Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ιερουσαλήμ’

Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες, ιστορικό μυθιστόρημα του Δημ. Σαραντάκου – 19

Posted by sarant στο 25 Μαΐου, 2021

Εδώ και μερικούς μήνες άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη, το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Η σημερινή συνέχεια είναι η δέκατη ένατη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις, παρόλο που είναι πάρα πολλές.

Σήμερα θα διαβάσουμε το δεύτερο μέρος από το 13ο κεφάλαιο, στο οποίο έχουμε το τέλος του Ιουδαϊκού πολέμου με την ισοπέδωση της Ιερουσαλήμ.

Από την αρχή ο ιουδαϊκός πόλεμος πήρε τη μορφή όχι μόνο αγώνα για την εθνική απελευθέρωση, αλλά και πολέμου φυλετικής κάθαρσης και εμφύλιου σπαραγμού με κοινωνικά χαρακτηριστικά. Σε πολλές πόλεις της Παλαιστίνης οι εξαγριωμένοι επαναστάτες έσφαξαν όλους τους Ελληνες και Σύρους και γενικά τους Εθνικούς κάτοικους. Αντίθετα σε άλλες πόλεις της Παλαιστίνης, όπου η πλειοψηφία των κατοίκων δεν ήταν εβραϊκή, οι Εθνικοί, έσφαξαν και εξανδραπόδησαν όλους τους Ιουδαίους. Στην Καισάρεια σφάχτηκαν είκοσι  χιλιάδες και πολλές χιλιάδες πουλήθηκαν δούλοι. Χιλιάδες επίσης σκοτώθηκαν στην Πτολεμαϊδα, στη Σεβάστεια, στις πόλεις της Δεκάπολης. Ο διωγμός επεκτάθηκε και στις γειτονικές επαρχίες. Στη Δαμασκό οι Εθνικοί έσφαξαν δέκα χιλιάδες Εβραίους και η σφαγή προετοιμάστηκε με απόλυτη μυστικότητα, μονάχα από τους άντρες, γιατί πολλές γυναίκες του εθνικού πληθυσμού είχαν προσηλυτιστεί στον ιουδαϊσμό ή συμπαθούσαν τους Εβραίους. Σφαγές έγιναν στην Αλεξάνδρεια και σ’άλλες πόλεις  της Ανατολής, όπου υπήρχαν εβραϊκές παροικίες, οι οποίες καταστράφηκαν, όχι όμως στην Αντιόχεια και τη Σιδώνα, όπου οι Εθνικοί δεν πείραξαν τους Ιουδαίους συμπολίτες τους40.

Ο Νέρων, μαθαίνοντας τα νέα στην Αχαϊα, όπου βρισκόταν, αποφάσισε να στείλει στην Ιουδαία τον ικανώτατο στρατηγό του Φλάβιο Βεσπασιανό, με μεγάλο στρατό. Ο Βεσπασιανός ξεκίνησε από την Πτολεμαϊδα την άνοιξη του επόμενου χρόνου41,  έχοντας μαζύ του και το γιό του Τίτο, με τρεις λεγεώνες  (5η, 10η και 15η) και πολυάριθμα βοηθητικά συμμαχικά στρατεύματα, Σύρων και Ναβαταίων Αράβων. Συνολικά ο στρατός του έφτανε τις εξήντα χιλιάδες. Μία από τις πρώτες διαταγές που έβγαλε αρχίζοντας την εκστρατεία του ήταν να συλληφθούν όλοι οι απόγονοι του βασιλικού οίκου του Δαυίδ42. Ο Μαναήμος όμως ήταν ήδη νεκρός.

Οι Ρωμαίοι εισέβαλλαν πρώτα στη Γαλιλαία, ορμητήριο των Ζηλωτών και οχυρό της επανάστασης. Ο Ζηλωτής ηγέτης, Ιωάννης από τα Γίσχαλα υπερασπίστηκε την πατρίδα του και την περιοχή της αλλά τελικά υπέκυψε στην υπεροχή των Ρωμαίων. Τα Γίσχαλα έπεσαν και ο Ιωάννης κατόρθωσε με μεγάλες δυσκολίες να διαφύγει στα Ιεροσόλυμα. Αρχηγός της αντίστασης στο βορειότερο τμήμα της Γαλιλαίας, με έρεισμα την πόλη  και το φρούριο Ιωτάπατα ήταν ο επιφανής Φαρισαίος,  Ιωσήφ γιος του Ματαθία, που είχε όμως χάσει τον  αρχικό  ενθουσιασμό  του   και  αναζητούσε  τρόπους  για  να  εγκαταλείψει  τον αγώνα43. Οι Ρωμαίοι, ύστερα από αρκετές μάχες στους γύρω λόφους, πολιόρκησαν  την πόλη και το  φρούριο  με  μεγάλες δυνάμεις.  Παρά την ηρωική αντίσταση των Εβραίων και τις στρατιωτικές αρετές  που έδειξε ο Ιωσήφ, ή πόλη έπεσε στα χέρια του εχθρού και σε λίγες μέρες κυριεύθηκε, με μεγάλες απώλειες και από τις δύο πλευρές, και το φρούριο. Μόνο στα υπόγειά του σε μια δεξαμενή έμειναν κρυμένοι σαράντα μαχητές με τον Ιωσήφ, που ορκίστηκαν να αυτοκτονήσουν διαδοχικά και  με κλήρο, παρά να παραδοθούν. Όταν εντούτοις οι άλλοι αυτοκτόνησαν, ο Ιωσήφ που είχε καταφέρει να κληρωθεί τελευταίος, αυτομόλησε στους Ρωμαίους44. Ο Βεσπασιανός του φέρθηκε μεγαλόψυχα και όταν ο Ιωσήφ πρόβλεψε πως σύντομα θα γινόταν καίσαρας στη Ρώμη, τον κράτησε μαζύ του, σαν ειδικό σύμβουλο. Ο Ιωσήφ από τη μεριά του αφοσιώθηκε στο Ρωμαίο στρατηγό, τον αναγνώρισε ως τον αναμενόμενο Χριστό και αργότερα πήρε το όνομα του γένους των Φλαβίων, που ήταν το γένος του Βεσπασιανού. Από δω και μπρος θα είναι γνωστός με το όνομα Φλάβιος Ιώσηπος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Εβραϊσμός, Θρησκεία, Ιστορία, Μυθιστόρημα | Με ετικέτα: , , , , , , | 48 Σχόλια »

