Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Θ. Διαμαντόπουλος’

Αργυρώνητα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 18 Οκτωβρίου, 2014

 

Δυο πεντασύλλαβες λέξεις ακούστηκαν αρκετά μέσα στη βδομάδα που πέρασε, αφενός ότι ένα μέρος της επιδότησης που εισπράττουν τα πολιτικά κόμματα θεωρήθηκε βάσει τροπολογίας «ακατάσχετο» και αφετέρου ότι οι βουλευτές είναι ή δεν είναι ‘αργυρώνητοι’ (για τις αρκούδες στο δάσος δεν ακούστηκε τίποτα). Μια και χτες έγραψα άρθρο για την πρώτη από αυτές τις λέξεις, τα σημερινά μεζεδάκια βαφτίζονται από τη δεύτερη -ενώ αν είχα χτες μιλήσει για τη λέξη ‘αργυρώνητος’ σήμερα θα σερβίριζα ‘ακατάσχετα’ μεζεδάκια.

Πάντως, τα μεζεδάκια μας δεν έχουν άμεση σχέση με καμιά από τις δυο λέξεις, αυτό να λέγεται.

* Ακούγοντας τη ραδιοφωνική μετάδοση του ποδοσφαιρικού αγώνα Φινλανδίας-Ελλάδας σημείωσα δυο μικρογλωσσικά.

Καταρχάς, προς το τέλος, όταν ο προπονητής έκανε και την τρίτη αλλαγή, ο εκφωνητής της Nova Sport FM είπε ότι «ρίχνει όλα τα όπλα στη φαρέτρα ο Ρανιέρι». Δεν μου φαίνεται σωστή η μεταφορά. Τα όπλα είναι στη φαρέτρα, άρα τα βγάζει κανείς όταν θέλει να τα χρησιμοποιήσει.

Και πιο πριν, όταν ο Βύντρα έκανε μια λαθεμένη πάσα, ο εκφωνητής είπε «Ο Βύντρα λανθάνει». Όχι όμως. Το «λανθάνω» δεν σήμαινε «κάνω λάθος» ούτε στα αρχαία ελληνικά, ούτε στα νέα, όπου σημαίνει «βρίσκομαι κρυμμένος, χωρίς να εκδηλώνομαι» (π.χ. στο τάδε ποίημα λανθάνει μια μελαγχολική διάθεση). Μπορούμε επίσης να πούμε ότι ο τάδε στίχος είναι από ποίημα που λανθάνει, δηλαδή δεν το έχουμε βρει. Σε κάθε περίπτωση όμως, δεν σημαίνει «κάνω λάθος». Ίσως σκεφτόταν το «σφάλλει» ο εκφωνητής, αλλά πόσο πιο απλό θα ήταν να πει «κάνει λάθος» -εκτός πια αν παίζει ποδόσφαιρο με φράκο!

* Φίλος διαβάζει στο οπισθόφυλλο ενός βιβλίου που πρόσφατα εκδόθηκε από τις καλές εκδόσεις Αλεξάνδρεια (και που υπάρχει και εδώ) ότι «Τα παραδείγματά του απορρέουν από τα πιο διαφορετικά πεδία – από την αυτοβιογραφία ώς την υψηλή θεωρία, από το κρίκετ ώς τη στατιστική κι από τον οικισμό Ταμίλ Ναντού ώς τη Σίλικον Βάλεϋ».

Και με ρωτάει: αυτό είναι πατάτα ή ξέρουν κάτι που δεν το ξέρουμε; Δεδομένου ότι Ταμίλ Ναντού λέγεται μια από τις ομόσπονδες πολιτείες της Ινδίας, με καμιά εξηνταριά εκατομμύρια πληθυσμό, τείνω προς την πατάτα, αλλά ελπίζω να κάνω λάθος. Πάντως, και χωρίς να το θεωρώ λάθος, εγώ δεν θα έλεγα ότι τα παραδείγματα «απορρέουν» από κάπου, αλλά «είναι αντλημένα/παρμένα» από τον τάδε ή τον δείνα τομέα. Στα μάτια τα δικά μου, το παράδειγμα το διαλέγουμε, δεν έρχεται μόνο του να μας βρει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Το είπε/δεν το είπε, Φάρσες | Με ετικέτα: , , , , | 212 Σχόλια »

