Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Θ. Πάγκαλος (δικτάτορας)’

Κώστα Βάρναλη, Γράμματα από το Παρίσι

Posted by sarant στο 15 Νοεμβρίου, 2013

varnalis-exoΚυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες το βιβλίο του Κώστα Βάρναλη «Γράμματα από το Παρίσι», σε δική μου φιλολογική επιμέλεια, πρόλογο και επιλεγόμενα. Το βιβλίο συγκεντρώνει τα ταξιδιωτικά και αισθητικά άρθρα που έστειλε από το Παρίσι (και άλλες περιοχές της Γαλλίας) ο Κώστας Βάρναλης το 1926, όταν ήταν ανταποκριτής της αθηναϊκής εφημερίδας «Πρόοδος».

Μαζί με το βιβλίο κάνει τα πρώτα του βήματα κι ένας καινούργιος εκδοτικός οίκος, που λέγεται Αρχείο και που τον ίδρυσε, σε τέτοιους δύσκολους καιρούς, η συγγραφέας, αλλά και φίλη, Ηρώ Διαμαντούρου. Τα «Γράμματα από το Παρίσι» είναι ένα από τα τρία ή τέσσερα βιβλία με τα οποία κάνει το ντεμπούτο του ο νεοσύστατος εκδοτικός οίκος.

Η Πρόοδος των Αθηνών, όπως ήταν ο πλήρης τίτλος της, κυκλοφόρησε το πρώτο της φύλλο στις 23 Μαΐου 1926 με εκδότη τον Κ. Νταϊφά και διευθυντή τον Διονύσιο Κόκκινο (τον μετέπειτα ιστορικό και ακαδημαϊκό), παλιό γνωστό του Κ. Βάρναλη, ο οποίος έγραφε και χρονογράφημα με το ψευδώνυμο Άριελ. Ο Βάρναλης ανήκε από την αρχή στο επιτελείο των συνεργατών της εφημερίδας: η πρώτη του συνεργασία δημοσιεύεται ήδη στο δεύτερο φύλλο της, στις 24 Μαΐου 1926. Να θυμίσουμε ότι από το καλοκαίρι του 1925 στη χώρα έχει επιβληθεί η δικτατορία του Θ. Πάγκαλου, που έκλεισε μεν τον Ριζοσπάστη (και αργότερα την κεντροαριστερή Δημοκρατία) ενώ επέβαλε καθεστώς λογοκρισίας στις άλλες εφημερίδες, χωρίς πάντως να ασκεί ασφυκτικό έλεγχο.

Λόγω της δικτατορίας, η Πρόοδος δεν είχε σαφή κομματική τοποθέτηση (αργότερα στράφηκε προς τον Κονδύλη, αλλά δεν μακροημέρευσε). Επίσης, έδινε αρκετήν έμφαση στη φιλολογική και καλλιτεχνική ύλη, τουλάχιστον στους πρώτους μήνες της. Κατά καιρούς, η εφημερίδα δημοσίευε σε πλαίσιο τα ονόματα των φιλολογικών και καλλιτεχνικών συνεργατών της, που τα αντιγράφω εδώ -μερικά είναι γνωστά και σήμερα: Κ. Βάρναλης, Γ. Γουναρόπουλος, Ε. Ελευθεριάδης, Γιοσέφ Ελιγιά, Αριστοτέλης Ζάχος, Κ. Καρθαίος, Γιάννης Κεφαλληνός, Τ. Οικονομάκις, Πέτρος Χάρης, Παντελής Χορν.

Η σύνθεση αντανακλά και την ακτινοβολία των γαλλικών γραμμάτων και τεχνών στον μεσοπόλεμο: οι Γουναρόπουλος και Ελευθεριάδης (Τεριάντ) έμεναν μόνιμα στο Παρίσι εκείνη την περίοδο, ενώ ο χαράκτης Κεφαλληνός, ο επιστήθιος φίλος του Βάρναλη, ζούσε επίσης στη Γαλλία, σε ένα χωριό της Τουραίνης. Η εφημερίδα είχε και άλλον ανταποκριτή στο Παρίσι, τον Σ. Φωκίδη, για τα πολιτικά θέματα· ο Ελευθεριάδης κάλυπτε το τρέχον καλλιτεχνικό και φιλολογικό ρεπορτάζ, ενώ οι ανταποκρίσεις του Βάρναλη ήταν κάτι το έκτακτο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βάρναλης, Παρουσίαση βιβλίου, Ταξιδιωτικά, Χρονογραφήματα | Με ετικέτα: , , , , , | 53 Σχόλια »