Πότε (και πώς) θα σταματήσει να χύνεται αίμα στo Ισραήλ και την Παλαιστίνη;

Posted by sarant στο 20 Μαΐου, 2021

Ή, πότε θα λυθεί το ισραηλο-παλαιστινιακό; Και πώς; Τα ερωτήματα αυτά διατυπώνονται κάθε φορά που ξεσπάει ένας νέος κύκλος «βίας» στην περιοχή -όπως ο τωρινός, που έχει δυο εστίες, μία στη Γάζα και μία στην ανατολική Ιερουσαλήμ, και που έχει ήδη προκαλέσει εκατοντάδες θύματα, στη συντριπτική πλειοψηφία Παλαιστίνιους.

Λυπάμαι, αλλά δεν μπορώ να δώσω απάντηση στο ερώτημα του τίτλου. Δεν μπορώ ούτε να διατυπώσω εικασίες για το τι θα έπρεπε να προηγηθεί ώστε να αρχίσει να φαίνεται στον ορίζοντα έστω και η πιθανότητα μιας βιώσιμης διευθέτησης. Αντίθετα, κάθε μέρα και κάθε χρόνος που περνάει, και κάθε νέα αιματοχυσία, ενισχύει την άποψη ότι το πρόβλημα δεν πρόκειται να λυθεί -παρά μόνο με την πλήρη εκμηδένιση και καθυπόταξη της μίας από τις δύο πλευρές.

Οι τωρινές συγκρούσεις φαίνεται να ξεκίνησαν από την Ανατολική Ιερουσαλήμ, και ειδικότερα από τη γειτονιά Σεΐχ Τζαρά (αν προφέρεται έτσι, Sheikh Jarrah γράφεται). Μερικές οικογένειες Παλαιστινίων που κατοικούν στη γειτονιά, απειλούνται με έξωση από τα σπίτια τους, που τα διεκδικούν Εβραίοι έποικοι.

Οι διεκδικητές έχουν τίτλους ιδιοκτησίας στην περιοχή πριν από το 1948. Μετά τον πόλεμο του 1948, η Ανατολική Ιερουσαλήμ πέρασε στον έλεγχο της Ιορδανίας, μαζί και η συνοικία Σεΐχ Τζαρά, που οι Εβραίοι κάτοικοί της αναγκάστηκαν να φύγουν. Στη δεκαετία του 1950 εγκαταστάθηκαν στη γειτονιά αυτή Παλαιστίνιοι πρόσφυγες που είχαν εκδιωχθεί από άλλα σημεία του Ισραήλ και έχτισαν σπίτια με τη βοήθεια της ιορδανικής κυβέρνησης και των Ηνωμένων Εθνών.

Με τον πόλεμο του 1967, το Ισραήλ κατέλαβε την Ανατολική Ιερουσαλήμ όπως και άλλα εδάφη. Το 1980 προσάρτησε την Ανατολική Ιερουσαλήμ, μια προσάρτηση που δεν έχει αναγνωριστεί από τον ΟΗΕ και από τα περισσότερα κράτη στον κόσμο. Οι Εβραίοι ιδιοκτήτες των οικοπέδων προ του 1948 διεκδίκησαν δικαστικά την επιστροφή των περιουσιών τους, άρα και την έξωση των Παλαιστινίων που κατοικούν στην περιοχή, με βάση έναν νόμο που παρέχει στους Εβραίους τη δυνατότητα να διεκδικήσουν περιουσία που εγκατέλειψαν κατά τον πόλεμο του 1948. Παρόμοιος νόμος δεν υπάρχει για τους Παλαιστινίους που εκδιώχθηκαν από τις εστίες τους το 1948 ή που αναγκάστηκαν ή επέλεξαν να τις εγκαταλείψουν. Η δικαστική αυτή διένεξη συνεχίζεται επί δεκαετίες. Το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ επρόκειτο να εκδώσει απόφαση αυτές τις μέρες, αλλά εξαιτίας του γενικότερου κλίματος αποφάσισε να αναβάλει την έκδοση της απόφασης. (Πηγή για την παραπάνω ανασκόπηση, εδώ).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διεθνή, Επικαιρότητα, Ισραήλ, Μέση Ανατολή | Με ετικέτα: , , , | 100 Σχόλια »

Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες, ιστορικό μυθιστόρημα του Δημ. Σαραντάκου – 12

Posted by sarant στο 17 Φεβρουαρίου, 2021

Εδώ και λίγο καιρό άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη, το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Η σημερινή συνέχεια είναι η δωδέκατη, και κατ’ εξαίρεση δημοσιεύεται Τετάρτη, επειδη χτες Τρίτη είχαμε τα δωδέκατα γενέθλια του ιστολογίου. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις, παρόλο που είναι πάρα πολλές.

Σήμερα συνεχίζουμε με το δεύτερο μισό του 8ου κεφαλαίου. Στο πρώτο μέρος είδαμε τη σταύρωση του Πρίγκιπα Ιησού. Εδώ θα δούμε τι απέγιναν ο Ιησούς ο ζηλωτής και ο Ιησούς Ναζωραίος.

Πέρασαν αρκετοί μήνες. Το απορφανισμένο σπίτι του Πρίγκηπα Ιησού είχε βυθιστεί σε βαρύ πένθος. Οι περισσότεροι φίλοι του φοβισμένοι κρατούσαν αποστάσεις από την οικογένεια, ενώ λιγοστοί οπαδοί του πλησίασαν τους μεγαλύτερους αδερφούς του, τον Ιάκωβο και τον Σίμωνα, που είχαν αρχίσει να προσανατολίζονται σε κάποια συνεργασία με τους Ζηλωτές.

