισκίαζε η αναγγελία των αναμενόμενων σκληρότατων νέων (μέχρι τα επόμενα) οικονομικών μέτρων.

Πρώτο είναι το άρθρο του ομότιμου καθηγητή της κλασικής φιλολογίας κ. Οδυσσέα Τσαγκαράκη, που δημοσιεύτηκε προχτές στην ηλέκδοση του Βήματος, με τίτλο «Φωνήεντα και φθόγγοι».  Αν και (ευτυχώς) αναγνωρίζει ότι η νέα Γραμματική δεν καταργεί τα φωνήεντα η και ω (και τα ξ, ψ) όπως λένε οι πιο ανόητοι ή κακόπιστοι επικριτές της, ο κ. καθηγητής υποστηρίζει ότι «τα 7 φωνήεντα της αρχαίας (όμοια με της νέας) είχαν ισάριθμους φθόγγους, όπως και τα 17 σύμφωνα (βλ. Stanford, The Sound of Greek, 1967 και Allen, Vox Graeca, 1987)».

Προφανώς όταν λέει για «7 φωνήεντα» εννοεί «7 γράμματα», αλλά είναι δυνατόν ένας κλασικός φιλόλογος να λέει τέτοιο πράγμα, και μάλιστα να επικαλείται τον Άλεν; Κι εγώ που δεν είμαι καθηγητής, ξέρω ότι οι αρχαίοι είχαν τουλάχιστον 12 φωνηεντικούς φθόγγους, γιατί τι άλλο είναι τα κακώς ονομασθέντα δίχρονα παρά δύο φωνήεντα που παριστάνονται με το ίδιο γράμμα; Αλλά ας δούμε τον Άλεν και στη σελίδα 62 του κλασικού Vox Graeca (τρίτη έκδοση), βλέπουμε καθαρά τους 12 φωνηεντικούς φθόγγους της αρχαίας και την αντιστοιχία τους με τα γράμματα του αλφαβήτου μετά τον Ευκλείδη, στην εικόνα που βλέπετε αριστερά. Πού τους βρίσκει τους «ισάριθμους φθόγγους» ο κ. Τσαγκαράκης;

Δυστυχώς η συνέχεια δεν είναι καλύτερη, γιατί ο κ. καθηγητής γράφει: Όλοι (ειδικοί και μη ειδικοί) δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι σε αρκετές διαλέκτους (π.χ. Κρητική, Πελοποννησιακή) το η προφέρεται ε , π.χ. νύφε (νύφη), το υ προφέρεται ου ή ιου, π.χ. άχιουρο (άχυρο), και το ω προφέρεται ου, π.χ. χούμα (χώμα). Στα παραδείγματα αυτά και σε άλλα (βλ. τις εξαιρετικές εργασίες του Ν. Παντελίδη για την πελοποννησιακή διάλεκτο και επίσης τη μελέτη του R. M. Dawkins, Modern Greek in Asia Minor, 1916), η προφορά του η, υ, ω είναι λοιπόν διαφορετική και πλησιάζει την αρχαία.

Εγώ που δεν είμαι καθηγητής αυτό το θεωρώ αντιστροφή της πραγματικότητας. Τα γράμματα δεν προφέρονται, αυτή είναι πολύ παρωχημένη διδασκαλία. Τα γράμματα αποτυπώνουν, όχι πάντα με ακρίβεια, φθόγγους. Το να λέμε ότι τα γράμματα προφέρονται είναι σαν να λέμε ότι ο πυρετός μάς αρρωσταίνει.

