Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Θ. Ορφανίδης’

Ένας σουρεαλιστής από την Αμοργό;

Posted by sarant στο 29 Νοέμβριος, 2015

Η Αμοργός έχει κερδίσει μια προνομιούχα θέση στη γεωγραφία του ελληνικού σουρεαλισμού αφού έτσι διάλεξε να τιτλοφορήσει την ποιητική του σύνθεση ο Νίκος Γκάτσος. Ωστόσο, ο Γκάτσος δεν καταγόταν από την Αμοργό (αλλά από την Ασέα της Αρκαδίας), οπότε δεν είναι αυτός ο σουρεαλιστής του τίτλου μας.

Εδώ που τα λέμε, ο Γεώργιος Εξαρχόπουλος, διότι γι΄αυτόν πρόκειται να μιλήσουμε σήμερα, δεν είναι καν σουρεαλιστής με την αυστηρή -ίσως και με καμία- έννοια του όρου, κι αν είναι θα είναι avant la lettre, που λένε κι οι Γάλλοι, μιας και ο ποιητής από την Αμοργό έδρασε και πέθανε πολύ πριν εμφανιστεί ο σουρεαλισμός σαν καλλιτεχνικό ρεύμα, πολύ πριν γεννηθεί ο Αντρέ Μπρετόν ή ακόμα και ο πατέρας του Μπρετόν. Να προειδοποιήσω πως οι περισσότεροι που έχουν ασχοληθεί μαζί του, σχεδόν όλοι, τον θεωρούν απλώς παλαβό, ψώνιο, έναν από τους τύπους της παλιάς Αθήνας στα χρόνια του Όθωνα.

Ο Εξαρχόπουλος γεννήθηκε στην Αμοργό γύρω στο 1780 -δεν έχω πρόχειρη εγκυκλοπαίδεια να κοιτάξω να δω αν αναφέρει το ακριβές έτος γεννήσεώς του, και μεταξύ μας δεν ξέρω καν αν έχει αξιωθεί να αποκτήσει λήμμα σε εγκυκλοπαίδεια: αν ήταν να στοιχηματίσω, θα έλεγα πως όχι. Τη χρονολογία που δίνω τη συνάγω από το ότι στα 1803 τον βρίσκουμε ακόλουθο του Κωνσταντίνου Υψηλάντη, ηγεμόνα της Βλαχίας. Στα 1820 φαίνεται πως μυήθηκε στη Φιλικήν Εταιρία και είχε αξιόλογη δράση ως φιλικός. Όταν ξέσπασε η επανάσταση στη Μολδοβλαχία πήρε μέρος στις μάχες του Σκουλενίου και του Δραγατσανίου, όπου τραυματίστηκε. Μετά, κατέβηκε στην επαναστατημένη Ελλάδα. Διάβασα ότι έδωσε την περιουσία του για τον αγώνα. [Προσθήκη: Τα όσα ακολουθούν έχουν ένα σοβαρό λάθος. Όπως επισήμαναν αρκετοί σχολιαστές και τελικά επιβεβαίωσε πέρα από κάθε αμφιβολία φίλος που έχει σχέση με την Αμοργό, στο άρθρο συγχέονται δύο πρόσωπα με το ίδιο ονοματεπώνυμο. Ο αγωνιστής της Επανάστασης Γεώργιος Εξαρχόπουλος του Μάρκου και ο εκκεντρικός ποιητής Γεώργιος Εξαρχόπουλος του Ματθαίου. Ο αγωνιστής ζούσε ακόμα το 1848 αλλά είχε πεθάνει το 1865.]

Έζησε στην Αθήνα στα χρόνια του Όθωνα, και το 1842 εξέδωσε τη μοναδική ποιητική του συλλογή, που θα την παρουσιάσω εδώ σήμερα. Πέθανε στην Αμοργό, μετά το 1856 αλλά πότε ακριβώς δεν ξέρω. Κατά πάσα πιθανότητα, έγραψε και άλλα ποιήματα αλλά δεν ξέρω αν σώζονται. Δεν αποκλείεται κάποια από όσα αποδίδονται σε αυτόν να είναι φτιαχτά, όχι δικά του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in 19ος αιώνας, Ποίηση, Σατιρικά, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 143 Σχόλια »