Ομάδες Ζηλωτών δρούσαν στη Γαλιλαία, τη Βαταναία και την Περαία αλλά συχνά εισχωρούσαν και στην Ιουδαία. Μια τέτοια ομάδα αποτελούσαν ο Ιησούς ο γιος του ξυλουργού και οι Γαλιλαίοι σύντροφοί του, που βρισκόταν τότε στη Νότια Γαλιλαία.

Ακούγοντας τα νέα για την είσοδο του Πρίγκηπα Ιησού στα Ιεροσόλυμα, αποφάσισε να τον μιμηθεί. Η  ευκολία με την οποία μπήκε στην πόλη ο πρίγκηπας, του έδινε θάρρος, παρά την οικτρή αποτυχία που είχε η απόπειρα. Γιατί εκείνος δεν είχε ούτε τις αυταπάτες του πρίγκηπα, ο οποίος περίμενε πως θα τον έστεφε ο λαός βασιλιά του Ισραήλ, ούτε παρόμοιες φιλοδοξίες. Ήθελε μόνο να κηρύξει για μιαν ημέρα στο πλήθος από το προαύλιο του Ναού, να στρατολογήσει νέους οπαδούς  και να κατασχέσει, για τους σκοπούς του αγώνα του, τα χρήματα που ο κόσμος κατέθετε στο ειδικό ταμείο των εισφορών, το γαζοφυλάκιο50. Θεώρησε πως καταλληλότερη εποχή για μια τέτοια εισβολή θα ήταν μια μεγάλη γιορτή και κατά προτίμηση το Πάσχα, οπότε συνέρρεαν στην πόλη τεράστια πλήθη λαού από όλες τις γωνιές της Παλαιστίνης.

Πλησιάζοντας το Πάσχα του επόμενου, εβδόμου, έτους της ηγεμονίας του Πόντιου Πιλάτου51 ο Ιησούς, ο Γαλιλαίος Χριστός, ξεκίνησε από τη νότια Γαλιλαία με την ομάδα του. Βαδίζοντας προς τα Ιεροσόλυμα πέρασε από τη Σαμάρεια και εκμεταλλευόμενος τη φήμη ότι στο χωριό Τιράθανα, στις πλαγιές του όρους Γαριζίν,  υπήρχαν θαμμένα ιερά σκεύη από την εποχή του Μωυσή, τα οποία κατά την παράδοση θα τα εύρισκε ο Χριστός του Θεού52 συγκέντρωσε μεγάλο πλήθος κόσμου από τη Σαμάρεια, τη Συχέμ και τα γύρω χωριά και άρχισε το κήρυγμα κατά των Ρωμαίων. Ο Πιλάτος μαθαίνοντας στην Καισάρεια  για τη  συγκέντρωση τόσου πλήθους έστειλε αμέσως ιππικό, που διασκόρπισε τον κόσμο, σκότωσε πολλούς και συνέλαβε περισσότερους, οι οποίοι οδηγήθηκαν στην Καισάρεια. Από τους συλληφθέντες ο Πιλάτος  εκτέλεσε αργότερα αρκετούς  και μάλιστα τους πιο σεβαστούς και επιφανείς53. Ήταν η πρώτη ένοπλη σύγκρουση των Γαλιλαίων με τις ρωμαϊκές αρχές.

Ο Ιησούς, χωρίς να χάσει το θάρρος του κατέφυγε με την ομάδα του στο όρος των Ελαιών, το συνηθισμένο καταφύγιο όχι μόνο των Ζηλωτών αλλά όλων των επαναστατών, ακόμα και των κοινών ληστών, καθώς βρισκόταν πολύ κοντά στην  Άγια Πόλη. Από το βουνό ο Ιησούς παρατηρούσε την πόλη που απλωνόταν στα πόδια του. Επιθεώρησε την ομάδα των Γαλιλαίων και θέλησε να μάθει αν οι σύντροφοί του ήταν όλοι οπλισμένοι, τουλάχιστον με μαχαίρια, τα φοβερά κυρτά  μαχαίρια σικά, από τα οποία πήραν το όνομά τους οι σικάριοι. Τότε ένας από τους Γαλιλαίους τον ρώτησε

— Κύριε, θα τους χτυπήσουμε με μαχαίρια;54

Όταν από την επιθεώρηση αποδείχτηκε πως μερικοί ήταν άοπλοι, ο Ιησούς τους είπε55:

— Όποιος έχει λεφτά στο πουγγί του ή πράγματα στο σακούλι του, να αγοράσει με αυτά μαχαίρι, αλλά κι όποιος δεν έχει, να πουλήσει κάποιο ρούχο του και να κάνει το ίδιο.

Λίγες μέρες πριν από την εισβολή μπήκε μόνος του και κρυφά στην πόλη για να συγκεντρώσει πληροφορίες και να παρακολουθήσει την κίνηση του ταμείου56 Διαπίστωσε πως η εισβολή στην πόλη ήταν σχετικά εύκολη υπόθεση και γύρισε ευχαριστημένος στους δικούς του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Ευαγγέλιο, Θρησκεία, Μυθιστόρημα | Με ετικέτα: , , | 31 Σχόλια »

Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες, ιστορικό μυθιστόρημα του Δημ. Σαραντάκου – 11

Posted by sarant στο 2 Φεβρουαρίου, 2021

Εδώ και λίγο καιρό άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη, το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Η σημερινή συνέχεια είναι η ενδέκατη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις, παρόλο που είναι πάρα πολλές.