Η επίσημος αγχόνη του Παγκάλου

Posted by sarant στο 29 Απριλίου, 2012

Τη φωτογραφία αριστερά ίσως την έχετε δει στη μπλογκόσφαιρα τα τελευταία χρόνια, γιατί έχει εμφανιστεί πολλές φορές, μερικές από τις οποίες συνοδευόταν από την ευχή ή την προτροπή να στηθούν και τώρα κρεμάλες για τους υπεύθυνους της σημερινής κατάστασης. Η φωτογραφία, που είναι παρμένη από το αρχείο της ΕΡΤ όπως δείχνει και το σήμα της, παρουσιάζει την εκτέλεση με απαγχονισμό δυο καταχραστών του δημοσίου, των αξιωματικών Δ. Δρακάτου και Ι. Ζαριφόπουλου, τον Νοέμβριο του 1925.

Ο Πάγκαλος του τίτλου δεν είναι ο Θεόδωρος Πάγκαλος, αντιπρόεδρος της σημερινής κυβέρνησης, είναι ο παππούς του, Θεόδωρος Πάγκαλος, αξιωματικός και δικτάτορας της χώρας για έναν περίπου χρόνο, από τον Ιούνη του 1925 έως τον Αύγουστο του 1926. Η δικτατορία του Πάγκαλου ήταν ένα ιδιότυπο καθεστώς, αφού ήρθε στην εξουσία με κίνημα αναίμακτο και με την ανοχή μέρους του πολιτικού κόσμου. Ο Πάγκαλος διέλυσε τη Βουλή αλλά επέτρεψε να γίνουν δημοτικές εκλογές, όταν όμως στη Θεσσαλονίκη βγήκε δήμαρχος ο Μ. Πατρίκιος με την υποστήριξη της Αριστεράς, ο Πάγκαλος ψήφισε νόμο και ακύρωσε την εκλογή του. Ο Πατρίκιος εκλέχτηκε και στις αναπληρωματικές εκλογές, οπότε ο Πάγκαλος άλλαξε τους δημοτικούς συμβούλους. Το καθεστώς έκλεισε τον Ριζοσπάστη και μερικές ακόμα εφημερίδες, αλλά  άλλες τις είχε αφήσει, επιτρέποντας και την κριτική εναντίον του, αλλά κατά καιρούς όλο και κάποιαν θα έκλεινε.

Με δυο λόγια, ήταν ένα καθεστώς παρορμητικό και αλλοπρόσαλλο, με χοντρές γκάφες στην εξωτερική πολιτική, που όμως έμεινε στην ιστορία για έναν νόμο που ψήφισε, με τον οποίο απαγορεύονταν οι «κοντές» γυναικείες φούστες, για λόγους προστασίας της ηθικής («Όμορφος κόσμος ηθικός, παγκαλικά πλασμένος» είχε γράψει ο Λαπαθιώτης τότε, παραφράζοντας τον Σολωμό). Έβαλα τη λέξη «κοντές» σε εισαγωγικά, γιατί σήμερα τα κριτήρια έχουν αλλάξει. Βάσει του παγκαλικού νόμου, η φούστα έπρεπε να απέχει το πολύ 30 πόντους από το έδαφος. Κι αν αυτή η απόφαση ήταν κωμική και έδωσε αφορμή για ένα σωρό ευτράπελα επεισόδια (διότι ο νόμος εφαρμόστηκε, τουλάχιστον στην αρχή), δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο για έναν προηγούμενο νόμο, σύμφωνα με τον οποίο οι καταχραστές του Δημοσίου θα εκτελούνταν με απαγχονισμό, για παραδειγματισμό. Εκτός λάθους, ο νόμος αυτός, που προέβλεπε σύσταση ειδικού δικαστηρίου, εφαρμόστηκε μία και μόνη φορά, με αποτέλεσμα την αγχόνη της φωτογραφίας, την «επίσημο αγχόνη του Παγκάλου».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Πρόσφατη ιστορία, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , , , | 53 Σχόλια »