Και μια και πιάσαμε τον Άλεν, να θυμηθούμε τι λέει στη σελ. 8 του βιβλίου του: In the study of a ‘dead’ language there is inevitably a main emphasis on the written word. But it is well to remember that writing is secondary to speech, and, however much it may deviate from it, has speech as its ultimate basis. The written symbols correspond, in a more or less complete manner, to phonological or grammatical elements of speech (…) It is therefore in a sense misleading to speak of written symbols as being pronounced-rather it is the other way round, the symbols representing spoken elements. But when, as in the case of ancient Greek, our utterances mostly involve reading from a written text, the traditional terminology of’ pronouncing letters’ may reasonably be tolerated, and is in fact maintained in this book. Λέει δηλαδή ο Άλεν ότι είναι από μια άποψη παραπλανητικό να λέμε ότι γραπτά σύμβολα προφέρονται· το αντίστροφο ισχύει: τα σύμβολα αντιπροσωπεύουν ομιλούμενα στοιχεία. Κατ’ εξαίρεση όμως, σε γλώσσες «νεκρές», όπως τα αρχαία ελληνικά, όπου κατά κύριο λόγο όταν τις μιλάμε διαβάζουμε γραπτό κείμενο, μπορεί να γίνει ανεκτή η παραδοσιακή ορολογία ότι «τα γράμματα προφέρονται», όχι όμως σε σημερινές γλώσσες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικό ζήτημα, Γλωσσικοί μύθοι, Ντοπιολαλιές | Με ετικέτα: , , , , , | 142 Σχόλια »

Απάντηση σε έναν λεβέντη

Posted by sarant στο 31 Αύγουστος, 2009

Ένα ακόμα επεισόδιο στο σίριαλ για τον αριθμό λέξεων της ελληνικής, που ξεκίνησε πριν από 4-5 μήνες, όταν σε δημόσια εκδήλωση της Ακαδημίας ο ακαδημαϊκός Αντ. Κουνάδης διατύπωσε τον ισχυρισμό ότι η ελληνική γλώσσα έχει 5 εκατ. λέξεις, όπως βεβαιώνει το βιβλίο Γκίνες. Το θέμα σχολιάστηκε εδώ και κάποιοι φίλοι του ιστολογίου στείλαμε επιστολή στην Ακαδημία και στην Ελευθεροτυπία. Ύστερα, εμφανίστηκε ο κ. Θ. Ανδρεάκος συμπαραστάτης του κ. Κουνάδη, άνοιξαν νέα ζητήματα, η άνοιξη έγινε καλοκαίρι και το καλοκαίρι κοντεύει να τελειώσει, αλλά η ανταλλαγή επιστολών καλά κρατεί.

Στο αμέσως προηγούμενο επεισόδιο, ο κ. Ανδρεάκος, κατά δήλωσή του λεβέντης, είχε στείλει επιστολή στην Ελευθεροτυπία που μπορείτε να τη δείτε εδώ, ενώ παρόμοια επιστολή έστειλε και στο Βήμα. Στο μεν Βήμα απαντήσαμε συλλογικά, αν και ακόμα δεν έχει δημοσιευτεί η απάντησή μας. Στην Ελευθεροτυπία έστειλα εγώ μια επιστολή, αλλά δεν δημοσιεύτηκε επειδή ήταν μεγάλη. Ύστερα από συνεννόηση με τον αντικαταστάτη του υπεύθυνου της αλληλογραφίας, αναγκάστηκα να τη συντομεύσω στις 230 λέξεις. Προφανώς, σε 230 λέξεις ήταν αδύνατο να απαντηθούν όλα τα σημεία που έθιγε ο κ. Θ.Α. στη δική του επιστολή (των 400 λέξεων!).  Η συντομευμένη επιστολή δημοσιεύτηκε στο σημερινό φύλλο της Ε και μπορείτε να τη δείτε εδώ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , , | 133 Σχόλια »

Επιστολή στο Βήμα

Posted by sarant στο 24 Αύγουστος, 2009

Το ξέρω βέβαια πως ο κόσμος  -ή τουλάχιστον η μισή Αττική- καίγεται, αλλά το ιστολόγιο αυτό δεν σχολιάζει την επικαιρότητα αν δεν έχει να προσθέσει κάτι παραπάνω. Έτσι, δεν θα γράψω για τις ολέθριες πυρκαγιές του σαββατοκύριακου, πολύ περισσότερο που δεν είμαι στην Αθήνα κι έτσι αναγκαστικά τα όσα γίνονται τα πληροφορούμαι από την τηλεόραση. Θα μπορούσα να ανεβάσω ένα παλιό μου άρθρο, που διερευνά την έκφραση «στάχτη και μπούρμπερη», αλλά είναι γραμμένο για άλλη συγκυρία κι έτσι προτιμώ απλώς να βάλω σύνδεσμο.