Σήμερα θα μπούμε στο 8ο κεφάλαιο, που και αυτό θα το χωρίσω σε δύο μέρη επειδή είναι μεγάλο. Θα δούμε τα όσα έγιναν στα τελευταία χρόνια της ηγεμονίας του Πιλάτου, με πρωταγωνιστή τον Πρίγκιπα Ιησού (ή Πρίγκηπα όπως τον γράφει το βιβλίο του πατέρα μου).

8  ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ, ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ, Η ΑΠΟΚΤΕΝΟΥΣΑ ΤΟΥΣ ΠΡΟΦΗΤΑΣ ΣΟΥ

Κατά τα τρία τελευταία χρόνια της ηγεμονίας του Πιλάτου πολλά στασιαστικά  γεγονότα συσωρεύθηκαν και η ένταση έφθασε στο κατακόρυφο. Συνέπεσε και τον προτελευταίο χρόνο της ηγεμονίας του η τακτική απογραφή να γίνει σε σαββατικό έτος1 και όπως ήταν επόμενο η κατάσταση έγινε ακόμα πιο δύσκολη. Οι δουλειές λόγω του σαββατικού έτους είχαν περιοριοστεί πολύ, ο κόσμος περίμενε μετά την απογραφή νέους φόρους και τα πνεύματα στη χώρα ήταν εξημμένα, με αποτέλεσμα να ξεσπούν κάθε τόσο ταραχές και εξεγέρσεις, τις οποίες ο  Πιλάτος αντιμετώπιζε με τη συνηθισμένη βιαιότητα. Οι επιδρομές   των στρατιωτών του, οι συλλήψεις και οι εκτελέσεις ήταν  στην ημερήσια διάταξη.

Η κατάσταση στη χώρα γινόταν όλο και πιο ανώμαλη. Οι πιο διορατικοί καταλάβαιναν πως, ύστερα από την αρκετά μεγάλη περίοδο σχετικής ηρεμίας στην Ιουδαία, ετοιμαζόταν καινούργια σειρά στάσεων και εξεγέρσεων. Από τη μία πλευρά ομάδες Ζηλωτών, όπως η ομάδα του Ιησού του Γαλιλαίου αλλά και άλλες, εισχωρούσαν στη χώρα και διατρέχαν την ύπαιθρο κηρύσσοντας την ανυπακοή στους Ρωμαίους και τους άρχοντες και από την άλλη προφήτες και θρησκευτικοί ηγέτες, όπως ο Ιησούς ο Ναζωραίος με τους μαθητές του, ο Δοσίθεος με τους πιστούς του, οι λοιποί μαθητές του Βαπτιστή και άλλοι πολλοί, με τα κηρύγματά τους για μιαν άλλη θεώρηση της ζωής και  με τις καταγγελίες για την αμαρτωλή ζωή όσων δεν ακολουθούσαν τις εντολές του Νόμου, έρχονταν σε αντιπαράθεση με το ιερατείο και προκαλούσαν σύγχιση και αναταραχή στο λαό. Τί έκανε όμως ο Ιησούς, ο Πρίγκηπας του οίκου Δαυίδ2;

Παρά την ανωμαλία που εκυοφορείτο στη χώρα, τα πρώτα χρόνια του γάμου του πρίγκηπα Ιησού με την πριγκήπισσα  Σαλώμη,  κύλησαν ομαλά  και ευλογήθηκαν με τη γέννηση των επτά παιδιών τους3. Ο Ιησούς άρχισε να αποχτά  συμπάθειες μεταξύ των Φαρισαίων. Δύο επιφανή μέλη της παράταξης,  ο Νικόδημος, μέλος του Συνεδρίου  και ο Ιωσήφ, πλούσιος κτηματίας  από την Αριμαθαία, έγιναν στενοί φίλοι του4. Συχνά είχε πολύωρες συνομιλίες μαζί τους, ιδίως με τον πρώτο5. Πολλές φορές επίσης δειπνούσε σε σπίτια πλουσίων Φαρισαίων και είχε πολλές συζητήσεις μαζί τους, αναφορικά με την έλευση του Χριστού, που και αυτοί τον έβλεπαν σαν βασιλιά του Ισραήλ, σταλμένο και χρισμένο από τον Θεό6.

Παίρνοντας θάρρος από τη δημότικότητα που κέρδιζε, άρχισε να προβάλλει δημόσια τις απόψεις του. Κάποτε ήρθανε και κάποιοι Ελληνες από τη Δεκάπολη και ζήτησαν από τους ανθρώπους του την άδεια να τον ακούσουν. Αυτός δεν αρνήθηκε, καθώς μάλιστα μιλούσε άνετα τα ελληνικά7. Δεν έκρυψε την ευχαρίστησή του και είπε με κάποια δόση ματαιοδοξίας

— Ήρθανε Έλληνες να με ακούσουν. Να που ήρθε η ώρα να δοξαστώ8

Ο Πρίγκηπας επηρεαζόταν σιγά σιγά από το διάχυτο στη χώρα επαναστατικό πνεύμα. Επαψε να αναφέρει τον θέτο πατέρα του Ιωσήφ και άρχισε να προβάλλει την καταγωγή του από τον Δαυίδ και να συμπεριφέρεται σαν επίδοξος βασιλιάς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Ευαγγέλιο, Θρησκεία, Μυθιστόρημα | Με ετικέτα: , , | 111 Σχόλια »

Με τιμές αρχηγού κράτους και τώρα;

Posted by sarant στο 9 Απριλίου, 2015

Μεγάλη βδομάδα έχουμε αλλά ακόμα δεν έχουμε ανεβάσει κάποιο άρθρο στο κλίμα των ημερών, ας πούμε για τις εκφράσεις που έχουν γεννηθεί μέσα από τις μεγαλοβδομαδιάτικες λειτουργίες, ίσως επειδή το θέμα αυτό το έχουμε ήδη καλύψει τα προηγούμενα χρόνια -για παράδειγμα, σήμερα που είναι Μεγάλη Πέμπτη θα μπορούσα να ανεβάσω κάτι για την έκφραση «επί ξύλου κρεμάμενος», αλλά το άρθρο αυτό το έχω ήδη παρουσιάσει πριν από τρία χρόνια. Τέλος πάντων, ίσως αύριο βάλω κάποιο λεξιλογικό του Πάσχα, αν βρω κάτι.