Ενεοί και κεχηνότες

Posted by sarant στο 9 Μαΐου, 2012

Το σημερινό άρθρο δεν θα είναι πολιτικό, λυπάμαι’ το ιστολόγιο τόσες μέρες παρασύρθηκε από την εκλογική και τη μετεκλογική μέθη και ξέχασε τον ιδρυτικό προσδιορισμό του, ότι δηλαδή είναι ένα ιστολόγιο «για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και όλα τα άλλα». Καιρός σήμερα να κάνουμε μιαν ανάπαυλα και να ασχοληθούμε μ’ ένα θέμα εντελώς ανεπίκαιρο, μ’ ένα αρθράκι αμιγώς γλωσσικό. Βέβαια, αν ήθελα να το πολιτικοποιήσω το θέμα, θα μπορούσα να ισχυριστώ πως εμπνεύστηκα τον τίτλο από την έκφραση που πήραν τα πρόσωπα των ηγετικών στελεχών των δύο μεγάλων κομμάτων όταν ανακοινώθηκαν τα πρώτα αποτελέσματα των εκλογών το βραδάκι της Κυριακής που μας πέρασε. Όμως αυτό θα ήταν ψέμα: δεν είχα την τύχη να δω από πρώτο χέρι τις αντιδράσεις τους, άσε που οι περισσότεροι είχαν τις κρυφές δημοσκοπήσεις οπότε θα ήταν προετοιμασμένοι για τη δυσάρεστη έκπληξη. Είναι όμως σίγουρο ότι κάποιοι ακούγοντας τα αποτελέσματα θα έμειναν «ενεοί και κεχηνότες» δηλαδή άναυδοι και μ’ ανοιχτό το στόμα.

Στην πραγματικότητα, το σημερινό θέμα το εμπνεύστηκα όχι τη μέρα των εκλογών, αλλά λίγο νωρίτερα, όταν, σε συζήτηση με έναν παλιό μου συμμαθητή στο Φέισμπουκ, εκείνος,  για να δηλώσει την κατάπληξή του για κάτι που του είπα, έγραψε: «Μένω κεχηνώς». Μια φίλη που παρακολουθούσε τη συζήτηση με ρώτησε με κατιδίαν μήνυμα τι σημαίνει η λέξη. Με ανοιχτό το στόμα, της λέω, κατάπληκτος, άφωνος, άναυδος.

Έχουμε πολλές λέξεις και εκφράσεις για να δηλώσουμε την κατάπληξη, το ξάφνιασμα, το σάστισμα, το απροσδόκητο και αδιανόητο γεγονός που μας κάνει να μένουμε με το στόμα ανοιχτό, μη μπορώντας να αρθρώσουμε λέξη γι’ αυτό που μόλις συνέβη ή μόλις μάθαμε. Σαστίζει κανείς, ξαφνιάζεται, τα χάνει, μένει άναυδος, άφωνος, άλαλος, σύξυλος, εμβρόντητος, κατάπληκτος, αποσβολώνεται, μένει μ’ ανοιχτό το στόμα, μένει ακίνητος σαν άγαλμα, σαν κεραυνόπληκτος, σαν στήλη άλατος, του έρχεται κεραμίδα, μένει κόκαλο, του κόβεται η μιλιά, μένει με το δάχτυλο στο στόμα, ανοίγει διάπλατα τα μάτια, μένει κάγκελο, μένει μαλάκας, μένει κεχηνώς ή ενεός. Υπάρχουν εκφράσεις για όλα τα γούστα και τα επίπεδα ύφους και είμαι βέβαιος ότι μπορείτε κι εσείς να προσθέσετε κάμποσες. Χωρίς να είναι εντελώς συνώνυμες, όλες αυτές οι εκφράσεις έχουν κοινό στοιχείο το ξάφνιασμα, τη μεγάλη έκπληξη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Θηλυκό γένος, Ιστορίες λέξεων, Μαργαριτάρια | Με ετικέτα: , , | 132 Σχόλια »

Γιατί δεν κόβουν αποδείξεις στον κ. Θ. Διαμαντόπουλο;

Posted by sarant στο 5 Ιουλίου, 2011

Κανονικά δεν θα έγραφα σήμερα, αλλά δεν άντεξα να μην σχολιάσω κάτι που ειπώθηκε από την τηλεόραση και που το βρίσκω αν όχι αναληθές πάντως όχι αντιπροσωπευτικό της πραγματικότητας.