Ταζέ μπαλίκ

Posted by sarant στο 11 Νοέμβριος, 2014

Το προηγούμενο σαββατοκύριακο ήμουν στη Δράμα, αλλά πέρασα κι απο την Καβάλα, αφού εκεί (πιο σωστά στη Χρυσούπολη) βρίσκεται το αεροδρόμιο, και ήταν πολύ ευχάριστη η σύντομη έστω παραμονή και βόλτα. Θα ξαναπάω για περισσότερα.

tazebalikΚάτι που πρόσεξα στην Καβάλα ήταν οι πολλές τούρκικες επιγραφές στα μαγαζιά, εννοείται σε όσα έχουν συναλλαγές με τουρίστες. Και στο αεροδρόμιο ακόμα, πάνω από την αίθουσα με τα αφορολόγητα, έγραφε «Καλό ταξίδι» σε πολλές και διάφορες γλώσσες, ανάμεσα στις οποίες στα τούρκικα, στα ρώσικα και σε μιαν άλλη σλάβικη λατινόγραπτη (κροάτικα μάλλον), όχι όμως στα γαλλικά ή τα ιταλικά. Είπα να το φωτογραφήσω, μετά μπήκα να αγοράσω κανένα δωράκι και με τους ακανέδες ξέχασα τη φωτογραφία.

Προηγουμένως όμως, επειδή ο Μπακιρτζής λέει «πάμε στην Καβάλα για ουζάκι», είχαμε τσιμπήσει κάτι σε μια ψαροταβέρνα ονόματι Φλοίσβος, που είχε απέξω την πινακίδα που βλέπετε, κι εκεί είχα τη μηχανή εύκαιρη και τη φωτογράφησα.

Όπως βλέπετε, η ταμπέλα γράφει «Φρέσκο ψάρι» σε τρεις γλώσσες, αγγλικά, τούρκικα και ρώσικα (αν και οι πελάτες, απ’ όσο άκουγα, Έλληνες ήταν). Τα ρώσικα και τα τούρκικα είναι οι δυο γλώσσες που θα έπρεπε να έχω μάθει και το έχω τύψεις που δεν έμαθα, οπότε η ταμπέλα αυτή με γέμισε ενοχές. Κανονικά, αν τα παιδιά τελειώνουν την υποχρεωτικήν εκπαίδευση έχοντας μάθει 2-3 ξένες γλώσσες, η μία απ’ αυτές θα πρέπει βέβαια να είναι τα αγγλικά, αλλά η δεύτερη θα έπρεπε να είναι μια γλώσσα βαλκανική, τούρκικα ή σέρβικα ας πούμε (ή ίσως ρώσικα που χρησιμεύουν και σαν πύλη εισόδου στα σέρβικα, τα βουλγάρικα και τ’ ακατονόμαστα) -κι αυτό ιδίως στις παραμεθόριες περιοχές, όπου η γνώση των γλωσσών των γειτονικών λαών θα ήταν ευεργετική.

Διόρθωση: Όπως με πληροφορεί σχόλιο, η τρίτη γλώσσα της πινακίδας δεν είναι ρώσικα, αλλά βουλγάρικα. Ωστόσο, φίλος που έχει σπουδάσει στο Βελιγράδι, μου λέει πως και στα σέρβικα (ή στα σερβοκροάτικα) υπάρχει η φράση της ταμπέλας.

Τούρκικα δεν ξέρω, αλλά τις λέξεις της ταμπέλας θα τις αναγνώριζα και χωρίς τη βοήθεια της αγγλικής, επειδή μελετώντας τις διαλεκτικές ελληνικές λέξεις έχω μάθει τη σημασία αρκετών τουρκικών λέξεων -αν είχα καιρό και δάσκαλο μπορεί και ν’ άρχιζα μαθήματα. Και οι δυο λέξεις της ταμπέλας, λοιπόν, έχουν κάποιο ενδιαφέρον για την ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό.

Η δεύτερη λέξη, το μπαλίκ, που δεν προφέρεται ακριβώς μπαλίκ, είναι λάθος γραμμένη στην ταμπέλα. Δεν είναι balik αλλά balık, με το τούρκικο γιώτα χωρίς κουκίδα, που προφέρεται κάπως σαν ου, αλλά συμβατικά το έχω μεταγράψει μπαλίκ (λόγω και της λαθεμένης γραφής) ενώ πιο κοντά στο μπαλούκ θα ήταν. 

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in τούρκικα, Όχι στα λεξικά, Γλωσσικά δάνεια, Φωτογραφίες | Με ετικέτα: , , , , | 153 Σχόλια »