Για σήμερα λέω να επαναλάβω (επικαιροποιημένο) ένα παλιότερο άρθρο, κατά σύμπτωση κι αυτό γραμμένο πριν από τρία χρόνια, σχετικά με τη μεταφορά του λεγόμενου Αγίου Φωτός από τα Γεροσόλυμα στην Αθήνα με στρατιωτικό αεροσκάφος και την υποδοχή του με τιμές αρχηγού (χρεοκοπημένου) κράτους. Το άρθρο είναι θαρρώ επίκαιρο αφού για πρώτη φορά έχουμε κυβέρνηση με κορμό ένα αριστερό κόμμα που δεν είχε την παραδοσιακή πελατειακή σχέση με την εκκλησία όπως τα παλαιά κόμματα.

Εδώ και μερικά χρόνια, κάθε Μέγα Σάββατο γίνεται στη χώρα μας μια πολυδάπανη θρησκευτική τελετή που τείνει να εξελιχθεί σε σύγχρονη παράδοση: πρόκειται για τη μεταφορά του Αγίου Φωτός από τα Ιεροσόλυμα στην Αθήνα, με κρατικό αεροσκάφος και με συνοδεία επισήμων, και στη συνέχεια τη μεταφορά του ίδιου αυτού φωτός, με άλλα αεροπλάνα, σε όλους τους ναούς της χώρας προκειμένου να ανάψουν οι πιστοί τις λαμπάδες τους το βράδυ με την Ανάσταση. Όλα τα προηγούμενα κρισιακά χρόνια, παρόλο που η χώρα μας μαστιζόταν από πρωτοφανή οικονομική κρίση, παρόλο που μισθοί και συντάξεις είχαν υποστεί γερό τσεκούρωμα, παρόλο που το ίδιο το κράτος είχε περικόψει αγρίως τις δαπάνες του (αν και όχι προς όλους), το Άγιο Φως το υποδεχόμασταν με τιμές αρχηγού κράτους. Χρεοκοπημένου κράτους, βέβαια, αλλά εμείς οι Έλληνες είμαστε κιμπάρηδες, δεν λυπόμαστε έξοδα για τέτοια θέματα, δεν θα δεχτούμε να μην έρθει με κρατικό αεροπλάνο το Άγιο Φως από τα Ιεροσόλυμα, και μάλιστα με τη συνοδεία τόσων και τόσων επισήμων, διότι φαίνεται πως δεν θα φωτιστούμε καλά αν δεν ταξιδέψουν βουλευτές και άλλοι επίσημοι στα Ιεροσόλυμα να συνοδέψουν το Φως, όπως πέρυσι ο υφυπουργός Εξωτερικών κ. Γεροντόπουλος, ενώ παλιότερα διάφοροι βουλευτές όλων σχεδόν των κομμάτων (η αριστερά, προς τιμή της, δεν συμμετείχε).

Η αριστερά, ξαναλέω, δεν συμμετείχε στο κλιμάκιο μεταφοράς του Αγίου Φωτός, αλλά φέτος, που είναι στην κυβέρνηση, θα διακόψει άραγε την νεοπαγή παράδοση; Ή, έστω, θα διαφοροποιήσει σε κάτι τη φετινή τελετή; Δεν ξέρω την απάντηση -αν και μεθαύριο θα ξέρουμε- πάντως όλα δείχνουν ότι το Άγιο Φως θα μεταφερθεί και φέτος, πρώτη φορά Αριστερά, με δαπάνες μας. Και κακώς.

Όταν μιλάμε για το λεγόμενο Άγιο Φως, υπάρχουν δυο ζητήματα που πρέπει να τα ξεχωρίσουμε. Το ένα αφορά το Άγιο Φως καθαυτό, αν δηλαδή ανάβει με θαυματουργό τρόπο ή αν υπάρχει στη μέση κάποιο τέχνασμα· και το άλλο, αν είναι θεμιτό να έρχεται με δαπάνες του κράτους το Άγιο Φως (ανεξάρτητα αν ανάβει με θαύμα ή με τέχνασμα) στην Ελλάδα, ειδικά όταν η χώρα βρίσκεται χρεωμένη ως το λαιμό.

Για το πρώτο θέμα, δεν θέλω να πω πολλά, έχουν χυθεί τόνοι μελάνης, υπάρχει ένας συγγραφέας ονόματι Καλόπουλος που έχει ασχοληθεί με το θέμα (είναι εναντίον του θαύματος), υπάρχουν πολλοί που επιχειρηματολογούν υπέρ του θαύματος· όμως είναι θέμα πίστης και σε τέτοια πράγματα η λογική δεν χωράει. Να σημειώσω πάντως ότι τα θαύματα, αν υπάρχουν, γίνονται με μεγάλη φειδώ, όχι κάθε χρόνο λες και είναι εμποροπανήγυρη· ούτε εξηγείται πώς άρχισε το θαύμα τον ένατο αιώνα και όχι νωρίτερα. Αντίθετα, όπως λέει και ο Κοραής (βλ. παρακάτω), υπάρχουν πάμπολλες μαρτυρίες με παρόμοια μαγικά φώτα σε ειδωλολατρικούς ναούς. Και τέλος πάντων, είτε γίνεται το θαύμα είτε όχι, είναι θέμα που δεν μας αφορά και πολύ, κυρίως τους αγιοταφίτες αφορά και τους επισκέπτες του ναού, καθώς και όσους δραστηριοποιούνται στον τομέα του θρησκευτικού τουρισμού.