Ενώ όμως δεν το θέλω και πολύ, επιβάλλεται να δοθεί απάντηση στα όσα έγραψε ο κ. Θ. Ανδρεάκος στο Βήμα (την επιστολή, που δημοσιεύτηκε στις 19/8, μπορείτε να τη δείτε εδώ). Όχι μόνο και όχι κυρίως για να μη μείνουν αναπάντητοι οι ιταμοί υπαινιγμοί για την ομάδα που μειώνει και διασύρει την ελληνική γλώσσα, αλλά περισσότερο για να εμφανιστούν και στις στήλες αυτής της εφημερίδας μερικά σωστά πράγματα -και όποιος τα προσέξει. Παρεμπιπτόντως, έχω απαντήσει προσωπικά στην επιστολή που έστειλε ο λεβέντης κ. Θ.Α. στην Ελευθεροτυπία, μια και εκεί έχει αρκετές αναφορές επί προσωπικού.

Στο προηγούμενο ποστ είχα παρουσιάσει ένα προσχέδιο επιστολής και είχα ζητήσει από όποιον φίλο θέλει να τη συνυπογράψει -αφού ο κ. Θ.Α. μιλάει για ομάδα, ομαδική πρέπει να είναι η απάντηση, σκέφτομαι. Τώρα παρουσιάζω το «σχεδόν τελικό» κείμενο της επιστολής, που θα σταλεί μεθαύριο το βράδυ, ώστε να έχουν την ευκαιρία να την υπογράψουν κι άλλοι που θα γυρίσουν σήμερα από τις άδειες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , | 24 Σχόλια »

Λεβέντικες επιστολές

Posted by sarant στο 20 Αύγουστος, 2009

Νέο επεισόδιο ήρθε να προστεθεί στο αλληλογραφικό σίριαλ για τον αριθμό των λέξεων της ελληνικής γλώσσας, που ξεκίνησε, αν θυμάστε, την άνοιξη, όταν ο ακαδημαϊκός κ. Κουνάδης, σε επίσημη εκδήλωση, έκανε λόγο για 5 εκατομμύρια λέξεις της ελληνικής, και κάποιοι φίλοι του ιστολογίου στείλαμε επιστολή στην Ακαδημία και στην Ελευθεροτυπία. Ύστερα, εμφανίστηκε ο λεβέντης κ. Ανδρεάκος συμπαραστάτης του κ. Κουνάδη, άνοιξαν νέα ζητήματα, η άνοιξη έγινε καλοκαίρι και το καλοκαίρι κοντεύει να τελειώσει, αλλά η ανταλλαγή επιστολών καλά κρατεί.

Την νέα επιστολή του λεβέντη κ. Ανδρεάκου προς Ελευθεροτυπία μπορείτε να τη δείτε εδώ. Τον αποκαλώ «λεβέντη» επειδή στην τελευταία παράγραφο της επιστολής γράφει: Μετά τις διευκρινίσεις και τη διαφαινόμενη πλέον σύγκλιση απόψεων εκατέρωθεν, πιστεύω, αν ο κ. Ν.Σ. είναι Μανιάτης όπως το επώνυμό του δηλώνει, να έχει τη λεβεντιά που έχουμε οι Μανιάτες, αυτός και η ομάδα του να αναμορφώσουν τα όσα με τόσο πάθος, άγνωστον πόθεν ορμώμενοι, διέδιδαν σε βάρος της γλώσσας μας, ενημερώνοντας την ιστοσελίδα τους και τους αποδέκτας επιστολών τους σχετικά με το θέμα αυτό. Αν δεν το πράξουν, θα είναι έκθετοι στην κοινή γνώμη.

Επειδή το θέμα γίνεται προσωπικό, θα απαντήσω στην Ελευθεροτυπία κι εγώ προσωπικά. Σωστά μάντεψε ο κ. Ανδρ. ότι είμαι Μανιάτης, όμως δεν πιστεύω ότι έχουν οι Μανιάτες μονοπώλιο στη λεβεντιά ή την παλιανθρωπιά. Μανιάτης ήταν ο λεβέντης Σωτήρης Πέτρουλας, υπήρξαν όμως και πολλοί Μανιάτες, κάθε άλλο παρά λεβέντες, που έσπευσαν να στελεχώσουν τον κρατικό μηχανισμό επί χούντας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , , | 36 Σχόλια »