Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Θ. Φορτσάκης’

Ο πρύτανης και η πρυτάνισσα

Posted by sarant στο 14 Νοεμβρίου, 2014

Παρά τον τίτλο, δεν θα αφιερώσω το άρθρο στις καινούργιες προκλήσεις του πρύτανη του ΕΚΠΑ κ. Φορτσάκη, που έκλεισε το Πανεπιστήμιο Αθηνών για… να διασφαλίσει τη λειτουργία του, σε ένα ιδιότυπο λοκ-άουτ που ολοφάνερα έχει σκοπό να λειτουργήσει σαν θρυαλλίδα ενόψει των εορτασμών της επετείου της εξέγερσης του Πολυτεχνείου.

Βέβαια, ο κ. Πρύτανης δεν είναι παρά το προϊόν του εκτρωματικού νόμου για τα πανεπιστήμια, αφού εκλέχτηκε από εκλογές-παρωδία από τις οποίες είχαν αποκλειστεί οι μη αρεστοί στα Συμβούλια Ιδρύματος υποψήφιοι (σκεφτείτε πώς θα ήταν το αντίστοιχο σε εθνικές εκλογές: να επιτρέπεται να παίρνουν μέρος μόνον όσα κόμματα εγκρίνονται από την τρόικα).

Πριν από 41 χρόνια στη Θεσσαλονίκη, ο πρύτανης του ΑΠΘ κ. Ευάγγ. Σδράκας είχε καλέσει τα τανκς της χούντας στο κτίριο της Πολυτεχνικής («εισήλθον και μερικά άρματα μάχης προς εκφοβισμόν») με αποτέλεσμα να κερδίσει το ντροπιαστικό προσωνύμιο του «πρύτανη των τανκς». Ο κ. Φορτσάκης, αν συνεχίσει έτσι, εμφανίζεται βασικός διεκδικητής για να του κατακυρωθεί ο αντίστοιχος ντροπιαστικός τίτλος του «πρύτανη των ΜΑΤ», παρόλο που έχουν προηγηθεί κι άλλοι που τον είχαν επίσης αποσπάσει πρόσκαιρα.

Αλλά εμείς εδώ λεξιλογούμε. Η λέξη πρύτανης είναι αρχαία. Ο σημερινός νεοελληνικός τύπος, πρύτανης, είναι μεταπλασμός του αρχαίου, πρύτανις, ο οποίος επίσης διατηρείται -και ήταν ο βασικός τύπος έως τη μεταπολίτευση. Η αρχαία λέξη, που εμφανίζεται ήδη στον Όμηρο ως κύριο όνομα, πρέπει να είναι δάνειο από κάποια ανατολική γλώσσα, μια υπόθεση που ενισχύεται από την ποικιλία τύπων (πρότανις, βρύτανις, πρώτανις) σε διάφορες αρχαίες διαλέκτους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαγγελματικά θηλυκά, Επικαιρότητα, Εκπαίδευση, Θηλυκό γένος, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , | 94 Σχόλια »

Πέρα στο πέρα κάμπους

Posted by sarant στο 22 Οκτωβρίου, 2014

Το γραφείο τύπου του Υπουργείου Παιδείας εξέδωσε χτες ένα δελτίο τύπου αφιερωμένο στην παρέμβαση του υπουργού κ. Λοβέρδου ενώπιον της Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής, που μου δίνει απλώς την αφορμή για το σημερινό μου άρθρο. Δηλαδή, δεν θα αναφερθώ στα όσα είπε ο κ. υπουργός, αν και θα ήθελα, έτσι παρεμπιπτόντως, να επισημάνω ότι είναι λυπηρό ειδικά το Υπουργείο Παιδείας να εκδίδει δελτία τύπου με φριχτά ορθογραφικά λάθη όπως «ο Πρύτανεις» και «μεταλλυκειακή» (δυο-τρεις φορές, ποιος ξέρει τι σύνδεση με μεταλλεύματα έκανε ο συντάκτης του κειμένου στο μυαλό του). Αλλά βέβαια, τα ανορθόγραφα δελτία τύπου είναι, με μεγάλη διαφορά, το μικρότερο κακό απ’ όσα έχει κάνει τα τελευταία χρόνια το συγκεκριμένο υπουργείο.

Δικαιολογώντας λοιπόν τον φορτσάτο πρύτανη του ΕΚΠΑ κ. Φορτσάκη, που θέλησε να βάλει έλεγχο εισερχομένων στα πανεπιστήμια, ο κ. Λοβέρδος διευκρίνισε ότι: «Αυτό που κάνει ο Πρύτανεις (sic) αφορά την Πρυτανεία, δηλαδή, το διοικητήριο όχι το κάμπους, όχι τους χώρους όπου γίνεται το μάθημα».

Θα σταθώ, όπως θα καταλάβατε από τον τίτλο, στη λέξη «κάμπους». Εδώ και μέρες, από τότε που έγραψα για τον ιππόκαμπο, που φαίνεται σαν να έχει αλλά στην πραγματικότητα είναι άσχετος με τον κάμπο, έψαχνα να βρω αφορμή να γράψω για τις λέξεις της πολυμελέστατης αυτής οικογένειας, τόσο ελληνικές όσο και ξένες. Και τώρα τη βρήκα.

Η λέξη «κάμπους», μεταφορά στα ελληνικά του αγγλ. campus, δεν υπάρχει στα ελληνικά λεξικά (αν και δεν έχω κοιτάξει τη νεότερη έκδοση του λεξικού Μπαμπινιώτη), παρόλο που ακούγεται αρκετά, χωρίς όμως να έχει επιβληθεί. Εμείς λέμε «πανεπιστημιούπολη» (εκτός από τον καιρό που ήταν πρύτανης ο Μπαμπινιώτης, οπότε και πάλι «πανεπιστημιούπολη» λέγαμε, αλλά τα επίσημα έγγραφα του ΕΚΠΑ έγραφαν «Πανεπιστημιόπολη»). Ρώτησα την κόρη μου, που είναι φοιτήτρια, αν χρησιμοποιεί και αν ακούει τη λέξη «κάμπους» και μου είπε ότι δεν την πολυχρησιμοποιεί -ακούγεται μεν, αλλά όχι πολύ, μου είπε.

Ίσως στη Θεσσαλονίκη, όπου το κάμπους είναι πολύ πιο ορατό καθώς βρίσκεται καταμεσής στην πόλη (και πάνω στα εβρέικα μνήματα), η λέξη  να χρησιμοποιείται περισσότερο. Πράγματι, γκουγκλίζοντας τη βρίσκω αρκετές φορές, μεταξύ άλλων και στη Βικιπαίδεια, όπου για κάποιο λόγο τη γράφουν στα ξένα, campus, μάλλον για να δείξουν ότι ξέρουν πώς γράφεται.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά δάνεια, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Πανεπιστήμιο | Με ετικέτα: , , , , | 239 Σχόλια »