Πάντως, υπάρχουν πολλοί πιστοί Χριστιανοί που βλέπουν με κάποια αμηχανία ή και θυμηδία αυτό το νεοπαγές έθιμο της μεταφοράς του Άγιου Φωτός, ενώ κάποιοι διακρίνουν σ’ αυτό ειδωλολατρικές αποχρώσεις. Οφείλω πάντως να σημειώσω ότι (απ’ όσο ξέρω) το πατριαρχείο των Ιεροσολύμων, παρόλο που περιφρουρεί με ζήλο τα πρωτεία του Πατριάρχη (μέχρι και ξύλο παίζουν οι ελληνορθόδοξοι καλόγεροι με τους αρμενίους), αποφεύγει να μιλήσει για θαύμα.

Πάμε τώρα στο δεύτερο θέμα, εκεί που μας πέφτει λόγος σε όλους: είναι θεμιτό να έρχεται το Φως από τα Ιεροσόλυμα με τιμές αρχηγού κράτους και να το πληρώνουμε από τον κρατικό προϋπολογισμό;

Καταρχάς, όλους τους προηγούμενους αιώνες που οι αεροπορικές συγκοινωνίες ήταν άγνωστες, ανασταίναν οι Χριστιανοί μια χαρά χωρίς άγιο Φως -θα ήταν ύβρις να πούμε ότι ο γιορτασμός των παππούδων μας ήταν λειψός και ο δικός μας ανώτερος επειδή το φως μας είναι αγιασμένο.

Έπειτα, ακόμα και μετά την εμφάνιση και την καθιέρωση συχνών αεροπορικών συγκοινωνιών, πέρασαν πολλά χρόνια ίσαμε να αρχίσει η αεροπορική μεταφορά του Φωτός από τα Ιεροσόλυμα στην Αθήνα. Σύμφωνα με τη Βικιπαίδεια, αλλά και με όσα θυμάμαι, το έθιμο ξεκίνησε το 1988, και αρχικώς ήταν προσφορά του κ. Ιάκωβου Οικονομίδη που είχε το ταξιδιωτικό γραφείο Z Tours, ο οποίος, είτε από αγνή πίστη είτε για διαφήμιση, κάλυπτε τα έξοδα της μεταφοράς του Φωτός από τα Ιεροσόλυμα. Αυτό συνεχίστηκε για κάμποσα χρόνια, αλλά από το 2002 (επί πρωθυπουργίας του εκσυγχρονιστή Σημίτη, που κάποιοι τον θεωρούσαν εχθρό της θρησκείας!) η ιδιωτική πρωτοβουλία έπαψε να ενδιαφέρεται και έσπευσε πρόθυμο το κράτος να καλύψει το κενό.

Αν όμως στα χρόνια της ολυμπιακής πασοκικής απλοχεριάς ήταν ίσως αναμενόμενο να πληρώνει ο φορολογούμενος το έθιμο του Φωτός, άλλωστε οι εργολάβοι και οι αεριτζήδες ενθυλάκωσαν εκατονταπλάσια ποσά και μόνο κάτι συριζαίοι διαφωνούσαν με το εθνικό όραμα, σήμερα το βρίσκω εξωφρενική σπατάλη, σε ένα κράτος που δυσκολεύεται να αντεπεξέλθει σε στοιχειώδεις ανάγκες του. Στο κάτω κάτω, η Εκκλησία της Ελλάδος, που δεν έχει υποστεί ούτε έκτακτη φορολόγηση των περισσότερων ακινήτων της, ούτε καλλικρατικού τύπου συγχωνεύσεις των μητροπόλεών της, θα μπορούσε πιστεύω να καλύψει τα έξοδα ενός εθίμου που τις δικές της τελετές εξυπηρετεί και που είναι άδικο να τα επωμιστούν όχι μόνο οι εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες που δεν είναι χριστιανοί ορθόδοξοι αλλά και όλοι οι χριστιανοί (και δεν αποκλείεται να είναι πλειοψηφία) που δεν θεωρούν ότι η τελετή αυτή προσθέτει κάτι στην κατάνυξη των ημερών και ότι θα μπορούσε να λείπει -άλλωστε, ο Παπαδιαμάντης, όπως και όλοι οι πιστοί χριστιανοί όλων των προηγούμενων αιώνων στην Ελλάδα, γιόρταζαν το Πάσχα χωρίς το Άγιο φως, πολύ πιο κοντά στο νόημα του χριστιανισμού απ’ ό,τι οι χρυσοκάνθαροι της πρώτης δεκαετίας του αιώνα μας.

Επίσης, αν υποτεθεί ότι η συνέχιση της τελετής είναι μια παραχώρηση προς τον ελάσσονα κυβερνητικό εταίρο, έχω να παρατηρήσω ότι ως τώρα ο ελάσσων εταίρος αφήνει πολύ εμφανή τη σφραγίδα του, έστω και κυρίως σε θεάματα και ότι επιβάλλεται, και όχι μόνο για λόγους στοιχειώδους ισορροπίας, να υπάρξουν και «συμβολικές» χειρονομίες που να φέρουν τη σφραγίδα του μείζονος εταίρου.

Είπα πάρα πολλά και ώρα είναι να σταματήσω για να ακούσω και τις δικές σας απόψεις. Όμως, σαν μια προσφορά του ιστολογίου στον προβληματισμό, θα σας παρουσιάσω ένα απόσπασμα από μια μελέτη που έγραψε το 1826 ο Αδαμάντιος Κοραής για το θέμα αυτό· η μελέτη έχει τη μορφή διαλόγου ανάμεσα σε δύο πιστούς Χριστιανούς, τον Φώτιο, που πιστεύει στο θαυματουργικό Άγιο Φως, και στον Καλλίμαχο, που δεν πιστεύει και ο οποίος, με τα επιχειρήματά του, πείθει, όχι με μεγάλη δυσκολία, τον Φώτιο. Ο τίτλος είναι «Διάλογος περί του εν Ιεροσολύμοις Αγίου Φωτός» και βρίσκεται στον τρίτο τόμο των Ατάκτων του Κοραή. Μπορείτε να τον διαβάσετε ολόκληρον εδώ (με κάποια λαθάκια πάντως) ή, στο πρωτότυπο, στα google books· εγώ βάζω μόνο ένα μικρό απόσπασμα από την αρχή (είναι και πολύ εκτεταμένος).