Εμένα μου έκοψαν απόδειξη -γιατί όχι στον κ. Θ. Διαμαντόπουλο;

Χτες το βράδι, 4 Ιουλίου, στην εκπομπή της κ. Έλλης Στάη (ΝΕΤ νομίζω), γινόταν μια συζήτηση για το μεσοπρόθεσμο και την κρίση -με μισό αυτί την άκουγα, ομολογώ, καθώς βρισκόμουν παραπέρα και διάβαζα κάτι, και ούτε την άκουσα από την αρχή, οπότε δεν ξέρω να σας πω τι ακριβώς ειπώθηκε. Κάποια στιγμή λοιπόν, με ποιαν ακριβώς αφορμή δεν ξέρω, ο κ. Θανάσης Διαμαντόπουλος, καθηγητής της Παντείου, που συμμετείχε στην εκπομπή, αναφέρθηκε στην  Αίγινα, όπου τυχαίνει να βρίσκομαι κι εγώ, οπότε τέντωσα το αυτί μου και άκουσα τα εξής (μεταφέρω ίσως όχι με απόλυτη πιστότητα τις λέξεις, αλλά με ακρίβεια το πνεύμα):

Στην Αίγινα, όπου ήμουν το Σαββατοκύριακο, είχε τόσο κόσμο που κόντεψε να βουλιάξει το νησί, άρα δεν υπάρχει κρίση, και πουθενά δεν μου δώσαν απόδειξη.

Επειδή όπως είπα βρίσκομαι κι εγώ στην Αίγινα εδώ και κάμποσες μέρες, μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι το πρώτο σκέλος της πρότασης του κ. καθηγητή είναι απολύτως ακριβές: πράγματι, το Σαββατοκύριακο είχε πάρα πολύ κόσμο, σε σημείο που εμείς, που ήμασταν εδώ όλη την προηγούμενη βδομάδα, να τρίβουμε τα μάτια μας γιατί ήταν πολύ χτυπητή η αντίθεση με τις προηγούμενες μέρες. Ωστόσο, ένας καθηγητής θα έπρεπε να μη βιάζεται να βγάλει συμπεράσματα: ο συνωστισμός επισκεπτών σε ένα κοντινό και σχετικά φτηνό νησί όπως η Αίγινα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν υπάρχει κρίση. Αντίθετα, μπορεί να σημαίνει ότι κάποιοι σχετικά εύποροι εκδρομείς  κάνουν οικονομίες, κι αντί να πάνε π.χ. στη Μύκονο ή στη Μονεμβασιά για σαββατοκύριακο συμβιβάστηκαν με την οικονομικότερη Αίγινα. (Παρεμπιπτόντως, σήμερα, που πέρασε το Σαββατοκύριακο, επικρατούσε και πάλι ηρεμία, χωρίς πολύ κόσμο).

Αλλά το άλλο που είπε ο κ. Διαμαντόπουλος, ότι πουθενά δεν του έκοψαν απόδειξη, μου φαίνεται πως δεν αντιπροσωπεύει την πραγματικότητα. Τόσες μέρες που βρίσκομαι εδώ, αποδείξεις δίνουν σχεδόν όλοι: σουπερμάρκετ, πρακτορείο εφημερίδων, ψαραγορά, μανάβηδες, σουβλατζίδικα, ουζερί, ταβέρνες, από παντού (σχεδόν) έχω πάρει αποδείξεις. Και για του λόγου το αληθές, ορίστε μια απόδειξη (από σουβλατζίδικο) που κόπηκε ακριβώς το Σάββατο που μας πέρασε, την ώρα δηλαδή που ο κ. Διαμαντόπουλος γύριζε το νησί χωρίς κανείς καταστηματάρχης να του δώσει απόδειξη. Θα μπορούσα να παραθέσω πολλές ακόμα, αλλά θα σας κουράσω κι έπειτα δεν θέλω να εκθέσω σε κοινή θέα όλες τις καταναλωτικές μου συνήθειες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Καθημερινότητα, Τηλεοπτικά | Με ετικέτα: , , , | 306 Σχόλια »