Μπορείτε επίσης να διαβάσετε το άρθρο περί Αγίου Φωτός που είχε δημοσιευτεί στη Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια περί το 1930 -θα τολμούσε άραγε σήμερα να μιλήσει κανείς για «μία από τας ασχημοτέρας επιδείξεις της θρησκοληψίας όχλου βαρβάρου» ή για τον «θεοκαπηλικό χαρακτήρα» της τελετής;

Διάλογος περί του εν Ιεροσολύμοις Αγίου Φωτός

Τα πρόσωπα του διαλόγου

Φώτιος, Καλλίμαχος

 

Φ. Σ’ ερώτησα και άλλοτε, και δεν ηθέλησες ποτέ να μου φανερώσεις καθαρά την γνώμην σου.

Κ. Περί τίνος;

Φ. Περί του εις την Ιερουσαλήμ θαυματουργουμένου αγίου φωτός.

Κ. Άγιον φως άλλον δεν γνωρίζω παρά το «Φως εκ φωτός, θεόν αληθινόν εκ θεού αληθινού» ως το μαρτυρεί το Σύμβολον της πίστεως.

Φ. Ουδ’ εγώ αμφιβάλλω περί τούτου. Αλλ’ εις τούτου του Φωτός τον τάφον, αν πιστεύσομεν τους αγιοταφίτας, και τους επιστρέφοντας από την Ιερουσαλήμ προσκυνητάς, φαίνεται κατέτος άλλο φως υλικόν, εκ του οποίου ανάπτουν οι προσκυνηταί τας λαμπάδας των.

Κ. Τρόπους και μέσα να φωτίζωσι το σκότος ευρήκασιν οι άνθρωποι πολλά, και η πρόοδος της φυσικής επιστήμης τούς εδίδαξε πλειότερα. Εις τα φωτισμένα της Ευρώπης έθνη σήμερον, το πλέον ασθενές παιδάριον, η πλέον χυδαία γυνή, ανάπτουν φως, εις ροπήν οφθαλμού, με τα γνωστά φωσφορικά πυρεία (briquets phosphoriques).

Φ. Τα γνωρίζω.

Κ. Με κανένα τρόπον παρόμοιον πιθανόν ότι ανάπτει τις πρώτον επάνω του αγίου τάφου την λαμπάδα του, κι έπειτ’ απ’ αυτήν οι λοιποί τας ιδικάς των.

Φ. Όχι με τούτους τους γνωστούς τρόπους, αλλ’ εξ ουρανού, λέγουν, καταβαίνει το Φως.

Κ. Εξ ουρανού ψευδοκαταίβατα φώτα, μας εφύλαξεν η ιστορία πολλά. Ενθυμάσαι βέβαια, τι λέγει ο Παυσανίας περί των ναών της Λυδίας, όπου οι ιερείς άναπταν τα ξύλα διά τας θυσίας με πυρ αόρατον.[1] Τοιούτον τι εγίνετο εις την Εγνατίαν, πόλιν ιταλικήν[2]. Τοιούτον εις την Μακεδονίαν εις το ιερόν του Διονύσου[3]. Τοιούτον ακόμη εις την νήσον Τήνον[4] και εις όχι ολίγας άλλας πόλεις της Ασίας και της Ευρώπης. Ταύτα ήσαν τα προ Χριστού. Αν θέλεις νεότερα, ανάγνωσε τον Ζώσιμον, συγγραφέα της πέμπτης μετά Χριστόν εκατονταετηρίδος.

Φ. Τον ανέγνωσα· αλλά δεν ενθυμούμαι τι λέγει.

Κ. Ιστορεί με μεγάλην ευλάβειαν (ως εθνικός) το φαινόμενον κατά την εορτήν της Αφροδίτης εις τον αέρα φως, ποτέ μεν σφαιροειδές, ποτέ δε εις σχήμα λαμπάδος, και τον άπειρον χρυσόν και άργυρον, όσον εθησαύριζαν οι Ιερείς δι’ αυτό[5].

Φ. Πού και πότε;

Κ. Σε είπα, κατά την πέμπτην εκατονταετηρίδα. Ο δε τόπος ήτον εις την Συρίαν, εις αυτό της Αφροδίτης το ιερόν, πλησίον της Ηλιουπόλεως[6]. Εις την εορτήν ταύτης της θεάς εθαυματουργείτο το θαύμα.

Φ. Αλλ’ εκείνα ήσαν μηχανουργήματα λαοπλάνων ιερέων εθνικών. Εγώ λαλώ περί χριστιανών.

Κ. Με λέγεις λοιπόν θαύμα εθνικόν ενεργούμενον από χριστιανούς, ήγουν πράγμα αδύνατον.

Φ. Δεν πιστεύεις λοιπόν τα θαύματα!

Κ. Δεν ηπίστησα ποτέ εις τα αληθινά θαύματα· αλλά βλέπεις ότι έγιναν πολλάκις, και ενδεχόμενον να γίνονται ακόμη, από μη Χριστιανούς, και ψευδοθαύματα. Τι παράδοξον, αν ευρέθησαν και μεταξύ Χριστιανών τοιούτοι θαυματουργοί.

Φ. Με βάλλεις εις δεινήν απορίαν.

(…)

Φ. Να μη πιστεύσω λοιπόν όσα λέγουν περί του αγίου φωτός;

Κ. Όχι, επειδή ουδ’ ο Χρυσόστομος το επίστευεν, ή μάλλον ουδέ το εγνώριζε· διότι, αν εις τον καιρόν του εθαυματουργείτο το άγιον φως, πώς ήτο δυνατόν να λέγει ότι δεν εγίνοντο πλέον θαύματα;

Φ. Λέγεις λοιπόν λαοπλάνους τους αγιοταφίτας.

Κ. Άπαγε! φίλε· ουδ’ εσέ συμβουλεύω να δώσεις εις αυτούς τόσον αισχρόν επίθετον. (…)

 

Φ. Διατί λοιπόν το υποφέρουν; διατί δεν καταλύουν τοιούτον θαυματούργημα;

Κ. Επιθυμούν, μην αμφιβάλλεις, την κατάλυσίν του, αλλ’ είναι τάχα εις την εξουσίαν των;

Φ. Δεν είναι εις την εξουσίαν των! Από τίνος λοιπόν εξουσίαν κρέμεται;

Κ. Του καιρού, της εξαπλώσεως των φώτων εις τον κοινόν λαόν. Δεν έπλασαν αυτοί το θαύμα· το ευρήκασι απ’ άλλους προ πολλού πλασμένον, και δεν τολμούν να το σαλεύσωσι.

Φ. Τίνα φοβούνται;

Κ. Αυτούς τους Άραβας ληστάς, οι οποίοι συμμερίζονται με τους αγιοταφίτας τα κέρδη του θαύματος· αυτούς (το πλέον αξιοθρήνητον) τους κατέτος τρέχοντας μωρούς προσκυνητάς του θαύματος. Ή νομίζεις εύκολον μετά μακράν και πολυχρόνιον πλάνην, να φανερώσεις εις τους πλανημένους, ότι εθαυματούργεις διά να τους πλανάς;

Η συνέχεια επί του πεντεφίου.

Επαναλαμβάνω όμως, ότι το βασικό δεν είναι αν το φως ανάβει με θαύμα ή με τον τρόπο που χρησιμοποίησε ο Βάρναλης ένα Πάσχα που ήταν σχολάρχης στην Αργαλαστή και το βάλανε στον φάκελό του (δηλ. με αναπτήρα). Το βασικό είναι να σταματήσουμε να το φέρνουμε με τιμές αρχηγού κράτους και με πολυέξοδες τελετές. Ή, επιτέλους, να καλύψει τα έξοδα η ελληνική εκκλησία -αν και κάποιοι αυτό θα το έβρισκαν ακόμα μεγαλύτερο θαύμα από την αφή του φωτός!


[1] Παυσαν. V, 27

[2] Plin.II, 107. Horat. Satyr. I, 5, &99.

[3] Αριστοτέλ. Περί θαυμαστ. ακουσμ. κεφ. 133.

[4] Αυτόθι, κεφ. 193.

[5] Ο Ζώσιμος (Ιστορ. Ι, 58) λέγει ότι το θαύμα εγένετο έως εις τον καιρόν του· «Μέχρι των καθ’ ημάς χρόνων». Το Ιερόν της Αφροδίτης ταύτης, επονομαζομένης Αφακίτιδος, κατεσκάφη από τον Μέγαν Κωνσταντίνον, κατά την τετάρτην εκατονταετηρίδα.

[6] Η Ηλιούπολις είναι η σήμερον ονομαζομένη Βαλβέκα (Balbek).

Posted in Επαναλήψεις, Επετειακά, Εκκλησία, Θρησκεία | Με ετικέτα: , , , | 177 Σχόλια »

Με τιμές αρχηγού (χρεοκοπημένου) κράτους

Posted by sarant στο 11 Απριλίου, 2012

Εδώ και μερικά χρόνια, κάθε Μέγα Σάββατο γίνεται στη χώρα μας μια πολυδάπανη θρησκευτική τελετή που τείνει να εξελιχθεί σε σύγχρονη παράδοση: πρόκειται για τη μεταφορά του Αγίου Φωτός από τα Ιεροσόλυμα στην Αθήνα, με κρατικό αεροσκάφος και με συνοδεία επισήμων, και στη συνέχεια τη μεταφορά του ίδιου αυτού φωτός, με άλλα αεροπλάνα, σε όλους τους ναούς της χώρας προκειμένου να ανάψουν οι πιστοί τις λαμπάδες τους το βράδυ με την Ανάσταση. Φέτος, παρόλο που η χώρα μας μαστίζεται από πρωτοφανή οικονομική κρίση, παρόλο που μισθοί και συντάξεις έχουν υποστεί γερό τσεκούρωμα, παρόλο που το ίδιο το κράτος έχει περικόψει αγρίως τις δαπάνες του, το Άγιο Φως κατά τα φαινόμενα θα το υποδεχτούμε όπως κάθε χρόνο με τιμές αρχηγού κράτους. Χρεοκοπημένου κράτους, βέβαια, αλλά εμείς οι Έλληνες είμαστε κιμπάρηδες, δεν λυπόμαστε έξοδα για τέτοια θέματα. Μπορεί τα σχολεία μας να μην έχουν θέρμανση, μπορεί τα περιπολικά της αστυνομίας να μην έχουν βενζίνη για να κινηθούν, μπορεί οι νέοι να ξενιτεύονται και οι γέροι να αυτοκτονούν, αλλά με τίποτα δεν θα δεχτούμε να μην έρθει με κρατικό αεροπλάνο το Άγιο Φως από τα Ιεροσόλυμα, και μάλιστα με τη συνοδεία τόσων και τόσων επισήμων, διότι φαίνεται πως δεν θα φωτιστούμε καλά αν δεν ταξιδέψουν βουλευτές και άλλοι επίσημοι στα Ιεροσόλυμα να συνοδέψουν το Φως, όπως πέρυσι ο Κώστας Μαρκόπουλος, ο Μιχάλης Παντούλας από το ΠΑΣΟΚ, η Ουρανία Παπανδρέου από το ΛΑΟΣ και ο ανεξάρτητος βουλευτής Βασίλης Οικονόμου (φέτος θα πάνε άλλοι· η αριστερά, προς τιμή της, δεν συμμετέχει).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Εκκλησία, Θρησκεία | Με ετικέτα: , , , | 139 Σχόλια »